Τι αποκαλύπτει το DNA για την προσωπικότητα και την πορεία της ζωής μας

Περισσότερες από 1.200 γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης προσωπικότητας εντόπισε διεθνής ομάδα επιστημόνων, σε μία από τις μεγαλύτερες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα στο συγκεκριμένο πεδίο.

Τα ευρήματα δείχνουν ακόμη ότι αρκετά από τα γενετικά μοτίβα που συνδέονται με την προσωπικότητα εμφανίζουν συσχετίσεις και με σημαντικές πλευρές της ζωής, όπως η σωματική και ψυχική υγεία, η μακροζωία, η εκπαίδευση, η επαγγελματική πορεία και το εισόδημα.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Revived Genomics of Personality Consortium και βασίστηκε σε δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από 46 ερευνητικές ομάδες και διαφορετικούς πληθυσμούς σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι συμμετέχοντες παρείχαν δείγματα DNA και συμπλήρωσαν ειδικά ερωτηματολόγια που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση των πέντε βασικών διαστάσεων της προσωπικότητας, των γνωστών ως «Big Five»: δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες, ευσυνειδησία, εξωστρέφεια, συγκαταβατικότητα και νευρωτισμός.

Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά χρησιμοποιούνται ευρέως στην ψυχολογία για να περιγράψουν σχετικά σταθερούς τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι τείνουν να σκέφτονται, να αισθάνονται και να συμπεριφέρονται.

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «γονίδιο της προσωπικότητας»

Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως η ανθρώπινη προσωπικότητα καθορίζεται από ένα συγκεκριμένο γονίδιο ή από μία μεμονωμένη γενετική παραλλαγή.

Αντίθετα, κάθε παραλλαγή φαίνεται να ασκεί πολύ μικρή επίδραση όταν εξετάζεται ξεχωριστά. Όταν, όμως, μεγάλος αριθμός τέτοιων παραλλαγών λειτουργεί συνδυαστικά, η συνολική επίδραση γίνεται περισσότερο ανιχνεύσιμη και εμφανίζεται με μεγαλύτερη συνέπεια.

Ο Ted Schwaba, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει ένα και μοναδικό «γονίδιο της προσωπικότητας». Η προσωπικότητα προκύπτει μέσα από την αλληλεπίδραση πολλών γενετικών παραγόντων με το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει και ζει κάθε άνθρωπος.

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα είναι ότι ορισμένα από αυτά τα γενετικά μοτίβα εμφανίζονται σε πολύ διαφορετικούς πληθυσμούς και ηλικιακές ομάδες.

Για παράδειγμα, γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με την εξωστρέφεια σε έναν νεαρό ενήλικα στην Ολλανδία μπορεί να συμβάλλουν στην πρόβλεψη αντίστοιχων χαρακτηριστικών σε έναν μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωπο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παράλληλα, αναλύσεις μεταξύ συγγενών έδειξαν ότι οι συγκεκριμένες συσχετίσεις δεν φαίνεται να εξηγούνται αποκλειστικά από το κοινό οικογενειακό περιβάλλον, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι υπάρχει πραγματική γενετική συνιστώσα.

Συσχετίσεις με υγεία, εργασία και καθημερινές συνήθειες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επικάλυψη ανάμεσα στα γενετικά μοτίβα που σχετίζονται με την προσωπικότητα και σε εκείνα που έχουν συνδεθεί με διαφορετικά αποτελέσματα ζωής.

Οι ερευνητές εντόπισαν συσχετίσεις τόσο με τη σωματική και ψυχική υγεία όσο και με τη μακροζωία, το επίπεδο εκπαίδευσης, την επαγγελματική σταδιοδρομία και ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αξιολογείται από τους ανθρώπους του κοινωνικού του περιβάλλοντος.

Οι γενετικές συσχετίσεις φαίνεται να επεκτείνονται ακόμη και σε καθημερινές συνήθειες. Παραλλαγές που συνδέονται με την ευσυνειδησία εμφανίζουν σχέση με μεγαλύτερα επίπεδα δραστηριότητας στη διάρκεια της ημέρας.

Αντίθετα, γενετικά μοτίβα που συνδέονται με την εξωστρέφεια και τη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες παρουσιάζουν συσχέτιση με αυξημένη τάση για δραστηριότητα κατά τις βραδινές και νυχτερινές ώρες.

Η έρευνα αναδεικνύει παράλληλα τον ιδιαίτερα σύνθετο τρόπο με τον οποίο γονίδια και περιβάλλον αλληλεπιδρούν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες. Ορισμένες γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό σχετίζονται και με μεγαλύτερη πιθανότητα ένα άτομο να μετακινηθεί προς περισσότερο κοσμοπολίτικες περιοχές.

Ένα τέτοιο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον μπορεί με τη σειρά του να ενισχύσει, να διαμορφώσει ή να μεταβάλει περαιτέρω πλευρές της προσωπικότητας, δημιουργώντας μια συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με τον νευρωτισμό εμφανίζουν συσχέτιση με περισσότερο χρόνο νοσηλείας, ενώ παραλλαγές που συνδέονται με τη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες σχετίζονται με το εισόδημα και με αλλαγές στην επαγγελματική πορεία.

Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι τα γονίδια προκαθορίζουν το μέλλον ενός ανθρώπου. Αντίθετα, δείχνουν ότι η προσωπικότητα και οι βιολογικοί μηχανισμοί που συνδέονται με αυτήν μπορεί να αποτελούν έναν από τους πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν τη συνολική πορεία της ζωής.

Η νέα μελέτη διευρύνει σημαντικά το πεδίο της γενετικής έρευνας γύρω από την προσωπικότητα και δείχνει ότι οι εφαρμογές της δεν περιορίζονται αποκλειστικά στην ψυχολογία.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι η καλύτερη κατανόηση αυτών των συσχετίσεων μπορεί στο μέλλον να προσφέρει χρήσιμα δεδομένα στην ιατρική, την πρόληψη, την ψυχική υγεία, την εκπαίδευση και την έρευνα για την εργασία, χωρίς ωστόσο να αναιρεί τον καθοριστικό ρόλο που εξακολουθεί να διαδραματίζει το περιβάλλον στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.