Το μεταναστευτικό στην Κρήτη δεν λύνεται με δελτία Τύπου

Η Κρήτη δεν ανακάλυψε σήμερα το μεταναστευτικό. Ανακαλύπτει, όμως, ξανά και ξανά πόσο εύκολα ένα σοβαρό ζήτημα μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο πολιτικών δηλώσεων, πρόχειρων αποφάσεων και ανταγωνισμού εντυπώσεων. Οι αφίξεις προκαλούν κινητοποίηση, οι κάμερες καταγράφουν τις δύσκολες στιγμές, οι ανακοινώσεις διαδέχονται η μία την άλλη και, μόλις υποχωρήσει ο θόρυβος, το ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποιος έχει πραγματικά την ευθύνη;

Η γεωγραφία της Κρήτης δεν άλλαξε. Αυτό που οφείλει να αλλάξει είναι η πολιτική διαχείρισης μιας πραγματικότητας που δεν αντιμετωπίζεται με ευχολόγια, ούτε με την ψευδαίσθηση ότι το πρόβλημα θα λυθεί από μόνο του.

Η Κρήτη δεν μπορεί να είναι μόνη όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται αλλού.

Κράτος παρόν στις δηλώσεις, απόν στον σχεδιασμό

Κάθε νέα άφιξη δοκιμάζει τις δυνατότητες των τοπικών υπηρεσιών, τις αντοχές των υποδομών και την ετοιμότητα της διοίκησης. Χρειάζονται χώροι προσωρινής υποδοχής, υγειονομική φροντίδα, επαρκές προσωπικό, σαφείς διαδικασίες και συντονισμός. Δεν χρειάζονται αυτοσχεδιασμοί της τελευταίας στιγμής.

Οι δήμοι και οι τοπικές κοινωνίες δεν μπορούν να καλούνται να διαχειριστούν έκτακτες καταστάσεις χωρίς τα απαραίτητα μέσα, ενώ η κεντρική διοίκηση περιορίζεται σε διαβεβαιώσεις ότι «το θέμα παρακολουθείται».

Το παρακολουθεί, πράγματι. Το ερώτημα είναι αν το σχεδιάζει, αν το προλαμβάνει και αν αναλαμβάνει το μερίδιο ευθύνης που της αναλογεί.

Γιατί η διαχείριση του μεταναστευτικού δεν είναι μια φωτογραφία από μια σύσκεψη. Είναι μια απαιτητική, καθημερινή λειτουργία που κρίνεται από την αποτελεσματικότητα και όχι από τον αριθμό των ανακοινώσεων.

Οι τοπικές κοινωνίες δεν είναι ανεξάντλητες

Η αλληλεγγύη δεν σημαίνει ότι οι δυνατότητες ενός τόπου είναι απεριόριστες. Οι κάτοικοι δικαιούνται να γνωρίζουν ποιο είναι το σχέδιο, ποιες υποδομές θα λειτουργήσουν, ποιος θα τις χρηματοδοτήσει και με ποια κριτήρια θα κατανέμονται οι ευθύνες.

Δικαιούνται να απαιτούν ασφάλεια, διαφάνεια και ομαλή λειτουργία των υπηρεσιών τους. Δικαιούνται να θέτουν δύσκολα ερωτήματα χωρίς να αντιμετωπίζονται αυτομάτως ως αδιάφοροι ή εχθρικοί προς τον συνάνθρωπο.

Αλλά και οι άνθρωποι που φτάνουν στην Κρήτη δικαιούνται ανθρώπινες συνθήκες, στοιχειώδη προστασία και διαδικασίες που σέβονται τα δικαιώματά τους.

Αυτές οι δύο απαιτήσεις δεν είναι αντίπαλες. Αντίπαλος είναι η απουσία σχεδιασμού, που αφήνει τις κοινωνίες να ανησυχούν και τους ανθρώπους να περιμένουν σε ακατάλληλες συνθήκες.

Η Ευρώπη των συνόρων και η Ελλάδα των ευθυνών

Το μεταναστευτικό δεν είναι αποκλειστικά κρητικό, ούτε αποκλειστικά ελληνικό ζήτημα. Αφορά την ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου, τη φύλαξη των συνόρων, την καταπολέμηση των κυκλωμάτων διακίνησης, τις διαδικασίες επιστροφής όπου αυτές προβλέπονται νόμιμα, αλλά και τις ασφαλείς και νόμιμες οδούς προστασίας.

Όταν η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη μένει στα χαρτιά, οι χώρες πρώτης υποδοχής πιέζονται. Και όταν η εθνική πολιτική δεν μεταφράζεται σε συγκεκριμένες τοπικές λύσεις, η πίεση μεταφέρεται στους δήμους και στους κατοίκους.

Η επίκληση της Ευρώπης, ωστόσο, δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμο άλλοθι για την Αθήνα. Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάζει μετρήσιμους στόχους, σαφές επιχειρησιακό σχέδιο και χρονοδιάγραμμα. Η Κρήτη χρειάζεται λύσεις, όχι μια ατελείωτη αλυσίδα μετακύλισης ευθυνών από το ένα επίπεδο διοίκησης στο άλλο.

Ούτε αδράνεια ούτε εύκολα συνθήματα

Υπάρχει ένας εύκολος δρόμος στην πολιτική: να παρουσιάζεις κάθε μετανάστη ως απειλή και κάθε δύσκολη ερώτηση ως εχθρική στάση. Υπάρχει και ένας εξίσου εύκολος δρόμος: να μιλάς αφηρημένα για ανθρωπισμό, χωρίς να εξηγείς πώς θα εξασφαλιστούν οι αναγκαίες υποδομές και οι αποτελεσματικές διαδικασίες.

Και οι δύο δρόμοι αποφεύγουν την ουσία.

Η σοβαρή πολιτική οφείλει να προστατεύει τα σύνορα, να αντιμετωπίζει τα κυκλώματα διακίνησης, να εφαρμόζει τον νόμο, να εξετάζει τις αιτήσεις ασύλου με αποτελεσματικότητα και να προστατεύει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Παράλληλα, οφείλει να στηρίζει έμπρακτα τις περιοχές που καλούνται να διαχειριστούν τις αφίξεις.

Δεν είναι ούτε ακραίο ούτε παράλογο να απαιτεί μια κοινωνία κανόνες και σχέδιο. Παράλογο είναι να της ζητείται να προσαρμόζεται διαρκώς στην απουσία τους.

Η Κρήτη απαιτεί απαντήσεις, όχι άλλες υποσχέσεις

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Κρήτη θα συνεχίσει να βρίσκεται στη διαδρομή των μεταναστευτικών ροών. Είναι αν η πολιτεία θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει τις συνέπειες σαν να πρόκειται για μια απρόβλεπτη έκπληξη.

Χρειάζεται συγκεκριμένο σχέδιο υποδοχής και προσωρινής φιλοξενίας, επαρκής στελέχωση των υπηρεσιών, διαφανής χρηματοδότηση, ταχεία και νόμιμη εξέταση των υποθέσεων, ουσιαστικός ευρωπαϊκός συντονισμός και τακτική ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών.

Και χρειάζεται λογοδοσία. Ποιος αποφασίζει; Ποιος υλοποιεί; Ποιος πληρώνει; Ποιος ελέγχει αν οι δεσμεύσεις τηρούνται;

Αυτές είναι οι ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν δημόσια και με στοιχεία.

Η Κρήτη δεν ζητά να εξαιρεθεί από τις ευρωπαϊκές και εθνικές υποχρεώσεις. Ζητά να μη μετατρέπονται οι υποχρεώσεις αυτές σε μια μόνιμη δοκιμασία για τις τοπικές κοινωνίες, χωρίς επαρκή μέσα και χωρίς ξεκάθαρη προοπτική.

Γιατί η πολιτική ευθύνη δεν μετριέται όταν όλα κυλούν ομαλά. Μετριέται όταν τα προβλήματα επιμένουν, όταν οι πιέσεις αυξάνονται και όταν οι πολίτες περιμένουν απαντήσεις.

Η Κρήτη δεν χρειάζεται άλλους διαχειριστές της κρίσης μπροστά στις κάμερες. Χρειάζεται πολιτική που να προλαβαίνει την κρίση, κράτος που να αναλαμβάνει τις ευθύνες του και Ευρώπη που να αποδεικνύει στην πράξη την αλληλεγγύη της.