ΣΥΡΙΖΑ: Συνάντηση ενότητας στην εκδήλωση για τον Τσουκαλά

Σε μια συγκυρία κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να αφήσει πίσω του μια παρατεταμένη περίοδο εσωστρέφειας και να επανασυνδεθεί με ευρύτερα πολιτικά και κοινωνικά ακροατήρια, η εκδήλωση του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς για τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά πρόσφερε μια εικόνα ιδιαίτερης πολιτικής σημειολογίας. Στον ίδιο χώρο συνυπήρξαν η σημερινή στελεχιακή και κοινοβουλευτική εκπροσώπηση του κόμματος με προσωπικότητες που κατά το πρόσφατο παρελθόν είχαν τηρήσει αποστάσεις ή είχαν απομακρυνθεί από την κομματική δομή.

Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στο έργο και την πνευματική παρακαταθήκη του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, ωστόσο η σύνθεση του ακροατηρίου δεν πέρασε απαρατήρητη. Από τη σημερινή ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ παρέστησαν η Ρένα Δούρου, ο Νίκος Παππάς, ο Παύλος Πολάκης, ο Γιάννης Μπουλέκος, η Νατάσα Γκαρά, ο Δημήτρης Μελίδης και ο Πάνος Ρήγας, ενώ σχεδόν σύσσωμη ήταν παρούσα και η Κοινοβουλευτική Ομάδα, μαζί με πολλά μέλη της Πολιτικής Γραμματείας και της Κεντρικής Επιτροπής.

Την ίδια ώρα, στην αίθουσα βρέθηκαν ο Νίκος Βούτσης, ο Νίκος Φίλης, ο Κώστας Δουζίνας, ο Παύλος Κλαυδιανός, ο Αντώνης Λιάκος και η Μέλπω Λεκατσά. Η κοινή παρουσία αυτών των προσώπων αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα για την Κουμουνδούρου, καθώς υποδηλώνει ότι άνθρωποι που είχαν τοποθετηθεί σε διαφορετικές πλευρές των εσωκομματικών αντιπαραθέσεων μπορούν εκ νέου να βρίσκονται στον ίδιο χώρο και να συνομιλούν.

Ανοιχτοί δίαυλοι και εξωστρέφεια

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει εισέλθει το τελευταίο διάστημα σε μια διαδικασία ενισχυμένης εξωστρέφειας, η οποία δεν περιορίζεται στην οργανωτική ανασυγκρότηση ή στην κοινοβουλευτική δραστηριότητα. Ένα σημαντικό τμήμα αυτής της προσπάθειας αφορά την επαναφορά της επικοινωνίας με ανθρώπους που συνδέθηκαν πολιτικά ή πνευματικά με το κόμμα, αλλά απομακρύνθηκαν σε διαφορετικές φάσεις των τελευταίων ετών. Η χθεσινή εικόνα δεν συνεπάγεται από μόνη της πολιτικές επιστροφές ή οργανωτικές μετακινήσεις, ωστόσο κατέδειξε ότι οι αποστάσεις μπορούν να γεφυρωθούν. Για τη σημερινή ηγεσία, αυτό εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική να κλείσει ένας κύκλος απομόνωσης και να αποκατασταθούν σχέσεις που είχαν διαρραγεί.

Η διανοητική διαδρομή Σβορώνος – Πουλαντζάς – Τσουκαλάς

Στο καθαυτό περιεχόμενο της εκδήλωσης, ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, Χριστόφορος Βερναρδάκης, αναφέρθηκε στη διανοητική διαδρομή που συνδέει τον Νίκο Σβορώνο, τον Νίκο Πουλαντζά και τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, με κοινούς τόπους αναφοράς το Παρίσι, τον Μάη του '68 και τη Μεταπολίτευση. Όπως επισήμανε, δεν πρόκειται για μια ενιαία πολιτική ή θεωρητική σχολή. Αυτό που τους συνέδεε ήταν περισσότερο μια κοινή αντίληψη για τη σχέση θεωρίας και κοινωνίας: η ακαδημαϊκή ανάλυση δεν μπορεί να αποκόπτεται από την κοινωνική πραγματικότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, περιέγραψε την παρακαταθήκη του Τσουκαλά όχι ως μια κλειστή θεωρητική γραμμή που πρέπει να ακολουθηθεί, αλλά ως έναν τρόπο να αντιμετωπίζεται η κοινωνία ως ιστορικό αποτέλεσμα συγκρούσεων και κοινωνικών δυνάμεων και, ταυτόχρονα, ως μια πραγματικότητα που μπορεί να αλλάξει. Έθεσε μάλιστα ως ζητούμενο την επιστροφή στο έργο του Κωνσταντίνου Τσουκαλά για την κατανόηση των σημερινών μορφών εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο στις σύγχρονες καπιταλιστικές συνθήκες. Στην εκδήλωση προβλήθηκε και συνέντευξη του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, στην οποία μιλούσε για το πώς έγινε μαρξιστής, για τη γνωριμία του με τον Νίκο Πουλαντζά και τον Νίκο Σβορώνο, καθώς και για την εμπειρία του Μάη του '68 την περίοδο που βρισκόταν στο Παρίσι.

