Το κράτος εισπράττει, ο μισθός εξαντλείται – Η δοκιμασία της κυβερνητικής πολιτικής

Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη παρουσιάζει την ανάπτυξη, τα φορολογικά έσοδα και τα δημοσιονομικά πλεονάσματα ως αποδείξεις ότι η ελληνική οικονομία έχει αλλάξει σελίδα. Για ένα νοικοκυριό που βλέπει το ενοίκιο, το ρεύμα και τα τρόφιμα να απορροφούν τον μισθό του, το κριτήριο είναι συγκεκριμένο. Η οικονομική πολιτική κρίνεται από το εισόδημα που απομένει μετά τις βασικές δαπάνες και από τη δυνατότητα μιας οικογένειας να προγραμματίσει τη ζωή της. Αυτή τη μέτρηση οφείλει να αντιμετωπίσει το Μαξίμου κάθε φορά που παρουσιάζει την εκτέλεση του προϋπολογισμού ως απολογισμό ευημερίας.

Το «επιτελικό κράτος» συγκέντρωσε στο πρωθυπουργικό γραφείο τον συντονισμό της κυβερνητικής πολιτικής. Η συγκέντρωση αυτή έχει και μια άμεση πολιτική συνέπεια. Ο πρωθυπουργός φέρει την ευθύνη για τις προτεραιότητες που επιλέγει η κυβέρνησή του, από την κατανομή του δημοσιονομικού χώρου έως τους χειρισμούς στην εξωτερική πολιτική. Όσο πιο συγκεντρωτική γίνεται η λήψη των αποφάσεων, τόσο πιο συγκεκριμένη πρέπει να είναι η λογοδοσία για τα αποτελέσματα.

Πλεονάσματα στο Δημόσιο, ασφυξία στον οικογενειακό προϋπολογισμό

Ο πληθωρισμός του Οκτωβρίου, που έφτασε στο 5,7% σε ετήσια βάση σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, αποτυπώνει μια νέα επιτάχυνση της ακρίβειας. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται σε κατηγορίες αναγκαίων δαπανών, με τη στέγαση στο 15,1% και τις μεταφορές στο 13,8%. Για μια οικογένεια που χρειάζεται αυτοκίνητο για να πάει στη δουλειά και καταβάλλει κάθε μήνα ενοίκιο, αυτές οι δύο μεταβολές έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από έναν μέσο όρο που περιλαμβάνει και αγορές τις οποίες μπορεί να αναβάλει.

Η επιβάρυνση κατανέμεται άνισα. Όσο μικρότερο είναι το εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο μέρος του καταλήγει συνήθως στη στέγη, στη θέρμανση, στα τρόφιμα και στις μετακινήσεις. Ένα νοικοκυριό με οικονομικό απόθεμα μπορεί να απορροφήσει προσωρινά μια αύξηση λογαριασμού. Ένα νοικοκυριό που εξαντλεί τις αποδοχές του μέσα στον μήνα καλείται να μεταθέσει μια πληρωμή, να περιορίσει τη θέρμανση ή να περικόψει τις αγορές του. Η ίδια ανατίμηση έχει διαφορετικό αποτέλεσμα ανάλογα με το εισόδημα και τις υποχρεώσεις εκείνου που την πληρώνει.

Στις αγορές που υπάγονται σε ΦΠΑ, η υψηλότερη φορολογητέα τιμή αυξάνει το ποσό του φόρου ανά συναλλαγή, εφόσον ο συντελεστής παραμένει σταθερός. Η συνολική είσπραξη επηρεάζεται επίσης από τον όγκο των συναλλαγών, τη φορολογική συμμόρφωση και τη σύνθεση της κατανάλωσης. Αυτή η διάκριση έχει σημασία όταν η κυβέρνηση παρουσιάζει την αύξηση των εσόδων ως ένδειξη ενίσχυσης της οικονομικής δραστηριότητας. Μέρος της ονομαστικής ανόδου μπορεί να προκύπτει από το γεγονός ότι ο καταναλωτής πληρώνει ακριβότερα για την ίδια αγορά.

