Η ιδέα των «κρατικών μπακάλικων» στη Ρουμανία διατυπώθηκε το 2018 από την κυβέρνηση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD), την περίοδο που πρωθυπουργός ήταν η Βιορίκα Νταντσίλα. Ο τότε υπουργός Γεωργίας, Πέτρε Ντάια, ανακοίνωσε τη σύσταση της κρατικής εταιρείας Casa Română de Comerț Agroalimentar “Unirea” S.A., με μοναδικό μέτοχο το υπουργείο Γεωργίας. Ο σχεδιασμός προέβλεπε τη δημιουργία δικτύου περίπου 60 παντοπωλείων με αποκλειστική διάθεση ρουμανικών προϊόντων, με στόχο τη μείωση των τιμών μέσω της παράκαμψης των μεσαζόντων.
Το εγχείρημα παρουσιάστηκε ως μια νέα προσέγγιση στην αλυσίδα διάθεσης τροφίμων «από το χωράφι στο πιάτο». Σε μια αγορά όπου μεγάλο μέρος των τυποποιημένων τροφίμων είναι εισαγόμενο, η πρωτοβουλία συνδέθηκε με την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, την αύξηση του εισοδήματος των ντόπιων αγροτών και τη βελτίωση της αυτάρκειας.
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, οι βασικοί στόχοι περιλάμβαναν τη δημιουργία σταθερού καναλιού διάθεσης για μικρούς παραγωγούς, την προώθηση ρουμανικών προϊόντων και τη μείωση του κόστους για τους καταναλωτές. Κεντρικό ρόλο στο σχέδιο είχε και η ανάπτυξη υποδομών logistics, με κέντρα συλλογής, αποθήκευσης και διανομής, ώστε η αλυσίδα να λειτουργεί απρόσκοπτα.
Η Casa Unirea ιδρύθηκε επίσημα στα τέλη του 2018 με κυβερνητική απόφαση (HG 933/2018) και έλαβε χρηματοδότηση ύψους 93 εκατ. λέι, ποσό που αντιστοιχούσε σε περίπου 20 εκατ. ευρώ. Η εφαρμογή του σχεδίου, ωστόσο, εξελίχθηκε με πολύ βραδύτερους ρυθμούς από τους ανακοινωθέντες. Μέσα στο 2019 λειτούργησαν μόλις δύο μόνιμα καταστήματα, ένα πιλοτικό στο Σιμπίου και ένα στο κέντρο του Βουκουρεστίου.
Την ίδια περίοδο μισθώθηκαν και ανακαινίστηκαν χώροι για επιπλέον σημεία πώλησης και αποθήκες, οι οποίοι δεν τέθηκαν ποτέ σε κανονική λειτουργία. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκαν περιορισμένα και κινητά παντοπωλεία για περιοδείες στην επαρχία. Τα καταστήματα διέθεταν φρούτα, λαχανικά, κρέας, γαλακτοκομικά, αυγά και άλλα προϊόντα με την εμπορική επωνυμία «Unirea». Το επιχειρησιακό μοντέλο προέβλεπε κρατικές αγορές προϊόντων από παραγωγούς και μεταπώληση με μικρό περιθώριο κέρδους, ώστε να καλύπτονται τα λειτουργικά έξοδα.
Ήδη από τα πρώτα στάδια έγινε σαφές ότι η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση παρουσίαζε σοβαρές δυσκολίες. Η εταιρεία στελεχώθηκε με διοίκηση που συχνά χαρακτηριζόταν ως κομματικά διορισμένη, με περιορισμένη εμπειρία στον τομέα της λιανικής. Δεν παρουσιάστηκε ένα ολοκληρωμένο επιχειρηματικό σχέδιο, ενώ οι αποφάσεις βασίζονταν σε εκτιμήσεις που αποδείχθηκαν υπεραισιόδοξες.
