Ασφαλιστική αδικία: Εργασία χωρίς θεμελίωση σύνταξης για τα ΑμεΑ

Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί, ενόψει της προεκλογικής περιόδου, ως προστάτιδα των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Πίσω από τις εξαγγελίες και τις διορθωτικές παρεμβάσεις, ωστόσο, παραμένουν σοβαρές ασφαλιστικές αδικίες, οι οποίες επιβαρύνουν ανθρώπους με αναπηρία, εργαζόμενους με σοβαρά προβλήματα υγείας και οικογένειες που στηρίζονται σε συντάξεις επιζώντων.

Πριν από περίπου τρία χρόνια καταργήθηκε η περικοπή της σύνταξης για όσους συνταξιούχους συνέχιζαν να εργάζονται. Η κυβερνητική επιλογή παρουσιάστηκε ως κίνητρο παραμονής στην αγορά εργασίας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι συντάξεις παρέμεναν καθηλωμένες και οι επιχειρήσεις αναζητούσαν πρόσθετο εργατικό δυναμικό.

Από τη ρύθμιση είχαν αρχικά αποκλειστεί οι χήρες και οι χήροι που λάμβαναν σύνταξη λόγω θανάτου. Εφόσον αναλάμβαναν εργασία, εξακολουθούσαν να χάνουν το 50% της σύνταξής τους, ακόμη και όταν το πρόσθετο εισόδημα ήταν απολύτως αναγκαίο για την ανατροφή ανήλικων παιδιών και την κάλυψη βασικών οικογενειακών αναγκών.

Η άνιση αυτή μεταχείριση διορθώθηκε έπειτα από πολιτικές και κοινωνικές πιέσεις. Η κυβέρνηση προχώρησε στην αλλαγή όταν το ζήτημα είχε ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, επιβεβαιώνοντας ότι οι διακηρύξεις περί κοινωνικής ευαισθησίας ακολουθούν συχνά τις εκλογικές ανάγκες και όχι έναν σταθερό σχεδιασμό κοινωνικής προστασίας.

Η συγκεκριμένη διόρθωση δεν έκλεισε το μέτωπο των αδικιών. Στο ασφαλιστικό σύστημα εξακολουθούν να υπάρχουν ρυθμίσεις που εγκλωβίζουν εργαζόμενους με αναπηρία και σοβαρές ασθένειες, στερώντας τους τη δυνατότητα να θεμελιώσουν σύνταξη γήρατος πριν από τη συμπλήρωση του 67ου έτους.

Η αναπηρική σύνταξη μπλοκάρει τη θεμελίωση σύνταξης γήρατος

Ένας ασφαλισμένος που λαμβάνει αναπηρική σύνταξη και εξακολουθεί να εργάζεται δεν μπορεί να αξιοποιήσει κανονικά τον νέο χρόνο ασφάλισης για να συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης λόγω γήρατος.

Ο χρόνος εργασίας κατά τη διάρκεια καταβολής της αναπηρικής σύνταξης δεν προσμετράται για τη συμπλήρωση των 40 ετών ασφάλισης, τα οποία απαιτούνται για πλήρη σύνταξη από το 62ο έτος της ηλικίας.

Παράλληλα, οι ημέρες ασφάλισης δεν λαμβάνονται υπόψη για τη συμπλήρωση των 500 ενσήμων, δηλαδή 100 ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία, ούτε για τη συμπλήρωση των 750 ενσήμων που απαιτούνται σε ορισμένες περιπτώσεις ασφαλισμένων μετά την 1η Ιανουαρίου 1993.

Η εφαρμογή αυτών των κανόνων δημιουργεί έναν σκληρό ασφαλιστικό εκβιασμό. Ένας άνθρωπος με αναπηρία, χρόνια ασθένεια, επαγγελματική νόσο ή σοβαρό τραυματισμό καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην αναπηρική σύνταξη που δικαιούται και στη δυνατότητα να συνεχίσει να θεμελιώνει σύνταξη γήρατος.

Για να αξιοποιήσει τον χρόνο εργασίας του και να συμπληρώσει την απαιτούμενη 40ετία ή τις αναγκαίες ημέρες ασφάλισης, πρέπει ουσιαστικά να αποποιηθεί την αναπηρική σύνταξη. Η επιλογή αυτή τον αναγκάζει να παραμείνει στην εργασία παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας που έχουν ήδη πιστοποιηθεί.

