Το κράτος ζητά έργα με μισό προσωπικό – Στον «αέρα» οι τεχνικές υπηρεσίες των δήμων

Με λιγότερο από το μισό του προβλεπόμενου επιστημονικού προσωπικού λειτουργούν οι τεχνικές υπηρεσίες των δήμων, την ώρα που η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται να σηκώσει ένα διαρκώς αυξανόμενο βάρος αρμοδιοτήτων: από έργα υποδομής και πολεοδομικές διαδικασίες μέχρι σχολικά κτίρια, οδικό δίκτυο, πολιτική προστασία και απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Η εικόνα που αποτυπώνει η πρόσφατη μελέτη της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) για το κόστος λειτουργίας των δήμων το 2025 είναι αποκαλυπτική. Οι ελλείψεις δεν αφορούν περιφερειακές ειδικότητες, αλλά έναν από τους πλέον κρίσιμους κλάδους για τη λειτουργία των ΟΤΑ: τους μηχανικούς.

Από τις συνολικά 8.502 οργανικές θέσεις μηχανικών ΠΕ και ΤΕ στους δήμους της χώρας, καλυμμένες είναι μόλις οι 4.147. Το ποσοστό στελέχωσης περιορίζεται στο 48,8%, με το υπόλοιπο 51,2% να αφορά κενές ή δεσμευμένες θέσεις.

Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους επαγγελματικούς κλάδους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και ταυτόχρονα για προσωπικό απολύτως απαραίτητο ώστε να μπορούν οι δήμοι να εκπονούν μελέτες, να αδειοδοτούν έργα, να επιβλέπουν εργολαβίες και να αξιοποιούν χρηματοδοτήσεις από εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα.

Η πραγματικότητα που προκύπτει από τους αριθμούς είναι ιδιαίτερα βαριά: το κράτος έχει φορτώσει τους δήμους με περισσότερες υποχρεώσεις, χωρίς να έχει διασφαλίσει το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για να εκτελεστούν.

Πάνω από τις μισές θέσεις μηχανικών παραμένουν ακάλυπτες

Οι μεγαλύτερες ελλείψεις εντοπίζονται στους πολιτικούς μηχανικούς, όπου καταγράφονται συνολικά 1.547 κενές ή δεσμευμένες θέσεις. Ακολουθούν οι τοπογράφοι και αγρονόμοι μηχανικοί με 676 θέσεις, οι αρχιτέκτονες με 600, οι μηχανολόγοι με 564 και οι ηλεκτρολόγοι μηχανικοί με 536.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εικόνα στις Υπηρεσίες Δόμησης, τις γνωστές Πολεοδομίες, οι οποίες βρίσκονται το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Από τις 2.340 προβλεπόμενες θέσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, καλυμμένες είναι 1.164, ενώ 587 παραμένουν κενές και 555 χαρακτηρίζονται δεσμευμένες.

Ανάλογη είναι η κατάσταση στην Πολιτική Προστασία. Από τις 1.082 υφιστάμενες θέσεις, στελεχωμένες εμφανίζονται μόλις οι 489. Δηλαδή περισσότερο από το μισό προβλεπόμενο προσωπικό απουσιάζει από έναν τομέα που υποτίθεται ότι βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης πυρκαγιών, πλημμυρών, φυσικών καταστροφών και έκτακτων κινδύνων.

Ακόμη χειρότερη είναι η εικόνα στις ίδιες τις τεχνικές υπηρεσίες των δήμων. Εκεί εργάζονται 3.094 άτομα, όταν οι προβλεπόμενες θέσεις ανέρχονται στις 6.858. Με άλλα λόγια, οι υπηρεσίες που καλούνται να σχεδιάσουν και να επιβλέψουν βασικά έργα λειτουργούν σχεδόν με τη μισή δύναμη.

Η μελέτη της ΕΕΤΑΑ καταγράφει συνολικότερο πρόβλημα οργάνωσης και στελέχωσης στους δήμους. Υπηρεσίες κατακερματισμένες, μεγάλος αριθμός κενών οργανικών θέσεων και αυξανόμενη εξάρτηση από συμβασιούχους και εξωτερικούς αναδόχους συνθέτουν μια εικόνα διοικητικής αδυναμίας που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με προσωρινές λύσεις.

Για τους μηχανικούς, μάλιστα, εκτιμάται ότι η πλήρης κάλυψη των κενών δεν μπορεί να επιτευχθεί άμεσα και απαιτεί μακροχρόνιο σχεδιασμό, αλλαγές στην πολιτική προσλήψεων και συγκεκριμένα κίνητρα ώστε εξειδικευμένο προσωπικό να επιλέξει να εργαστεί στους δήμους.