Τα οικονομικά αποτελέσματα ήταν αρνητικά από την πρώτη χρονιά. Το 2019 η Casa Unirea κατέγραψε ζημιές περίπου 7,2 εκατ. λέι, ενώ το 2020 οι ζημιές αυξήθηκαν κατά περίπου 5,4 εκατ. λέι. Παρά τη σημαντική αρχική χρηματοδότηση, τα δύο καταστήματα εμφάνισαν χαμηλή επισκεψιμότητα, δεν επεκτάθηκε το δίκτυο το 2020 και το λειτουργικό κόστος, κυρίως μισθοδοσίες και πάγια έξοδα, παρέμεινε υψηλό σε σχέση με τον κύκλο εργασιών. Στα τέλη του 2019, η νέα κυβέρνηση του Φιλελεύθερου Κόμματος (PNL) διέταξε ελέγχους για τη χρήση των δημόσιων πόρων.
Η αποτυχία του εγχειρήματος αποδόθηκε σε συνδυασμό παραγόντων. Καταγράφηκαν προβλήματα διοίκησης και στρατηγικού σχεδιασμού, οργανωτικές αδυναμίες και ανεπαρκής εποπτεία. Τα οικονομικά δεδομένα κρίθηκαν μη βιώσιμα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το κατάστημα του Σιμπίου, το οποίο φέρεται το 2019 να είχε έσοδα περίπου 2 εκατ. λέι και έξοδα κοντά στα 9 εκατ. λέι.
Σημαντικά προβλήματα εντοπίστηκαν και στο πεδίο των logistics. Το δίκτυο συλλογής και διανομής δεν λειτούργησε όπως είχε προβλεφθεί, με αποτέλεσμα ελλείψεις προϊόντων και δυσκολίες στον εφοδιασμό. Σε ορισμένα σημεία καταγράφηκε και διάθεση εισαγόμενων προϊόντων, γεγονός που απομάκρυνε την πρακτική εφαρμογή από τον αρχικό στόχο της αποκλειστικής προώθησης ρουμανικών αγαθών.
Παράλληλα, προέκυψαν καταγγελίες για κακοδιαχείριση πόρων. Έλεγχοι και δημοσιεύματα αναφέρθηκαν σε μισθώσεις και εξοπλισμούς χωρίς ουσιαστική αξιοποίηση, καθώς και σε αγορές προϊόντων που δεν παραδόθηκαν. Το 2024, οι ρουμανικές εισαγγελικές αρχές (DNA) διερεύνησαν υποθέσεις εικονικών συναλλαγών που φέρεται να προκάλεσαν σημαντική ζημία στο δημόσιο ταμείο.
Σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, η πρωτοβουλία αντιμετωπίστηκε αρχικά με θετική διάθεση από μέρος της κοινής γνώμης, κυρίως λόγω της υπόσχεσης για χαμηλότερες τιμές. Η εικόνα άλλαξε γρήγορα, καθώς έγιναν γνωστές οι ζημιές και τα λειτουργικά προβλήματα. Τα μέσα ενημέρωσης περιέγραψαν το εγχείρημα ως αποτυχημένο, ενώ η αντιπολίτευση το επικαλέστηκε ως παράδειγμα αναποτελεσματικής διαχείρισης.
Τα φυσικά καταστήματα έκλεισαν έως το τέλος του 2020. Η Casa Unirea, ωστόσο, δεν καταργήθηκε άμεσα και συνέχισε να υφίσταται για αρκετά χρόνια με περιορισμένο προσωπικό και ελάχιστη δραστηριότητα, κυρίως ως διοικητική οντότητα χωρίς πραγματική παρουσία στη λιανική αγορά.
Η ρουμανική περίπτωση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο συζητήσεων για κρατικές παρεμβάσεις στην αγορά τροφίμων. Παρόμοιες ιδέες έχουν διατυπωθεί σε άλλες χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Ισπανία και η Πολωνία, με διαφορετικούς βαθμούς υλοποίησης. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα εγχειρήματα αυτά είτε καθυστέρησαν είτε εγκαταλείφθηκαν, καθώς προσέκρουσαν σε ζητήματα οργάνωσης, εφοδιαστικής αλυσίδας και διακυβέρνησης.