Στο εννεάμηνο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2026 τα φορολογικά έσοδα, σύμφωνα με τα μεγέθη που παρατίθενται, έφτασαν περίπου τα 49 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 7% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η πολιτική συζήτηση αρχίζει από τη σύνθεση αυτής της αύξησης και καταλήγει στη χρήση των χρημάτων. Χρειάζεται σαφής απολογισμός για το πόσο προήλθε από έμμεσους φόρους, πόσο από μεγαλύτερα δηλωθέντα εισοδήματα και πόσο από άλλες πηγές. Από αυτά τα στοιχεία προκύπτει ποιοι σήκωσαν το βάρος της υπέρβασης και ποιοι ωφελήθηκαν από τις παρεμβάσεις που χρηματοδότησε.

Το ίδιο ισχύει για τις αυξήσεις των αποδοχών. Ένας υψηλότερος μισθός σε ευρώ αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν βελτιώνεται η δυνατότητα του εργαζομένου να καλύψει τις ανάγκες του. Η συζήτηση για την πραγματική αγοραστική δύναμη απαιτεί σύγκριση αποδοχών και τιμών στο ίδιο διάστημα. Απαιτεί επίσης να εξετάζονται οι διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων. Η αύξηση του κατώτατου, η μεταβολή του μέσου μισθού και το εισόδημα μιας οικογένειας που πληρώνει ενοίκιο καταγράφουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας οικονομίας.

Οι κοινωνικοί δείκτες αποτυπώνουν την έκταση της πίεσης. Στα στοιχεία που επικαλείται η παρούσα ανάλυση, το 27,5% του πληθυσμού βρισκόταν το 2025 σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Ο δείκτης συνδυάζει διαφορετικές μορφές οικονομικής και κοινωνικής ευαλωτότητας. Η παιδική φτώχεια, η αδυναμία επαρκούς θέρμανσης και η στεγαστική επιβάρυνση δείχνουν πού αποκτούν πρακτικό περιεχόμενο αυτοί οι αριθμοί. Στην περίπτωση της στέγης, η επιβάρυνση άνω του 40% του διαθέσιμου εισοδήματος περιορίζει τις δυνατότητες του νοικοκυριού ακόμη και όταν τα μέλη του εργάζονται.

Η στέγη είναι και ζήτημα οικονομικής αυτονομίας. Όταν το ενοίκιο απορροφά μεγάλο μέρος των αποδοχών, ο εργαζόμενος δυσκολεύεται να μετακινηθεί για μια καλύτερη θέση και ο νέος καθυστερεί να αποκτήσει δική του κατοικία. Η αδυναμία αποταμίευσης περιορίζει στη συνέχεια τη δυνατότητα αγοράς στέγης. Η κυβερνητική πολιτική οφείλει να κρίνεται από το αν αλλάζει αυτή την ακολουθία, με μετρήσιμα αποτελέσματα στην προσφορά προσιτών κατοικιών και στο κόστος που επωμίζεται ο ενοικιαστής.

Η πίεση συνδέεται και με τη δομή της ελληνικής οικονομίας. Η ιδιωτική κατανάλωση αντιστοιχεί, σύμφωνα με τη σύγκριση που παρατίθεται, περίπου στο 70% του ΑΕΠ, με αισθητά χαμηλότερη αναλογία στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το υψηλό μερίδιο της κατανάλωσης, σε συνδυασμό με το έλλειμμα στο εμπόριο αγαθών, επαναφέρει το ζήτημα της εγχώριας παραγωγής. Όταν η πρόσθετη ζήτηση καλύπτεται σε σημαντικό βαθμό με εισαγόμενα προϊόντα, ένα μέρος της οικονομικής ώθησης καταλήγει στην παραγωγή άλλων χωρών. Το κρίσιμο μέγεθος είναι η εγχώρια προστιθέμενη αξία που δημιουργούν οι επενδύσεις.