Στον πάγο έργα, σχολεία, δρόμοι και ευρωπαϊκά κονδύλια

Η υποστελέχωση δεν αποτελεί ένα εσωτερικό διοικητικό πρόβλημα χωρίς συνέπειες για τον πολίτη. Μεταφράζεται άμεσα σε καθυστερήσεις έργων, αναβολές επισκευών και αδυναμία έγκαιρης ολοκλήρωσης κρίσιμων παρεμβάσεων.

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Διπλωματούχων Μηχανικών του Δημοσίου, η οποία ανέδειξε τα συγκεκριμένα στοιχεία, επισημαίνει ότι η έλλειψη μηχανικών επηρεάζει ένα τεράστιο φάσμα καθημερινών λειτουργιών της Αυτοδιοίκησης.

Αντιπλημμυρικά έργα, ασφαλτοστρώσεις, οδικές παρεμβάσεις και αναπλάσεις καθυστερούν. Το ίδιο συμβαίνει με επισκευές σε σχολεία και δημόσια κτίρια, εργασίες συντήρησης δρόμων, αποκατάσταση βλαβών στον ηλεκτροφωτισμό και παρεμβάσεις σε κοινόχρηστους χώρους.

Οι ελλείψεις αγγίζουν και εγκαταστάσεις που σχετίζονται άμεσα με την ασφάλεια των πολιτών. Παιδικές χαρές και αθλητικοί χώροι μπορεί να παραμένουν χωρίς τις αναγκαίες παρεμβάσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η αδυναμία τεχνικής πιστοποίησης ή συντήρησης οδηγεί ακόμη και σε κλείσιμό τους.

Σοβαρές καθυστερήσεις προκαλούνται και στις διαδικασίες που απαιτούν την υπογραφή και την τεχνική ευθύνη μηχανικών, όπως οι οικοδομικές άδειες, οι έλεγχοι αυθαιρέτων και οι αυτοψίες σε επικίνδυνες κατασκευές.

Το πρόβλημα επεκτείνεται και στην απορρόφηση χρηματοδοτικών πόρων. Για να ενταχθεί και να προχωρήσει ένα έργο απαιτούνται ώριμες μελέτες, αδειοδοτήσεις, τεχνικά δελτία και επίβλεψη. Όταν οι υπηρεσίες δεν διαθέτουν προσωπικό, οι προθεσμίες χάνονται και μαζί τους μπορεί να χαθούν κονδύλια από το ΕΣΠΑ ή το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.

Το παράδοξο είναι προφανές: δισεκατομμύρια ευρώ εμφανίζονται διαθέσιμα για έργα υποδομής, την ώρα που πολλοί δήμοι δεν διαθέτουν το προσωπικό που απαιτείται για να τα σχεδιάσουν, να τα ωριμάσουν και να τα υλοποιήσουν.

Βασική αιτία για την αδυναμία κάλυψης των θέσεων θεωρείται και η χαμηλή ελκυστικότητα του Δημοσίου για εξειδικευμένους μηχανικούς. Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ επισημαίνει ότι οι μισθολογικές απολαβές υπολείπονται σημαντικά εκείνων που μπορεί να προσφέρει ο ιδιωτικός τομέας, ενώ την ίδια στιγμή οι ευθύνες που αναλαμβάνει ένας μηχανικός του Δημοσίου είναι εξαιρετικά μεγάλες.

Η ΕΕΤΑΑ προτείνει στοχευμένα κίνητρα για την προσέλκυση και παραμονή προσωπικού σε υποστελεχωμένους δήμους, μεγαλύτερη ευελιξία στους κύκλους προσλήψεων και αξιοποίηση της κινητικότητας από άλλες υπηρεσίες του Δημοσίου.

Η ΠΟ ΕΜΔΥΔΑΣ ζητά από την πλευρά της κάλυψη των οργανικών θέσεων με μόνιμο προσωπικό, βελτίωση των αποδοχών και ουσιαστική νομική προστασία των μηχανικών που αναλαμβάνουν τεχνικές και διοικητικές ευθύνες.

Οι αριθμοί της ΕΕΤΑΑ αφήνουν πλέον ελάχιστο χώρο για επικοινωνιακές ωραιοποιήσεις. Όταν οι τεχνικές υπηρεσίες λειτουργούν σχεδόν με τη μισή δύναμη, το αποτέλεσμα φαίνεται στους δρόμους, στα σχολεία, στις πολεοδομίες, στα αντιπλημμυρικά έργα και στην Πολιτική Προστασία.

Η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει με μόνιμες προσλήψεις και συγκεκριμένο σχέδιο στελέχωσης. Η μεταφορά συνεχώς περισσότερων αρμοδιοτήτων στους δήμους χωρίς το αναγκαίο επιστημονικό προσωπικό δεν αποτελεί μεταρρύθμιση. Δημιουργεί έναν διοικητικό μηχανισμό που καλείται να παράγει περισσότερα έργα με λιγότερους ανθρώπους και τελικά μεταφέρει το κόστος της υποστελέχωσης στην καθημερινότητα των πολιτών.