Αλβανία: Real estate πάνω σε προστατευμένη γη

Σφοδρές αντιδράσεις προκαλεί στην Αλβανία το σχέδιο της κυβέρνησης του Έντι Ράμα και της αμερικανικής επενδυτικής εταιρείας Affinity Partners, που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ, για τη δημιουργία μεγάλου τουριστικού θερέτρου στην προστατευόμενη περιοχή της λιμνοθάλασσας Αώου/Vjosa-Νάρτα, στο νησί Σάσων και στην ευρύτερη ζώνη που επηρεάζει το ιστορικό ελληνόφωνο χωριό της Σβέρνιτσας.

Το έργο, ύψους περίπου 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, παρουσιάζεται από την αλβανική κυβέρνηση ως επένδυση στρατηγικής σημασίας για τον τουρισμό. Για τους κατοίκους, τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης, όμως, αποτελεί μια επιχείρηση βίαιης ανατροπής της ζωής των τοπικών κοινωνιών, με σοβαρές συνέπειες για το περιβάλλον, την ιδιοκτησία και την ιστορική παρουσία του ελληνόφωνου πληθυσμού στην περιοχή.

Οι καταγγελίες κάνουν λόγο για διαδικασίες χωρίς ουσιαστική διαφάνεια, για παρακάμψεις θεσμικών εγγυήσεων και για κρατικές μεθοδεύσεις που οδηγούν τους κατοίκους στο περιθώριο. Οι Βορειοηπειρώτες της περιοχής βλέπουν γη, περιουσίες και πατρογονικές εκτάσεις να απειλούνται από ένα σχέδιο που προωθείται με όρους real estate μεγάλης κλίμακας, με την κρατική εξουσία να λειτουργεί ως εγγυητής των επενδυτικών συμφερόντων.

Μπουλντόζες, φράχτες και οργή των κατοίκων

Η ένταση κορυφώθηκε μετά τον τραυματισμό Βορειοηπειρώτη κατοίκου, ο οποίος φέρεται να προσπάθησε να προστατεύσει την ιδιοκτησία του από τις ενέργειες των αρχών και των συνεργείων που επιχειρούν στην περιοχή. Το περιστατικό ενίσχυσε την αίσθηση ότι η τουριστική ανάπτυξη προχωρά με όρους επιβολής και καταστολής, απέναντι σε ανθρώπους που ζουν εκεί επί γενιές.

Σύμφωνα με τις καταγγελίες, βαριά μηχανήματα και μπουλντόζες εισήλθαν στην περιοχή, προκαλώντας καταστροφές σε παλαιά μεσογειακά πευκοδάση και αμμοθίνες. Την ίδια στιγμή, ιδιωτικές εταιρείες ασφαλείας φέρονται να υψώνουν τσιμεντένιους φράχτες με συρματοπλέγματα, περιορίζοντας την πρόσβαση των κατοίκων στα κτήματά τους και εμποδίζοντας αγροτικές εργασίες.

Η εικόνα αυτή έχει προκαλέσει κύμα αγανάκτησης, όχι μόνο στους κόλπους της ελληνικής μειονότητας που πλήττεται άμεσα, αλλά και σε ευρύτερα στρώματα της αλβανικής κοινωνίας. Χιλιάδες πολίτες κινητοποιούνται κατά του σχεδίου, καταγγέλλοντας κυβερνητική διαφθορά, αυθαιρεσία και παράδοση προστατευόμενων περιοχών σε ισχυρά ιδιωτικά συμφέροντα.

Στα Τίρανα και σε άλλα σημεία οργανώνονται μαζικές διαδηλώσεις με κεντρικό σύνθημα «Κάτω τα χέρια από την Αβόια-Νάρτα». Η υπόθεση έχει πλέον ξεφύγει από τα στενά όρια μιας τοπικής περιβαλλοντικής διαμάχης και έχει μετατραπεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα για το καθεστώς Ράμα.

Περιβαλλοντική καταστροφή και πολιτική υποτέλεια

Ο Έντι Ράμα εμφανίζεται αμετακίνητος, δηλώνοντας ότι δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να σταματήσει η επένδυση όσο βρίσκεται στην εξουσία. Η στάση αυτή εντείνει τις κατηγορίες περί πολιτικού κυνισμού και εξάρτησης από ισχυρούς ξένους επενδυτές, καθώς η κυβέρνηση των Τιράνων δείχνει αποφασισμένη να προχωρήσει παρά τις κοινωνικές αντιδράσεις και τις προειδοποιήσεις των ειδικών.

Περιβαλλοντικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων και η PPNEA, προειδοποιούν ότι η περιοχή Αώου/Vjosa-Νάρτα αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα της Μεσογείου. Πρόκειται για ζώνη κρίσιμης σημασίας για τη μεσογειακή φώκια, καθώς και για εκατοντάδες είδη πτηνών, πολλά από τα οποία θεωρούνται απειλούμενα. Η αλλοίωση του τοπίου, η εκτεταμένη δόμηση και η εμπορευματοποίηση της παράκτιας ζώνης ενδέχεται να προκαλέσουν μη αναστρέψιμες βλάβες.

Αντί να προστατεύσει το φυσικό και κοινωνικό απόθεμα της περιοχής, η αλβανική κυβέρνηση επέλεξε, σύμφωνα με τις καταγγελίες, να προσαρμόσει φωτογραφικά τη νομοθεσία για τις προστατευόμενες περιοχές, ώστε να διευκολυνθεί η επένδυση. Η υπόθεση έχει προκαλέσει ακόμη και την παρέμβαση της ειδικής εισαγγελίας κατά της διαφθοράς, SPAK, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σοβαρότητα των θεσμικών ερωτημάτων.

Η προσπάθεια του Ράμα να παρουσιάσει το έργο ως σύμβολο εκσυγχρονισμού και τον Τζάρεντ Κούσνερ ως έναν απλό μεγάλο Αμερικανό επενδυτή δεν αρκεί για να σβήσει την ουσία της υπόθεσης. Η επένδυση προωθείται πάνω σε προστατευόμενες εκτάσεις, σε γη με ιστορικό και εθνοτικό βάρος, και σε μια περιοχή όπου οι κάτοικοι αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο στην κερδοφορία.

Η υπόθεση της Σβέρνιτσας, της λιμνοθάλασσας Αώου/Vjosa-Νάρτα και του Σάσων δεν αφορά μόνο ένα τουριστικό project. Αφορά την κρατική αυθαιρεσία, την περιβαλλοντική λεηλασία, την τύχη της ελληνικής μειονότητας και τη χρήση της εξουσίας για την εξυπηρέτηση διεθνών επενδυτικών συμφερόντων. Η κυβέρνηση των Τιράνων δείχνει πρόθυμη να θυσιάσει ιστορία, φύση και ανθρώπους για να εξασφαλίσει πολιτικές και οικονομικές πλάτες από την Ουάσιγκτον.