Τομ Μπάρακ: Νέος ρόλος σε Συρία και Ιράκ

Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να τοποθετήσει τον πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, στη θέση του Ειδικού Προεδρικού Απεσταλμένου για τη Συρία και το Ιράκ, σηματοδοτεί σοβαρή αναδιάταξη της αμερικανικής διπλωματίας στη Μέση Ανατολή. Η επιλογή ενός προσώπου με έντονη σύνδεση με την Τουρκία και με σταθερή παρουσία στο περιβάλλον της Άγκυρας δημιουργεί νέα δεδομένα για τις ισορροπίες στην περιοχή.

Με τη συγκεκριμένη κίνηση, ο ρόλος του Μπάρακ διευρύνεται θεσμικά και γεωπολιτικά. Μέχρι σήμερα η αποστολή του συνδεόταν κυρίως με το συριακό πεδίο. Πλέον, η Ουάσιγκτον του αναθέτει και το ιρακινό χαρτοφυλάκιο, διαμορφώνοντας ένα ενιαίο πεδίο διαχείρισης που περιλαμβάνει την Τουρκία, τη Συρία και το Ιράκ.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο Τομ Μπάρακ θα διατηρήσει παράλληλα τη θέση του πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία, με έδρα την Άγκυρα. Αυτό σημαίνει ότι ο αμερικανικός σχεδιασμός για Συρία και Ιράκ θα περνά πλέον μέσα από έναν διπλωματικό κόμβο στενά συνδεδεμένο με την τουρκική πρωτεύουσα. Η επιλογή αυτή ενισχύει αντικειμενικά τον ρόλο της Τουρκίας ως βασικού παράγοντα στις αμερικανικές κινήσεις για την ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Ενιαίο μέτωπο Τουρκίας, Συρίας και Ιράκ

Η απόφαση Τραμπ ερμηνεύεται ως σαφής προσπάθεια αναβάθμισης των σχέσεων της Ουάσιγκτον με τις ηγεσίες στη Δαμασκό και τη Βαγδάτη. Παράλληλα, όμως, τοποθετεί στο κέντρο των εξελίξεων έναν Αμερικανό αξιωματούχο που έχει χαρακτηριστεί από πολλούς αναλυτές ως ιδιαίτερα φιλικός προς την Άγκυρα.

Η δράση του Μπάρακ στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει κατά καιρούς αντιδράσεις, καθώς του αποδίδεται ρόλος σε ευαίσθητες διεργασίες που επηρέασαν άμεσα την περιφερειακή αρχιτεκτονική ισχύος. Η ενίσχυση της επιρροής του προκαλεί ερωτήματα, ιδίως από τη στιγμή που οι επιλογές του φέρονται να έχουν κινηθεί σε κατευθύνσεις που εξυπηρετούν τουρκικές στρατηγικές επιδιώξεις.

Το παρασκήνιο της απόφασης συνδέεται και με τις πρόσφατες τοποθετήσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας είχε ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι, παρά την τυπική ολοκλήρωση του προηγούμενου τίτλου του Μπάρακ, ο ίδιος θα συνέχιζε να έχει κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή της στρατηγικής «Πρώτα η Αμερική» στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.

Η επίσημη ανάθεση του νέου χαρτοφυλακίου επιβεβαιώνει ότι ο Μπάρακ παραμένει πρόσωπο εμπιστοσύνης για τον Τραμπ. Επιβεβαιώνει επίσης ότι η νέα αμερικανική πολιτική στην περιοχή κινείται με μεγαλύτερη έμφαση στη διαχείριση συσχετισμών μέσα από πρόσωπα με ισχυρές προσωπικές και πολιτικές διασυνδέσεις.

Η Συρία, οι Κούρδοι και η τουρκική επιρροή

Κατά το προηγούμενο διάστημα, ο Τομ Μπάρακ φέρεται να είχε σημαντική συμμετοχή στις διεργασίες που ακολούθησαν την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρονται κινήσεις που σχετίζονται με την άρση διεθνών κυρώσεων, τη διαμεσολάβηση για τη μεταβίβαση εξουσίας σε νέα κέντρα ισχύος στη Συρία και την προσπάθεια παρουσίασης των εξελίξεων ως διαδικασίας περιφερειακής σταθεροποίησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αναφορά στον ρόλο του στην υποβοήθηση κινήσεων του καθεστώτος Τζολάνι κατά των Κούρδων της βορειοανατολικής Συρίας. Εφόσον οι πληροφορίες αυτές αποτυπώνουν τον πραγματικό αμερικανικό σχεδιασμό, τότε η επιλογή Μπάρακ δείχνει ότι η Ουάσιγκτον δίνει προτεραιότητα σε μια γραμμή που αναβαθμίζει την Τουρκία, περιορίζει τα κουρδικά περιθώρια και ανασχηματίζει τον χάρτη ισχύος στη Συρία.

Η εξέλιξη αυτή αφορά άμεσα και την Ελλάδα. Η αναβάθμιση ενός φιλότουρκου παράγοντα σε τόσο κρίσιμο περιφερειακό ρόλο συμπίπτει με περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει τις θέσεις της σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο, Συρία και Ιράκ. Όσο περισσότερο η Τουρκία εμφανίζεται ως αναντικατάστατος συνομιλητής της Ουάσιγκτον, τόσο μεγαλύτερη διπλωματική πίεση μπορεί να ασκηθεί στις χώρες που συγκρούονται με τις αναθεωρητικές της επιδιώξεις.

Στην ανακοίνωσή του, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία έχει κάνει «εξαιρετική δουλειά» και ότι διορίζεται Ειδικός Προεδρικός Απεσταλμένος στη Συρία και στο Ιράκ. Τόνισε ακόμη ότι, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες προωθούν τη στρατηγική συνεργασία τους με τις κυβερνήσεις των δύο χωρών, οι σχέσεις μαζί τους συνεχίζουν να αναπτύσσονται.

Ο Αμερικανός πρόεδρος διευκρίνισε ότι ο Μπάρακ θα παραμείνει πρέσβης στην Τουρκία και θα λειτουργεί με την πλήρη υποστήριξη του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι ο διπλός του ρόλος δεν είναι προσωρινή διευθέτηση, αλλά συνειδητή επιλογή συγκέντρωσης αρμοδιοτήτων σε ένα πρόσωπο που θα χειρίζεται ταυτόχρονα κρίσιμα μέτωπα της αμερικανικής πολιτικής.

Η επιλογή Μπάρακ ενισχύει την τουρκική γεωπολιτική θέση και ανοίγει νέο κύκλο ερωτημάτων για την κατεύθυνση της αμερικανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή. Για την Αθήνα, η εξέλιξη απαιτεί προσεκτική ανάγνωση, καθώς η Τουρκία αποκτά έναν ακόμη ισχυρό δίαυλο επιρροής σε μια περίοδο κατά την οποία η περιφερειακή αστάθεια χρησιμοποιείται συστηματικά ως εργαλείο αναβάθμισης της Άγκυρας.