Ο τουρισμός και οι ευρωπαϊκοί πόροι μπορούν να στηρίξουν τη δραστηριότητα και την απασχόληση. Η κυβέρνηση οφείλει να δείξει ποια παραγωγική ικανότητα αφήνουν πίσω τους. Η βιομηχανία, η μεταποίηση και ο πρωτογενής τομέας χρειάζονται χρηματοδότηση, προβλέψιμο κόστος ενέργειας και πρόσβαση σε αγορές. Η πορεία των εξαγωγών, η δυνατότητα μιας μικρής επιχείρησης να επενδύσει και η αντοχή μιας αγροτικής εκμετάλλευσης προσφέρουν πιο συγκεκριμένα κριτήρια από μια γενική αναφορά στον ρυθμό ανάπτυξης.

Η δημοσιονομική εικόνα χρειάζεται ανάλογη ακρίβεια. Το πρωτογενές αποτέλεσμα μετρά έσοδα και δαπάνες πριν από τους τόκους. Η ταμειακή εικόνα επηρεάζεται και από τον χρόνο πραγματοποίησης των πληρωμών. Οι εκκρεμείς επιστροφές φόρων και οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του κράτους προς ιδιώτες έχουν ξεχωριστή σημασία για την αγορά. Για μια επιχείρηση που περιμένει πληρωμή από το Δημόσιο, η καθυστέρηση μπορεί να σημαίνει δανεισμό, αναβολή επένδυσης ή αδυναμία να εξοφλήσει τους δικούς της προμηθευτές.

Η πρόωρη αποπληρωμή δημόσιου χρέους έχει δημοσιονομικό όφελος όταν μειώνει μελλοντικούς τόκους. Η χρήση του διαθέσιμου χώρου παραμένει πολιτική επιλογή. Το οικονομικό επιτελείο οφείλει να εξηγεί ποια οφέλη περιμένει από κάθε πρόωρη εξόφληση, σε ποιο χρονοδιάγραμμα πληρώνει όσα οφείλει στους ιδιώτες και τι διαθέτει για τις πιέσεις στη στέγη και στην ενέργεια. Με αυτόν τον τρόπο ο πολίτης μπορεί να κρίνει την προτεραιότητα που δόθηκε σε κάθε ανάγκη.

Αντίστοιχο έλεγχο χρειάζονται οι φοροαπαλλαγές και η φορολόγηση της εργασίας. Το συνολικό κόστος των απαλλαγών αποκτά πολιτική σημασία όταν είναι γνωστό ποιον ωφελεί κάθε διάταξη και τι επιδιώκει να πετύχει. Για έναν μισθωτό με παρακράτηση στην πηγή, έναν αυτοαπασχολούμενο που αντιμετωπίζει τεκμαρτή φορολόγηση ή μια επιχείρηση με ειδικό καθεστώς, η φορολογική επιβάρυνση διαμορφώνεται με διαφορετικούς κανόνες. Η ισονομία απαιτεί διαφάνεια στις εξαιρέσεις και έλεγχο της αποτελεσματικότητάς τους.

Στην ενέργεια, στο λιανεμπόριο και στις τράπεζες, η κυβέρνηση έχει ευθύνη να δείχνει πώς ελέγχει τη λειτουργία της αγοράς και πώς αξιολογεί τις παρεμβάσεις της. Στην ενέργεια, για παράδειγμα, έχει σημασία πόσο γρήγορα περνούν οι μεταβολές του κόστους στις τελικές χρεώσεις. Στις τράπεζες, έχει σημασία ποιος αποκτά πρόσβαση στη χρηματοδότηση και με ποιους όρους. Στα τρόφιμα, η διαδρομή από τον παραγωγό στο ράφι βοηθά να αποσαφηνιστεί σε ποιο στάδιο συγκεντρώνεται η αύξηση. Αυτά είναι πεδία όπου η κυβερνητική δράση μπορεί να αξιολογηθεί με στοιχεία.

Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, γαλλική διακοίνωση και εκκρεμότητες στην ΑΟΖ

Η υποχρέωση λογοδοσίας έχει την ίδια βαρύτητα στην εξωτερική πολιτική. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου είναι ενεργειακό έργο, με τεχνική, οικονομική και γεωπολιτική διάσταση. Η επανέναρξη των ερευνών βυθού έχει σημασία για την πρόοδό του. Η πολιτική αποτίμηση των χειρισμών απαιτεί σαφή ενημέρωση για το ποιος έδωσε τις άδειες, ποιος ενημερώθηκε διπλωματικά, ποιες θέσεις διατυπώθηκαν και ποια βήματα απομένουν έως την πόντιση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία. Η Αθήνα έχει υποστηρίξει ότι οι άδειες για τις έρευνες δόθηκαν από τις ελληνικές και τις κυπριακές αρχές και ότι η ενημέρωση της Άγκυρας έγινε από τη γαλλική πλευρά. Η θέση αυτή αφορά την αδειοδότηση. Η συζήτηση για τη διακοίνωση αφορά το ακριβές περιεχόμενο της επικοινωνίας, τον λόγο για τον οποίο κρίθηκε αναγκαία και τη σχέση της με τις θέσεις που προβάλλει η Τουρκία στην περιοχή.

Η ρηματική διακοίνωση είναι επίσημη μορφή διπλωματικής επικοινωνίας. Η πολιτική και νομική σημασία της εξαρτάται από τη διατύπωση και το πλαίσιο στο οποίο διαβιβάστηκε. Μια ενημέρωση για εργασίες, ένα αίτημα συναίνεσης και μια διατύπωση επιφύλαξης έχουν διαφορετικό περιεχόμενο. Για να αξιολογηθεί η συγκεκριμένη πράξη, χρειάζεται να γίνει γνωστό τι ακριβώς ανέφερε η γαλλική πλευρά και πώς αποτυπώθηκαν οι θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η συμμετοχή γαλλικής εταιρείας στο έργο και η διπλωματική συνδρομή του Παρισιού προσδίδουν ευρωπαϊκό βάρος στη διασύνδεση. Η Αθήνα και η Λευκωσία διατηρούν την πολιτική ευθύνη για τις θέσεις που προβάλλουν και για τις εγγυήσεις που ζητούν για τη συνέχεια των εργασιών. Η αξία της συμμαχικής στήριξης θα φανεί στην εκτέλεση του έργου και στην ικανότητα των δύο κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη νέα εμπλοκή.

Οι αναφορές για τουρκική ναυτική παρουσία κοντά στις έρευνες χρειάζονται συγκεκριμένη αποσαφήνιση. Η παρουσία πλοίου, η μετάδοση τουρκικών ισχυρισμών και η τυχόν παρεμπόδιση εργασιών είναι διαφορετικά περιστατικά με διαφορετική πολιτική βαρύτητα. Αντίστοιχα, η έκδοση, ακύρωση ή διαδοχή ναυτικών αναγγελιών πρέπει να αποτυπώνεται με ακρίβεια. Ένας πλήρης κυβερνητικός απολογισμός θα εξηγούσε ποια αναγγελία ίσχυε σε κάθε φάση, αν μεταβλήθηκε το πρόγραμμα των ερευνών και ποια απάντηση δόθηκε στις τουρκικές διεκδικήσεις.