Σε αντίθετη περίπτωση, εφόσον επιλέξει να λαμβάνει την αναπηρική σύνταξη και συνεχίσει να εργάζεται, οι ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλει δεν δημιουργούν νέο δικαίωμα θεμελίωσης. Αξιοποιούνται αποκλειστικά για μια περιορισμένη προσαύξηση του τελικού ποσού της σύνταξης.

Το αποτέλεσμα είναι βαθιά άδικο. Ο ασφαλισμένος πληρώνει εισφορές, εργάζεται υπό δυσμενείς συνθήκες υγείας και παραμένει ασφαλιστικά στάσιμος ως προς τη δυνατότητα εξόδου πριν από τα 67.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επισφαλής για όσους εξετάζουν το ενδεχόμενο να ζητήσουν αναπηρική σύνταξη στην ηλικία των 60 ή 61 ετών. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι το Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας θα εξακολουθήσει να τους αναγνωρίζει το απαιτούμενο ποσοστό για τα επόμενα έξι ή επτά χρόνια.

Οι επανεξετάσεις από το ΚΕΠΑ μπορούν να οδηγήσουν σε μεταβολή του ποσοστού αναπηρίας και, κατά συνέπεια, σε διακοπή της σύνταξης πριν ο ασφαλισμένος συμπληρώσει το γενικό όριο των 67 ετών. Έτσι, ένας πολίτης με επιβαρυμένη υγεία βρίσκεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο να χάσει το εισόδημά του, χωρίς να έχει στο μεταξύ θεμελιώσει σύνταξη γήρατος.

Εισφορές χωρίς πραγματική ασφαλιστική εξέλιξη

Τα χρόνια εργασίας που πραγματοποιούνται παράλληλα με την αναπηρική σύνταξη υπολογίζονται μόνο για προσαύξηση. Η προσαύξηση καθορίζεται σε 0,075% για κάθε ποσοστιαία μονάδα αναπλήρωσης και για κάθε έτος ασφάλισης, χωρίς ο χρόνος αυτός να ξεκλειδώνει νωρίτερα το δικαίωμα συνταξιοδότησης λόγω γήρατος.

Ο εργαζόμενος με αναπηρία συνεχίζει επομένως να χρηματοδοτεί το ασφαλιστικό σύστημα, χωρίς οι εισφορές του να έχουν την ίδια αξία με τις εισφορές των υπόλοιπων εργαζομένων. Η Πολιτεία εισπράττει κανονικά, περιορίζει όμως την ασφαλιστική αξιοποίηση του χρόνου εργασίας.

Η ρύθμιση πλήττει ανθρώπους που υπέστησαν εργατικά ατυχήματα, εμφάνισαν επαγγελματικές ασθένειες ή βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου. Αντί να προστατεύονται, τιμωρούνται με ασφαλιστική στασιμότητα και παρατεταμένη παραμονή στην εργασία.

Ένας ασφαλισμένος μπορεί να έχει εργαστεί για δεκαετίες, να συνεχίζει να καταβάλλει εισφορές μετά την αναπηρία του και τελικά να υποχρεωθεί να περιμένει έως τα 67. Εφόσον δεν έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 20 χρόνια ασφάλισης, κινδυνεύει επιπλέον να λάβει μειωμένη εθνική σύνταξη και χαμηλή ανταποδοτική παροχή.

Η κυβέρνηση διατηρεί έτσι ένα καθεστώς στο οποίο η ασθένεια και η αναπηρία μετατρέπονται σε εμπόδιο ασφαλιστικής εξέλιξης. Οι άνθρωποι που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη κοινωνικής προστασίας καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στην υγεία τους, στο σημερινό τους εισόδημα και στη μελλοντική σύνταξη.

Η λύση απαιτεί την πλήρη προσμέτρηση του χρόνου εργασίας και των ημερών ασφάλισης για όσους απασχολούνται ενώ λαμβάνουν αναπηρική σύνταξη. Οι καταβαλλόμενες εισφορές πρέπει να αναγνωρίζονται τόσο για την προσαύξηση όσο και για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.

Η επιλεκτική διόρθωση της αδικίας για τις συντάξεις χηρείας δεν αρκεί. Το υπουργείο Εργασίας οφείλει να καταργήσει και τον ασφαλιστικό αποκλεισμό των εργαζόμενων αναπήρων, αντί να τους κρατά εγκλωβισμένους μέχρι το 67ο έτος και να παρουσιάζει αποσπασματικές παρεμβάσεις ως ολοκληρωμένη κοινωνική πολιτική.