Ο Αντόνιο Γκράμσι υπήρξε Ιταλός μαρξιστής, σημαντικός φιλόσοφος, συγγραφέας, πολιτικός και πολιτικός επιστήμονας. Με τον βίο και τον θάνατό του υπηρέτησε με αφοσίωση την ιδεολογία του. Το έργο του επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη πολιτική σκέψη, όχι μόνο εντός του ιδεολογικού του χώρου αλλά και πολύ πέρα από αυτόν. Ανάμεσα στα προφητικά του ρητά περιλαμβάνεται και το εξής: «Το παλιό έχει πεθάνει και το νέο αργεί να γεννηθεί. Μέσα σ’ αυτό το μισοσκόταδο, ζούμε στην εποχή των τεράτων». Ποια είναι σήμερα τα «τέρατα» που αναδιατάσσουν την παγκόσμια τάξη;
Πρώτο τέρας, το αρχαιότερο: Ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός
Χώρα προέλευσης: Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Αποτελεί τη μεταγενέστερη μορφή του δημοκρατικού καπιταλισμού που κυριάρχησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, προσφέροντας κοινωνική ευημερία άνευ προηγουμένου. Διακρίνεται από δύο κύρια χαρακτηριστικά: αφενός, την υπεροχή του οικονομικού συστήματος έναντι της πολιτικής εξουσίας, η οποία λειτουργεί πλέον απροκάλυπτα ως υπηρέτης της οικονομίας· αφετέρου, την επικράτηση του χρήματος όχι ως μέσου ανταλλαγής αλλά ως αυτοτελούς εμπορεύματος.
Οι συνέπειες περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση τεράστιου πλούτου στα χέρια μιας ελάχιστης μειοψηφίας, τη διόγκωση του δημόσιου χρέους, επαναλαμβανόμενες οικονομικές κρίσεις, επιβολή σκληρής λιτότητας, αποδόμηση του κοινωνικού κράτους, ανεργία, περιφερειακές συγκρούσεις και κοινωνικές εντάσεις. Το περιβάλλον αυτό ωφελεί ελάχιστους και επιβαρύνει τη μεγάλη πλειονότητα.
Δεύτερο τέρας: Ο κομμουνιστογενής κρατικός αυταρχικός καπιταλισμός
Χώρα προέλευσης: Κίνα. Το σύστημα αυτό αντλεί έμπνευση από τον Κομφούκιο και τον Μάο Τσε Τουνγκ και συνοψίζεται στη φράση του Ντενγκ Σιάο Πινγκ: «Δεν έχει σημασία το χρώμα της γάτας, αρκεί να πιάνει ποντίκια». Το Κομμουνιστικό Κόμμα επιλέγει ποιοι θα πλουτίσουν εντός της ελεγχόμενης οικονομίας της αγοράς, αποτρέποντας έτσι τη συγκέντρωση πολιτικής ισχύος στα χέρια των επιχειρηματιών.
Η εντυπωσιακή αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος συμβάλλει στη σταθερότητα του συστήματος, παρ’ όλες τις ανισότητες. Η διαφθορά είναι συστηματική και ενσωματωμένη στον κρατικό σχεδιασμό, καθιστώντας όσους συμμετέχουν ομήρους του καθεστώτος. Το κράτος δικαίου έχει καταλυθεί πλήρως, γεγονός που όμως δεν εμποδίζει την Κίνα να προετοιμάζεται για μια ιστορική ρεβάνς απέναντι στη Δύση.
Τρίτο τέρας, το πιο «κινηματογραφικό»: Ο μετακομμουνιστικός αυτοκρατορικός φεουδαλίζων καπιταλισμός
Χώρα προέλευσης: Ρωσία. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης ακολουθήθηκε από μια βίαιη μετάβαση σε καπιταλιστικό σύστημα με έντονα χαρακτηριστικά διαφθοράς. Στελέχη του παλαιού καθεστώτος αναδείχθηκαν σε ολιγάρχες, συγκεντρώνοντας τεράστιο πλούτο μέσω αδιαφανών και εγκληματικών μεθόδων. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανέκτησε τον έλεγχο του κράτους περιορίζοντας την επιρροή αυτής της τάξης, χωρίς όμως να μειώσει τις ανισότητες.
Η Ρωσία παραμένει μια από τις πιο άνισες χώρες στον πλανήτη. Παρά τον αυταρχισμό του καθεστώτος, μεγάλο μέρος του πληθυσμού εκφράζει νοσταλγία για την σοβιετική περίοδο, την οποία θεωρεί ως την καλύτερη εποχή της ιστορίας του.
Η συνύπαρξη όλων αυτών των παραγόντων καθιστά αβέβαιη την παγκόσμια ισορροπία, η οποία χαρακτηρίζεται με επιείκεια ως «ισορροπία τρόμου».