Το ουσιαστικό ζήτημα είναι πώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει στην πράξη τις αξιώσεις που η Άγκυρα συνδέει με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η κυβέρνηση το χαρακτηρίζει παράνομο και ανυπόστατο. Η θέση αυτή χρειάζεται συνέχεια στη διπλωματική επιχειρηματολογία και στις ενέργειες που συνοδεύουν το έργο. Η επίκληση του Δικαίου της Θάλασσας αποκτά πρακτικό βάρος όταν συνδέεται με συγκεκριμένες διακοινώσεις, με συντονισμό με την Κυπριακή Δημοκρατία και με συνεπή τεκμηρίωση των ελληνικών θέσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η εκκρεμότητα με την Αίγυπτο. Η συμφωνία του 2020 αφορά μερική οριοθέτηση της ΑΟΖ Ελλάδας–Αιγύπτου. Η συνέχεια ανατολικότερα παραμένει χωριστό διπλωματικό ζήτημα. Οι δηλώσεις του Δημήτρη Καιρίδη και τα δημοσιεύματα για τη στάση του Καΐρου επαναφέρουν τη συζήτηση για το αν η αιγυπτιακή πλευρά συνδέει την επόμενη φάση με τη στάση της Τουρκίας. Η επίσημη θέση του Καΐρου και οι όροι μιας ενδεχόμενης διαπραγμάτευσης χρειάζονται σαφή αποτύπωση πριν εξαχθούν συμπεράσματα.

Η εξωτερική πολιτική χρειάζεται και κοινοβουλευτικό έλεγχο. Τα κόμματα και οι πολίτες δικαιούνται ενημέρωση για τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει η χώρα, τις επιλογές που εξετάστηκαν και τα αποτελέσματά τους. Στις υποθέσεις που έχουν ήδη επιβαρύνει τη δημόσια εμπιστοσύνη, όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ, οι παρακολουθήσεις και τα Τέμπη, η πολιτική ευθύνη εξετάζεται με βάση τις συγκεκριμένες πράξεις και παραλείψεις κάθε υπόθεσης. Η ίδια απαίτηση ισχύει για τους διπλωματικούς χειρισμούς. Η δημόσια κριτική αποκτά αποδεικτική δύναμη όταν στηρίζεται σε έγγραφα, ημερομηνίες και πράξεις που μπορούν να ελεγχθούν.

Στην οικονομία, η λογοδοσία αρχίζει από την κατανομή του βάρους της ακρίβειας, τη χρήση των αυξημένων εσόδων και την εξόφληση των υποχρεώσεων του Δημοσίου. Στα ελληνοτουρκικά, αρχίζει από την ακριβή ενημέρωση για τη διακοίνωση, τις άδειες, τις έρευνες και τις εκκρεμότητες της οριοθέτησης. Και στα δύο πεδία, η κυβέρνηση ζητά να κριθεί για αποτελέσματα. Οφείλει, συνεπώς, να δημοσιοποιεί τα στοιχεία που επιτρέπουν στον πολίτη να κάνει αυτή την κρίση.

Η συζήτηση για τη λογοδοσία έχει και ηθική διάσταση. Η ευαγγελική φράση «Ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν» βάζει στο κέντρο τον άνθρωπο που στερείται τα αναγκαία. Για εκείνον που ασκεί εξουσία, θέτει το κριτήριο του ποιος πληρώνει το κόστος μιας απόφασης. Για τον πολίτη, μεταφράζεται σε συγκεκριμένη ευθύνη απέναντι στον γείτονα που δυσκολεύεται να ζεστάνει το σπίτι του ή να βάλει φαγητό στο τραπέζι.

Η κάλπη είναι ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες αποδίδουν πολιτική ευθύνη. Η Δικαιοσύνη εξετάζει πράξεις και παραλείψεις με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και τις αρμοδιότητές της. Η ευθύνη της κοινωνίας αρχίζει από την απαίτηση να λέγονται τα πράγματα με ακρίβεια, να ελέγχεται η άσκηση της εξουσίας και να προστατεύεται στην πράξη ο άνθρωπος που σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος.