Τέλος στην ορθοπολιτική δικτατορία: Η στροφή της «Meta» και το μέλλον του διαδικτύου
Η σαρωτική νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ πυροδοτεί αλλαγές και στο ψηφιακό τοπίο. Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ανακοίνωσε σε βίντεο χθες πως καταργεί το πρόγραμμα «fact checking», δηλαδή την πρακτική όπου αυτοδιορισμένες «αυθεντίες» αποφάσιζαν τι είναι αληθές και τι ψευδές στο διαδίκτυο, πολλές φορές λογοκρίνοντας ακόμη και διακεκριμένους επιστήμονες και ειδικούς, αν οι απόψεις τους δεν ταίριαζαν με την κυρίαρχη αφήγηση του συστήματος.
Ο Ζάκερμπεργκ δικαιολόγησε την απόφαση, λέγοντας ότι «έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου υπάρχουν πάρα πολλά λάθη και υπερβολική λογοκρισία», και τόνισε πως οι πρόσφατες εκλογές σηματοδότησαν μια πολιτισμική καμπή υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης. «Επιστρέφουμε στις ρίζες μας, επικεντρωνόμαστε στη μείωση των λαθών και στην απλοποίηση των πολιτικών μας για την αποκατάσταση της ελεύθερης έκφρασης στις πλατφόρμες μας. Αντικαθιστούμε τους fact checkers με κοινοτικές σημειώσεις, όπως αυτές του Χ, ξεκινώντας από τις ΗΠΑ», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η κίνηση της Meta, η οποία ελέγχει το Facebook, το Instagram και το WhatsApp, φανερώνει μια σημαντική ιδεολογική αλλαγή στον τομέα των τεχνολογικών εταιριών. Η «αλήθεια» που προώθησαν οι λογοκριτές του διαδικτύου δεν ήταν παρά μια προσαρμοσμένη εκδοχή που εξυπηρετούσε τις ορθοπολιτικές και δικαιωματιστικές προκαταλήψεις της προηγούμενης εικοσαετίας.
Το δείπνο Τραμπ-Ζάκερμπεργκ, σύμφωνα με ειδικούς του χώρου, αποδείχθηκε καθοριστικό. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ φαίνεται να προσπαθεί να ξαναχτίσει τη σχέση του με τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, δωρίζοντας μάλιστα 1 εκατομμύριο δολάρια στο ταμείο της ορκωμοσίας του Τραμπ, έπειτα από μια περίοδο αμοιβαίας αντιπαλότητας. Ο Τραμπ είχε, άλλωστε, χαρακτηρίσει το Facebook «εχθρό του λαού». Στην αναγνώριση αυτών των εντάσεων, ο Νικ Κλεγκ, πρώην αρχηγός των Βρετανών Φιλελευθέρων και πρόεδρος των παγκόσμιων υποθέσεων της Meta, είχε απαντήσει στις κατηγορίες του Τραμπ, αναφέροντας ότι η Meta δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια των χρηστών και στην υπεύθυνη διαχείριση των υπηρεσιών της, ιδίως σε εκλογικές περιόδους. «Η μεγαλύτερη πρόκληση για εμάς», είχε πει, «είναι να διασφαλίσουμε ότι οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς και ότι έχουμε τη δυνατότητα να προσφέρουμε έγκυρες πληροφορίες σε κρίσιμες στιγμές».
Ωστόσο, η πρόσφατη απόφαση του Κλεγκ να παραιτηθεί είναι ενδεικτική της στροφής που παίρνει η Meta και της αλλαγής κατεύθυνσης της εταιρείας, ειδικά όταν ανακοινώθηκε ότι στη θέση του θα αναλάβει ο Τζόελ Κάπλαν, γνωστός για τις σχέσεις του με το Ρεπουμπλικανικό κόμμα. Η «κωλοτούμπα» του Ζάκερμπεργκ φαίνεται να επηρεάζει, προς το παρόν, μόνο τις ΗΠΑ, ενώ η Ευρώπη παραμένει προσηλωμένη στον αυστηρό Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).
Αυτός ο νόμος, που για πολλούς – όπως ο Ίλον Μασκ – συνιστά μορφή λογοκρισίας, έχει προκαλέσει εντάσεις και αντιδράσεις. Η Ευρώπη συχνά νιώθει την ανάγκη να απολογηθεί για τις πολιτικές της στον ψηφιακό χώρο, όπως φάνηκε και από την μάλλον αμήχανη απάντηση του εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Δεν υπάρχει τίποτα στον DSA που να απαιτεί την αφαίρεση νόμιμου περιεχομένου», δήλωσε, προσπαθώντας να καθησυχάσει τις αντιδράσεις για τη διαχείριση της ελευθερίας του λόγου.
Όλα δείχνουν ότι οι διαφορές ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική στο θέμα της καταπολέμησης των fake news θα διευρυνθούν περαιτέρω στο άμεσο μέλλον, με τις συνέπειες αυτής της αντιπαράθεσης να είναι απρόβλεπτες και να επηρεάζουν τις πολιτικές των τεχνολογικών κολοσσών.
Στο νέο ψηφιακό σκηνικό, η Ελλάδα δεν μένει απ’ έξω. Οι λογοκριτές του διαδικτύου, όπως οι ανειδίκευτοι «αυθεντίες» της ιστοσελίδας Ellinika Hoaxes, οι οποίοι είχαν επιφορτιστεί με τον έλεγχο των ειδήσεων στο Facebook, και συχνά έθεταν υπό αμφισβήτηση τις θέσεις εγνωσμένων επιστημόνων και δημοσιογράφων, πλέον δεν θα έχουν κανένα αντικείμενο.
Αυτή η εξέλιξη συνιστά ένα θετικό βήμα για την ελευθερία του λόγου. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης πρέπει να παραμείνουν χώρος ελεύθερης έκφρασης, μακριά από λογοκρισία από ολιγογράμματους, μισθωτούς «ιεροεξεταστές» που καθορίζουν τι είναι επιστημονικά ακριβές και τι όχι. Αυτή η φάση φαίνεται να σηματοδοτεί το τέλος της ορθοπολιτικής δικτατορίας στο διαδίκτυο.
