Λίγες ημέρες απομένουν για τη συμπλήρωση τεσσάρων ετών από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με τον πόλεμο να συνεχίζεται παρά τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί κατά διαστήματα για την επίτευξη συμφωνίας. Οι συγκρούσεις παραμένουν ενεργές και η προοπτική άμεσου τερματισμού εξακολουθεί να παραμένει αβέβαιη.
Η επιμονή της Μόσχας τόσο στο στρατιωτικό πεδίο όσο και στις διπλωματικές διεργασίες εντάσσεται στη στρατηγική αντίληψη του Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος έχει επανειλημμένα συνδέσει τις επιλογές του με ιστορικές και γεωγραφικές παραδοχές. Στο πλαίσιο αυτό, η σύγκρουση παρουσιάζεται από τη ρωσική πλευρά ως συνέχεια μακροχρόνιων αντιλήψεων για τον χώρο και την πολιτική επιρροή.
Περίπου έναν χρόνο πριν από την έναρξη της εισβολής, ο Ρώσος πρόεδρος είχε εκθέσει τις θέσεις του για την Ουκρανία σε εκτενές δοκίμιο υπό τον τίτλο «Για την ιστορική ενότητα Ρώσων και Ουκρανών». Στο κείμενο αυτό επικαλούνταν ιστορικές αναφορές για το Κίεβο, ενώ διεθνείς αναλυτές σημείωναν ότι υιοθετούσε την αντίληψη της Μόσχας ως διαδόχου κέντρου του ορθόδοξου χριστιανισμού, μετά τη Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη.
Το αρχικό στρατιωτικό σχέδιο προέβλεπε ταχεία προέλαση προς το Κίεβο από τον βορρά και ταυτόχρονη κίνηση προς τον ποταμό Δνείπερο από τα ανατολικά. Η διασφάλιση χερσαίου διαδρόμου μεταξύ Κριμαίας και Ντονμπάς θα επέτρεπε στις ρωσικές δυνάμεις του νότου να κινηθούν δυτικά, με τελικό στόχο την Οδησσό και τον αποκλεισμό της Ουκρανίας από κρίσιμες θαλάσσιες και χερσαίες προσβάσεις.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, οι ουκρανικές δυνάμεις εξακολουθούν να αντέχουν, ενώ η Ρωσία διατηρεί αριθμητικό πλεονέκτημα. Η παρατεταμένη διάρκεια των συγκρούσεων έχει ενισχύσει το φαινόμενο της κόπωσης, ενώ η μειωμένη προσδοκία για τελική επικράτηση αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση του Κιέβου. Η συγκυρία αυτή συμπίπτει με αυξημένη κινητικότητα γύρω από πρωτοβουλίες του Ντόναλντ Τραμπ για μια ταχεία συμφωνία με συναλλακτικά χαρακτηριστικά.
Ο Ρώσος πρόεδρος φαίνεται να αναγνωρίζει τις δυσκολίες υλοποίησης του αρχικού, ευρείας κλίμακας σχεδιασμού και έχει στραφεί σε μια στρατηγική φθοράς, υπολογίζοντας και στον παράγοντα πολιτικής αντοχής της αμερικανικής πλευράς. Από την πλευρά του, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει εκφράσει δημόσια τη δυσαρέσκειά του για τις εκκλήσεις που απευθύνονται προς την Ουκρανία για παραχωρήσεις, επισημαίνοντας ότι ουσιαστική πρόοδος θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από απευθείας συνομιλίες με τον Ρώσο πρόεδρο.
Η ρωσική στρατηγική εντάσσεται σε μια ευρύτερη, μακροπρόθεσμη αναθεωρητική ατζέντα έναντι της Δύσης. Στο περιβάλλον αυτό, η Ευρώπη εμφανίζεται χωρίς ενιαία γραμμή σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητά της να διαμορφώνει εξελίξεις και την οδηγεί σε ρόλο παρακολούθησης των διεθνών πρωτοβουλιών.
Στις πρόσφατες διαβουλεύσεις στη Γενεύη, Ουκρανοί και Αμερικανοί διαπραγματευτές συναντήθηκαν με αξιωματούχους από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ελβετία. Μετά το πέρας των συνομιλιών, ο Ουκρανός πρόεδρος υπογράμμισε τη σημασία της ευρωπαϊκής συμμετοχής για την εφαρμογή ενδεχόμενων συμφωνιών.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις εξελίξεις παραμένει ανοιχτό και αφορά το ενδεχόμενο επικράτησης της Ρωσίας. Η απάντηση παραμένει αβέβαιη, ιδίως καθώς αποφασίστηκε η συνέχιση των συνομιλιών, ενώ το Κίεβο καταγγέλλει καθυστερήσεις από τη ρωσική πλευρά. Ο Ζελένσκι έκανε λόγο για παρατεταμένες διαδικασίες που θα μπορούσαν να είχαν οδηγήσει σε πιο προχωρημένο στάδιο.
Προς το παρόν, το ερώτημα αυτό αποτυπώνεται περισσότερο στη σφαίρα της θεωρητικής ανάλυσης. Το βιβλίο του Κάρλο Μασάλα, καθηγητή διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Bundeswehr του Μονάχου, με τίτλο «Αν κερδίσει η Ρωσία: Ένα σενάριο», έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον. Στο έργο αυτό περιγράφεται ένα υποθετικό σκηνικό κλιμάκωσης, με ρωσική στρατιωτική δράση στη Βαλτική το 2028. Το σενάριο παραμένει θεωρητικό, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για το κατά πόσο τέτοιες εξελίξεις θα μπορούσαν να μετατραπούν σε πραγματικότητα.
