Η τραγωδία στη μπισκοτοβιομηχανία Βιολάντα, που κόστισε τη ζωή σε πέντε εργαζόμενες γυναίκες, συνεχίζει να προκαλεί πολιτικούς και θεσμικούς τριγμούς. Στο επίκεντρο των τελευταίων ημερών βρέθηκε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, ο οποίος, απαντώντας σε ερωτήματα για το εργοστάσιο στα Τρίκαλα, δήλωσε ότι «το 2007 είχε ασχοληθεί με τις μελέτες τμήματος», επιχειρώντας να θέσει χρονικό όριο στην οποιαδήποτε εμπλοκή του.
Η δήλωση αυτή, αν και φαινομενικά τεχνικού χαρακτήρα, άνοιξε νέο κύκλο συζήτησης: ποια είναι τα όρια της πολιτικής και αυτοδιοικητικής ευθύνης σε υποθέσεις που εξελίσσονται επί δεκαετίες; Και, κυρίως, πόσο πειστική είναι η επίκληση του παρελθόντος όταν το παρόν μετρά ανθρώπινες ζωές;
«Τότε ήταν αλλιώς»: το χρονικό όριο της ευθύνης
Ο Δημήτρης Παπαστεργίου, με αναφορά στο 2007, ουσιαστικά επιχείρησε να διαχωρίσει δύο περιόδους: εκείνη της αρχικής αδειοδότησης ή μελέτης επιμέρους τμημάτων του εργοστασίου και τη σημερινή κατάσταση, η οποία –όπως υποστηρίζεται– διαμορφώθηκε από μεταγενέστερες παρεμβάσεις, αλλαγές και επεκτάσεις. Το επιχείρημα είναι σαφές: άλλες διοικήσεις, άλλα θεσμικά πρόσωπα, άλλες ευθύνες.
Ωστόσο, η τραγωδία στη Βιολάντα δεν αφορά μόνο το πότε εγκρίθηκε μια μελέτη, αλλά το αν υπήρχε συνεχής έλεγχος, επικαιροποίηση αδειών και συμμόρφωση με τις προδιαγραφές ασφάλειας. Οι αποκαλύψεις για «αδήλωτο υπόγειο», για σωληνώσεις προπανίου που καλύφθηκαν με μπετόν και για απουσία αισθητήρων αερίων μετατοπίζουν τη συζήτηση από το μακρινό 2007 στο εδώ και τώρα. Και εκεί το επιχείρημα της χρονικής απόστασης αρχίζει να χωλαίνει πολιτικά, αν όχι νομικά.
Πολιτική ευθύνη χωρίς υπογραφή;
Η υπόθεση Βιολάντα φέρνει στο προσκήνιο ένα διαχρονικό πρόβλημα του ελληνικού κράτους: την κατακερματισμένη ευθύνη. Κανείς δεν υπογράφει για το σύνολο, όλοι παραπέμπουν σε ένα παλιότερο στάδιο ή σε άλλη υπηρεσία. Στο πλαίσιο αυτό, η δήλωση Παπαστεργίου λειτουργεί περισσότερο ως πολιτική άμυνα παρά ως ουσιαστική απάντηση στα ερωτήματα της κοινωνίας.
Για τις οικογένειες των θυμάτων, αλλά και για την κοινή γνώμη, το κρίσιμο δεν είναι αν ένας υπουργός ή πρώην αυτοδιοικητικός είχε τυπική αρμοδιότητα πριν από 18 χρόνια. Το κρίσιμο είναι αν το σύστημα ελέγχων λειτούργησε ποτέ πραγματικά και αν οι πολιτικοί προϊστάμενοι –παλιοί και νέοι– ανέλαβαν την ευθύνη να το θωρακίσουν. Η επίκληση του παρελθόντος μπορεί να είναι νομικά χρήσιμη, αλλά πολιτικά αφήνει κενό.
Η τραγωδία στη Βιολάντα δεν ζητά απλώς απαντήσεις για φακέλους και μελέτες. Ζητά ένα ξεκάθαρο μήνυμα λογοδοσίας: ότι οι ζωές των εργαζομένων δεν χάνονται σε «γκρίζες ζώνες» αρμοδιοτήτων και ότι κανείς δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από το ημερολόγιο. Γιατί, τελικά, το ερώτημα δεν είναι ποιος ασχολήθηκε το 2007, αλλά ποιος όφειλε να διασφαλίσει ότι το 2026 δεν θα μετρούσαμε πέντε νεκρές γυναίκες σε ένα εργοστάσιο.