Η δημοκρατία και ο «Αόρατος Λεβιάθαν»

Στον «Αόρατο Λεβιάθαν» επικεντρώθηκε η πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, Μαρία Κομνηνού, η οποία συνέκρινε τη σημασία του έργου με τον «Φιλοσοφικό λόγο της νεωτερικότητας» του Γιούργκεν Χάμπερμας. Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στην ανάλυση του Τσουκαλά για τη μεταδημοκρατία και στην απόσταση που χωρίζει τη σημερινή μορφή της δημοκρατίας τόσο από την κλασική αστική δημοκρατία όσο και από την κοινωνική δημοκρατία. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε στο Eurogroup και στην απουσία πρακτικών από τις συνεδριάσεις του. Υπενθύμισε πως όταν Έλληνας υπουργός Οικονομικών αποκάλυψε ότι ηχογραφούσε τις συζητήσεις, εκείνο που προκάλεσε αντιδράσεις ήταν η ίδια η ηχογράφηση και όχι η αδιαφάνεια μιας διαδικασίας με άμεσες συνέπειες για τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων.

«Να ακούμε την κοινωνία»

Η Αλεξάνδρα Κορωναίου, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας και πρώην κοσμήτορας στο Πάντειο, αναφέρθηκε στην προσωπικότητα και στον τρόπο σκέψης του Τσουκαλά, μεταφέροντας παράλληλα σκέψεις της συντρόφου του καθηγητή, Φωτεινής Τσαλίκογλου. Μάλιστα μοιράστηκε με το κοινό τις στιγμές που ακολούθησαν την αυτοκτονία του Νίκου Πουλαντζά, με τον οποίο είχε συνδεθεί ο Τσουκαλάς. Όπως είπε, κεντρικό στοιχείο της προσέγγισής του ήταν ότι η κοινωνία δεν αποτελεί απλώς άθροισμα ατόμων. Πίσω από τις προσωπικές εμπειρίες βρίσκονται κοινωνικές συνθήκες, σχέσεις εξουσίας και συλλογικές διεργασίες.

Παράλληλα, στάθηκε στον τρόπο με τον οποίο ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς αντιμετώπιζε τους νέους ερευνητές, χωρίς διάθεση υποτίμησης ή πνευματικής απόστασης, αλλά και στο διαρκές ενδιαφέρον του για το πώς μπορεί να συγκροτηθεί ξανά το συλλογικό σε μια εποχή έντονου ατομοκεντρισμού. Στη σκέψη του επανερχόταν σταθερά και το τρίπτυχο της Γαλλικής Επανάστασης, ελευθερία, ισότητα και αδελφοσύνη. Από τις πρώτες εργασίες του μέχρι τις τελευταίες δημόσιες τοποθετήσεις του αναζητούσε πώς αυτές οι έννοιες μπορούν να συνυπάρξουν στις σύγχρονες κοινωνίες. Στο ίδιο πλαίσιο τοποθετούσε και το καθήκον της Αριστεράς, ακόμη και μπροστά στις μεταβολές που επιφέρουν τα social media και η τεχνητή νοημοσύνη. Μία από τις σταθερές παραινέσεις του ήταν να μη μιλά κανείς μόνο για την κοινωνία, αλλά να την ακούει.

Οι νέες προκλήσεις για την Αριστερά και την εργασία

Ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας Μιχάλης Σπουρδαλάκης στάθηκε στη δυσκολία να συμπυκνωθεί σε λίγες λέξεις ένα τόσο εκτεταμένο έργο. Αναφέρθηκε στον προβληματισμό του Τσουκαλά γύρω από την ελευθερία, την ισότητα και την αλληλεγγύη, σημειώνοντας ότι στο τελευταίο του έργο εξέταζε πώς η ελευθερία μετατρέπεται σε ατομικότητα που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης, πώς η ισότητα κινδυνεύει να μείνει αίτημα χωρίς αντικείμενο και πώς η αλληλεγγύη υποχωρεί από τη συλλογική μνήμη.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, όπως επισήμανε, αναμετρήθηκε επίσης με κεντρικά ζητήματα της σύγχρονης μαρξιστικής ανάλυσης, από τη σχέση ταξικής κυριαρχίας και κρατικής εξουσίας μέχρι τη θέση της εργασίας μέσα στις νέες συνθήκες του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Προβληματιζόταν ιδιαίτερα για τις πρωτοφανείς προκλήσεις που συναντούν σήμερα οι εργατικοί αγώνες και για την ανάγκη να αναλυθεί εκ νέου ο ρόλος των κρατικών δομών πριν διαμορφωθούν νέες πολιτικές στρατηγικές. Ο Μιχάλης Σπουρδαλάκης υπενθύμισε, τέλος, και το σταθερό, κατηγορηματικό «όχι» του Κωνσταντίνου Τσουκαλά στα ιδιωτικά πανεπιστήμια.