Θύελλα στην Άγκυρα: Ο Τραμπ παρέκαμψε το Anıtkabir και εξόργισε τους Κεμαλιστές

Η άρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να επισκεφθεί το Μαυσωλείο του Κεμάλ Ατατούρκ στην Άγκυρα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία, με την κεμαλική αντιπολίτευση να μιλά για ευθεία προσβολή του τουρκικού κρατικού πρωτοκόλλου και της ιστορικής μνήμης της χώρας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, που βρέθηκε στην τουρκική πρωτεύουσα για τη 36η Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, έγινε ο πρώτος εν ενεργεία πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών που δεν πραγματοποίησε επίσκεψη στο Anıtkabir, το μνημείο-σύμβολο του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας. Η κίνηση αυτή άνοιξε νέο κύκλο πολιτικής έντασης στο εσωτερικό της Τουρκίας, καθώς το Μαυσωλείο του Ατατούρκ αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς για κάθε επίσημη ξένη επίσκεψη υψηλού επιπέδου.

Σφοδρή αντίδραση από τους Κεμαλιστές

Η τουρκική αντιπολίτευση αντέδρασε με ιδιαίτερη ένταση, καταγγέλλοντας ότι η παράλειψη της επίσκεψης συνιστά παραβίαση της διπλωματικής τάξης. Ο πρόεδρος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, Οζγκιούρ Οζέλ, χαρακτήρισε την απόφαση του Τραμπ προσβλητική για την Τουρκία και υπογράμμισε ότι προηγούμενοι Αμερικανοί πρόεδροι είχαν τηρήσει το πρωτόκολλο.

Ο Οζέλ υπενθύμισε ότι ηγέτες όπως ο Αϊζενχάουερ, ο Μπους, ο Κλίντον και ο Ομπάμα είχαν επισκεφθεί το Μαυσωλείο του Ατατούρκ και είχαν καταθέσει στεφάνι, τηρώντας το τελετουργικό που η Άγκυρα θεωρεί θεσμικά και συμβολικά αναγκαίο. Η σύγκριση με τους προκατόχους του Τραμπ ενίσχυσε την πολιτική πίεση προς την κυβέρνηση Ερντογάν.

Στο στόχαστρο της αντιπολίτευσης βρέθηκε και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς η κυβέρνησή του κατηγορείται ότι αποδέχθηκε σιωπηρά την αλλαγή του προγράμματος για να μη διαταραχθεί η εικόνα της επίσκεψης. Σύμφωνα με την κριτική που διατυπώνεται στην Τουρκία, η Άγκυρα αφαίρεσε την επίσκεψη από το προσχέδιο του προγράμματος, διευκολύνοντας τον Αμερικανό πρόεδρο και αποφεύγοντας δημόσια αντιπαράθεση μαζί του.

Η στάση αυτή ερμηνεύθηκε από τους Κεμαλιστές ως πολιτική υποχώρηση της τουρκικής κυβέρνησης απέναντι στον Τραμπ, την ώρα που ο Ερντογάν εμφανίστηκε να δίνει ιδιαίτερο βάρος στην προσωπική σχέση με τον Αμερικανό πρόεδρο. Ο Τραμπ, από την πλευρά του, δήλωσε ότι συμμετείχε στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ λόγω του σεβασμού και της φιλίας που τρέφει για τον Τούρκο πρόεδρο.

Το πρωτόκολλο, το ΝΑΤΟ και η πολιτική ανάγνωση

Ως εξήγηση για την απουσία του Τραμπ από το Anıtkabir προβλήθηκε το βεβαρημένο πρόγραμμα της Συνόδου, αλλά και η προσαρμογή του διπλωματικού πρωτοκόλλου λόγω της παρουσίας μεγάλου αριθμού ηγετών στην Άγκυρα. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, αποφασίστηκε να μη γίνουν ξεχωριστές επισκέψεις αρχηγών κρατών στο μνημείο.

Αντί των μεμονωμένων παρουσιών, προκρίθηκε η λύση μίας ενιαίας κατάθεσης στεφάνου από αντιπροσωπεία του ΝΑΤΟ εκ μέρους της Συμμαχίας. Από αμερικανικής πλευράς, το Μαυσωλείο επισκέφθηκε ξεχωριστά ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν.

Το πρόγραμμα του Τραμπ στην Άγκυρα ήταν στραμμένο σε κρίσιμες γεωπολιτικές συναντήσεις. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι επαφές με τον Ερντογάν για την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, καθώς και οι συναντήσεις στο περιθώριο της Συνόδου με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον επικεφαλής της μεταβατικής κυβέρνησης της Συρίας, Άχμεντ αλ Σαράα.

Παρά τις επίσημες δικαιολογίες, στα τουρκικά κοινωνικά δίκτυα αναπτύχθηκε έντονη παραφιλολογία. Πολλοί χρήστες σχολίασαν ειρωνικά ότι ο Τραμπ απέφυγε την επίσκεψη για να μη χρειαστεί να περπατήσει τον περίφημο «Δρόμο των Λεόντων», τη διαδρομή μήκους 260 μέτρων που οδηγεί στο Μαυσωλείο του Ατατούρκ.

Η συγκεκριμένη διαδρομή είναι στρωμένη με ασύμμετρες πέτρινες πλάκες, με κενά ανάμεσά τους, ώστε οι επισκέπτες να κινούνται αργά και με χαμηλωμένο βλέμμα, ως ένδειξη σεβασμού. Η ηλικία του Τραμπ και οι πρόσφατες εικόνες από δημόσιες εμφανίσεις του τροφοδότησαν τα σχόλια για τη φυσική του κατάσταση.

Αντίστοιχα σχόλια έγιναν και για τον Ερντογάν, καθώς η κοινή παρουσία των δύο ηγετών στην τελετή υποδοχής στην Άγκυρα προκάλεσε συζητήσεις για τον βηματισμό και τη γενικότερη εικόνα τους. Βίντεο από την υποδοχή, στο οποίο ο Τραμπ εμφανίζεται να χρειάζεται καθοδήγηση στο κόκκινο χαλί, έδωσε νέα τροφή σε ειρωνικά και επικριτικά σχόλια.

Η υπόθεση, πέρα από το επίπεδο του πρωτοκόλλου, αποκτά σαφή πολιτικό χαρακτήρα. Για τους Κεμαλιστές, η απουσία του Αμερικανού προέδρου από το Μαυσωλείο του Ατατούρκ δεν είναι απλή λεπτομέρεια προγράμματος. Είναι συμβολική κίνηση που αγγίζει τον πυρήνα της τουρκικής κρατικής ταυτότητας και ταυτόχρονα εκθέτει την κυβέρνηση Ερντογάν, η οποία επέλεξε να αποφύγει τη σύγκρουση με τον Τραμπ.