Σοβαρές αδυναμίες στη διαφάνεια και στην ιχνηλασιμότητα των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύψους 577 δισεκατομμυρίων ευρώ, καταγράφει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο σε νέα έκθεσή του. Το Ταμείο δημιουργήθηκε για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της πανδημίας, ωστόσο οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι η εικόνα για τους τελικούς αποδέκτες των χρηματοδοτήσεων, το πραγματικό κόστος των παρεμβάσεων και τα αποτελέσματα που έχουν παραχθεί παραμένει ανεπαρκής.
Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου εγείρει κρίσιμα ζητήματα λογοδοσίας στη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, καθώς οι διαθέσιμες πληροφορίες κρίνονται αποσπασματικές και σε αρκετές περιπτώσεις δύσκολα προσβάσιμες. Το γεγονός αυτό προκαλεί ανησυχία για τον τρόπο αξιοποίησης των δημόσιων πόρων και για τη δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου από τους πολίτες και τους θεσμούς.
Χρηματοδότηση με βάση στόχους και ορόσημα
Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας εφαρμόζει ένα ιδιαίτερο μοντέλο χρηματοδότησης, το οποίο συνδέει την εκταμίευση των κονδυλίων με την επίτευξη προκαθορισμένων ορόσημων και στόχων. Η σύνδεση αυτή αφορά την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων και των επενδυτικών σχεδίων, χωρίς άμεση αντιστοίχιση με τις πραγματικές δαπάνες που πραγματοποιούνται για κάθε έργο ή μέτρο.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει ένα τέτοιο σύστημα σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι η συλλογή των αναγκαίων στοιχείων γίνεται χωρίς ενιαία και συστηματική μεθοδολογία. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα δεδομένα παρέχονται μόνο ύστερα από σχετικό αίτημα, ενώ οι καθυστερήσεις στην αποστολή τους μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και μήνες.
Ασυμφωνία ανάμεσα σε εκτιμήσεις και πραγματικό κόστος
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το πραγματικό κόστος των έργων αποδείχθηκε χαμηλότερο από τις αρχικές προβλέψεις. Παρά ταύτα, οι χρηματοδοτήσεις δεν προσαρμόστηκαν αντίστοιχα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ο κίνδυνος υπερκάλυψης των αναγκών χρηματοδότησης.
Οι ελεγκτές προειδοποιούν ότι, εφόσον η τάση αυτή συνεχιστεί, τα κράτη μέλη μπορεί να εισπράττουν ποσά σημαντικά υψηλότερα από εκείνα που απαιτούνται για την υλοποίηση των μέτρων. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν συγκεντρώνει σε κεντρικό επίπεδο στοιχεία για τα πραγματικά ποσά που δαπανώνται ανά μέτρο, ακόμη και όταν τέτοιες πληροφορίες υπάρχουν ήδη στη διάθεση των κρατών μελών.
Θολή εικόνα για τους τελικούς αποδέκτες
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν και οι λίστες με τους 100 μεγαλύτερους αποδέκτες κονδυλίων. Σύμφωνα με την έκθεση, περισσότεροι από τους μισούς καταγεγραμμένους αποδέκτες είναι δημόσιοι φορείς, όπως υπουργεία και κρατικές υπηρεσίες. Ωστόσο, δεν δημοσιοποιούνται οι επόμενες πληρωμές προς αναδόχους, προμηθευτές και ιδιωτικές επιχειρήσεις που λαμβάνουν τελικά χρήματα μέσω δημοσίων συμβάσεων.
Καμία από τις δέκα χώρες που εξετάστηκαν από τους ελεγκτές δεν δημοσίευσε πληροφορίες πέρα από τον ελάχιστο υποχρεωτικό αριθμό αποδεκτών. Έτσι, η συνολική εικόνα για το ποιοι ωφελούνται πραγματικά από τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης παραμένει περιορισμένη, αφήνοντας σημαντικά κενά στη δημόσια εποπτεία.
Η Ivana Maletić, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και αρμόδια για τον συγκεκριμένο έλεγχο, τόνισε ότι οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν πού κατευθύνονται τα χρήματα των φορολογουμένων, ποιοι τα λαμβάνουν και ποιο είναι το πραγματικό ύψος των δαπανών. Σύμφωνα με την ίδια, η έλλειψη πλήρους διαφάνειας πλήττει την εμπιστοσύνη στη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών.
Η δημοσιοποίηση της έκθεσης έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο, καθώς οι ευρωπαϊκοί θεσμοί βρίσκονται ήδη σε διαπραγματεύσεις για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο υπογραμμίζει ότι τα υφιστάμενα κενά πρέπει να αντιμετωπιστούν εγκαίρως, ώστε οι μελλοντικοί ευρωπαϊκοί πόροι να συνοδεύονται από ουσιαστικότερη διαφάνεια, καλύτερη ιχνηλασιμότητα και ισχυρότερη λογοδοσία.
