Στροφή της Ε.Ε. στη μεταναστευτική πολιτική: Αναπτυξιακή βοήθεια με αντάλλαγμα τον περιορισμό μεταναστευτικών ροών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε σημαντική αναθεώρηση της στρατηγικής της για την παροχή αναπτυξιακής βοήθειας προς τρίτες χώρες, με επίκεντρο τη Λιβύη και τις αφρικανικές χώρες. Σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο που επικαλείται το Politico, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την άμεση σύνδεση της οικονομικής ενίσχυσης με την αποτελεσματικότητα των χωρών στη συγκράτηση των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.

Το σχέδιο, που αναμένεται να ενταχθεί στον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης για την περίοδο 2028–2034, σηματοδοτεί αλλαγή πλεύσης προς αυστηρότερες πολιτικές, υπό την πίεση του εκλογικού αποτελέσματος των τελευταίων ευρωεκλογών, το οποίο ενίσχυσε τις πολιτικές δυνάμεις του κέντρου και της δεξιάς πτέρυγας.

Η προτεινόμενη πολιτική βασίζεται σε μια «ευέλικτη προσέγγιση» και προβλέπει την εφαρμογή εργαλείων πίεσης, όπως η ανακατανομή χρηματοδοτικών πόρων ανάλογα με τη συμβολή κάθε χώρας στον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι χώρες που δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες της Ε.Ε. ενδέχεται να δουν τη χρηματοδότησή τους να μειώνεται ή ακόμα και να διακόπτεται.

Η στρατηγική αυτή ευθυγραμμίζεται με παρόμοιες πρακτικές που εφαρμόζουν ήδη οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες συνδέουν την εξωτερική βοήθεια με τις εσωτερικές πολιτικές τους προτεραιότητες, ιδιαίτερα σε θέματα ασφάλειας και μετανάστευσης.

Μέρος της πρότασης είναι και η δημιουργία ενός Ενιαίου Ταμείου Παγκόσμιας Ευρώπης, το οποίο θα συγκεντρώσει τις επιμέρους πηγές χρηματοδότησης εξωτερικής πολιτικής της Ε.Ε. Το ταμείο θα διανέμεται γεωγραφικά – σε περιοχές όπως η Υποσαχάρια Αφρική, η Μέση Ανατολή, η Ασία – και θα λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, με στόχο την προώθηση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων.

Οι λεπτομέρειες σχετικά με τα χρηματικά ποσά που θα διατεθούν ανά περιοχή δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Σε ό,τι αφορά την Ουκρανία, επισημαίνεται ότι η στήριξη προς τη χώρα δεν θα επηρεάσει τους λοιπούς πόρους εξωτερικής βοήθειας. Για την περίοδο 2028–2034 προτείνεται η δημιουργία ξεχωριστού ταμείου για την ανοικοδόμηση και τον εκσυγχρονισμό της χώρας, με στόχο την οικονομική ανάκαμψη μετά τον πόλεμο.

Η εφαρμογή του σχεδίου, ωστόσο, προϋποθέτει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καλείται να πείσει τις σκεπτικιστικές φωνές από τις ομάδες των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, αλλά και των Πρασίνων, οι οποίοι εκφράζουν ενστάσεις για την προϋπόθεση μεταναστευτικών ανταλλαγμάτων έναντι βοήθειας.

Η πρόταση, που αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα την Τετάρτη, συνιστά θεμελιώδη ανατροπή στο υφιστάμενο μοντέλο της Ε.Ε., το οποίο έως σήμερα δεν συνδεόταν συστηματικά με πολιτικές δεσμεύσεις από τις χώρες-αποδέκτες.

Αν υιοθετηθεί, θα σηματοδοτήσει μια πιο πραγματιστική και εργαλειακή προσέγγιση της Ένωσης απέναντι στη διεθνή βοήθεια, με επίκεντρο τον έλεγχο της μετανάστευσης και την εξυπηρέτηση των γεωπολιτικών της προτεραιοτήτων.