Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat καταγράφουν με ψυχρή ακρίβεια αυτό που βιώνουν καθημερινά χιλιάδες νοικοκυριά, αποτυπώνοντας μια πραγματικότητα που διαψεύδει την εικόνα διαρκούς στήριξης στο πεδίο της στέγασης. Στην Ελλάδα του 2026 η κατοικία έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο πιεστικά οικονομικά βάρη, με τα ενοίκια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη να κινούνται σε επίπεδα που υπερβαίνουν κατά πολύ τη δυναμική των μισθών, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα κοινωνικής ανασφάλειας και οικονομικής ασφυξίας.
Για έναν εργαζόμενο στον ιδιωτικό τομέα, η δαπάνη στέγασης απορροφά συχνά έως και το 45% ή 50% του καθαρού εισοδήματος, περιορίζοντας δραστικά κάθε δυνατότητα αποταμίευσης ή βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου. Η καθημερινότητα περιστρέφεται γύρω από την αγωνία κάλυψης ενοικίου και λογαριασμών, ενώ η στεγαστική επιβάρυνση λειτουργεί ως καταλύτης ευρύτερων κοινωνικών πιέσεων.
Το στεγαστικό επίδομα που προβάλλεται ως εργαλείο «στοχευμένης παρέμβασης» παραμένει περιορισμένο σε σχέση με τις πραγματικές τιμές της αγοράς, ενώ τα αυστηρά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια αφήνουν εκτός χιλιάδες νοικοκυριά που βρίσκονται σε οριακή κατάσταση. Παράλληλα, τα προγράμματα επιδότησης επιτοκίου, όπως το «Σπίτι μου Ι» και το «Σπίτι μου ΙΙ», στηρίζονται σε σημαντικές χρηματοδοτήσεις προς τις τράπεζες, με την πρόσβαση των πολιτών να περιορίζεται από αυστηρές προϋποθέσεις και την έλλειψη επαρκούς προσφοράς ακινήτων. Η στεγαστική κρίση διευρύνεται και τα διαθέσιμα κονδύλια δεν μεταφράζονται σε ουσιαστική ανακούφιση της αγοράς.
Τα δεδομένα της Eurostat δείχνουν ότι το ποσοστό των πολιτών που δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση παραμένει υψηλό σε αρκετά κράτη-μέλη, με την ενεργειακή κρίση, τον πληθωρισμό και την αύξηση των επιτοκίων να εντείνουν την πίεση. Στην Ελλάδα το φαινόμενο αποκτά μεγαλύτερη ένταση, καθώς η μακρά περίοδος μισθολογικής στασιμότητας της προηγούμενης δεκαετίας συνδυάζεται με ραγδαία αύξηση τιμών που ακολουθούν τις διεθνείς τάσεις.
Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία για το 2024 αποκαλύπτουν τη μεγάλη απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η κοινωνική δαπάνη για τη στέγαση στην Ελλάδα ανέρχεται μόλις στα 32 ευρώ ανά πολίτη ετησίως, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπερβαίνει τα 148 ευρώ ανά κάτοικο. Σε επίπεδο Ένωσης, η στέγαση αντιστοιχεί στο 1,35% της συνολικής δαπάνης κοινωνικής προστασίας, δηλαδή περίπου 66,5 δισ. ευρώ ή 148 ευρώ ανά άτομο. Την περίοδο 2015-2025 οι τιμές κατοικιών στην Ε.Ε. αυξήθηκαν κατά 64% και τα ενοίκια κατά 21%, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα νοικοκυριά.
Οι διαφορές μεταξύ κρατών-μελών είναι εντυπωσιακές. Η Ιρλανδία δαπανά 755 ευρώ ανά κάτοικο για επιδόματα στέγασης, η Φινλανδία 484 ευρώ, η Δανία 375 ευρώ και η Γερμανία 328 ευρώ. Σε απόλυτους αριθμούς, η Γερμανία διαθέτει 27,4 δισ. ευρώ, ποσό που υπερβαίνει τα δύο πέμπτα του συνολικού ευρωπαϊκού κονδυλίου για στεγαστική στήριξη. Ακόμη και η Κύπρος φτάνει τα 185 ευρώ ανά κάτοικο, ενώ στον ευρωπαϊκό Νότο οι δαπάνες παραμένουν χαμηλές, με την Ιταλία στα 13 ευρώ και την Ισπανία στα 36 ευρώ ανά άτομο.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για τη στέγαση έχει αναβαθμιστεί σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζουν ότι η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία συνδέεται με την οικονομική σταθερότητα, την κινητικότητα της εργασίας και τη δημογραφική προοπτική. Η στεγαστική επισφάλεια επηρεάζει τη συνοχή των πόλεων και τη βιωσιμότητα των κοινωνικών δομών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα νέο πλαίσιο στήριξης για την προσιτή κατοικία, με πρόβλεψη ενίσχυσης επενδύσεων μέσω ευρωπαϊκών ταμείων, αξιοποίησης δανειακών εργαλείων και κινήτρων για ανακαινίσεις και ενεργειακές αναβαθμίσεις. Η υλοποίηση αυτών των παρεμβάσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα και τη βούληση των κρατών-μελών.
Στην Ελλάδα έχει προαναγγελθεί νέο πρόγραμμα επιδότησης ανακαίνισης κατοικιών με στόχο την αύξηση του διαθέσιμου αποθέματος ακινήτων και τη συγκράτηση τιμών σε ενοίκια και αγοραπωλησίες. Το σχέδιο προβλέπει επιδότηση έως 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ανώτατο όριο τα 36.000 ευρώ για κατοικίες έως 120 τετραγωνικά μέτρα, σε μια αγορά όπου το πραγματικό κόστος ανακαίνισης υπερβαίνει συχνά τα προβλεπόμενα ποσά.
Η στεγαστική κρίση εξελίσσεται σε κομβικό πεδίο κοινωνικής πολιτικής και οικονομικής αντοχής, με τα στοιχεία να καταδεικνύουν ότι η απόσταση μεταξύ διακηρύξεων και πραγματικής στήριξης παραμένει σημαντική, ενώ το βάρος συνεχίζει να μεταφέρεται στα νοικοκυριά που προσπαθούν να διατηρήσουν την πρόσβαση σε μια βασική ανάγκη ζωής.
