Τουρκική Star: Προτάσεις για τεχνητές νησίδες, θαλάσσια πάρκα και υποδομές στο Αιγαίο

Στο προσκήνιο της τουρκικής δημόσιας συζήτησης επανέρχονται προτάσεις για ενίσχυση της παρουσίας της Τουρκίας στο Αιγαίο, αυτή τη φορά με την κατασκευή τεχνητών νησιών, πλωτών εγκαταστάσεων και θαλάσσιων πλατφορμών σε περιοχές ιδιαίτερου γεωπολιτικού ενδιαφέροντος, μεταξύ των οποίων η Χίος και το Καστελόριζο.

Την ώρα που παραμένουν οι ελληνοτουρκικές διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και καταγράφονται προστριβές γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, μέσω του έργου Great Sea Interconnector (GSI), νέες παρεμβάσεις στον τουρκικό Τύπο ανοίγουν τη συζήτηση για διαφορετικές μορφές μακροχρόνιας παρουσίας της Άγκυρας στο Αρχιπέλαγος.

Ο Τούρκος νομικός και αναλυτής εξωτερικής πολιτικής Levent Ersin Orallı, μέσα από δύο διαδοχικά άρθρα στην εφημερίδα Star, στις 29 Σεπτεμβρίου και στις 3 Οκτωβρίου 2026, παρουσιάζει ένα πλαίσιο στρατηγικών προτάσεων που συνδυάζει τεχνικές εγκαταστάσεις, οικονομικές δραστηριότητες, επιστημονική έρευνα και προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Πρόκειται για εισηγήσεις του συγκεκριμένου αναλυτή και όχι για ανακοινωμένη κυβερνητική απόφαση υλοποίησης αντίστοιχων κατασκευών. Ωστόσο, το περιεχόμενό τους παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς συνδέει την επέκταση της τουρκικής δραστηριότητας στο Αιγαίο με τη δημιουργία μόνιμων υποδομών και τη συστηματική αξιοποίηση του θαλάσσιου χώρου.

Τεχνητά νησιά και πλατφόρμες κοντά σε Χίο και Καστελόριζο

Στο επίκεντρο της πρώτης πρότασης βρίσκεται η δυνατότητα ανάπτυξης τεχνητών νησίδων και θαλάσσιων εγκαταστάσεων πολλαπλών χρήσεων, με σκοπό την ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας μέσω πολιτικών και οικονομικών υποδομών.

Ο Orallı περιλαμβάνει στις περιοχές που θα μπορούσαν να εξεταστούν θαλάσσιες εκτάσεις γύρω από το Καστελόριζο και τη Χίο, διευκρινίζοντας ότι ενδεχόμενες κατασκευές οφείλουν να περιορίζονται στις ζώνες όπου η Τουρκία διαθέτει νόμιμη δικαιοδοσία.

Η πρόταση προβλέπει εγκαταστάσεις λιμενικής εξυπηρέτησης, χώρους ανεφοδιασμού, υποδομές αλιευτικής δραστηριότητας, ερευνητικούς σταθμούς και σημεία υποστήριξης επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης. Μέσα από ένα τέτοιο δίκτυο, ο αναλυτής εκτιμά ότι η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη επιχειρησιακή και οικονομική παρουσία στη θάλασσα.

Στις επιδιώξεις που περιγράφει περιλαμβάνεται επίσης η παρακολούθηση της ναυσιπλοΐας, η καταγραφή περιβαλλοντικών δεδομένων και η δυνατότητα παροχής υποστήριξης σε έκτακτα περιστατικά.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην τεχνολογική διάσταση των εγκαταστάσεων. Οι πλατφόρμες προτείνεται να διαθέτουν συστήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, μονάδες αφαλάτωσης, δορυφορικές επικοινωνίες, αυτοματοποιημένους μετεωρολογικούς σταθμούς και υποθαλάσσιους αισθητήρες.

Παράλληλα, εξετάζεται η χρήση τεχνητής νοημοσύνης, τηλεπισκόπησης και μη επανδρωμένων θαλάσσιων οχημάτων για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τις κινήσεις των πλοίων, τα θαλάσσια ρεύματα, τη θερμοκρασία, τη ρύπανση και την κατάσταση των αλιευτικών πεδίων.

Ως παραδείγματα τεχνολογικής αξιοποίησης θαλάσσιων εκτάσεων παρουσιάζονται αντίστοιχες πρακτικές από την Ολλανδία, τη Σιγκαπούρη και την Ιαπωνία, οι οποίες έχουν αναπτύξει έργα επέκτασης ή αξιοποίησης παράκτιων και υπεράκτιων περιοχών.

Ο Τούρκος αναλυτής επισημαίνει ότι η κατασκευή τεχνητών νησιών δεν συνεπάγεται απόκτηση νέων κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει στις συγκεκριμένες κατασκευές καθεστώς φυσικού νησιού, ενώ αυτές δεν δημιουργούν αυτοτελή χωρικά ύδατα ούτε μεταβάλλουν την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Η συγκεκριμένη επισήμανση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένης της αναφοράς σε περιοχές γύρω από ελληνικά νησιά. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ενδεχόμενα έργα πρέπει να σχεδιαστούν χωρίς επιδίωξη μεταβολής του νομικού καθεστώτος της Χίου και του Καστελόριζου ή προβολής απαιτήσεων σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.

Θαλάσσια πάρκα, επιστημονική δραστηριότητα και στρατηγική παρουσία

Το δεύτερο σκέλος των τουρκικών προτάσεων στρέφεται προς τη δημιουργία ενός οργανωμένου δικτύου θαλάσσιων εθνικών πάρκων και προστατευόμενων περιοχών, το οποίο θα αξιοποιείται για την επιστημονική, περιβαλλοντική και διαχειριστική ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στο Αιγαίο.

Ο Orallı συνδέει ευθέως αυτή την προσέγγιση με τις ελληνικές πρωτοβουλίες για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τα θαλάσσια πάρκα σε Αιγαίο και Μεσόγειο, ζητήματα για τα οποία Αθήνα και Άγκυρα έχουν διατυπώσει διαφορετικές νομικές και πολιτικές θέσεις.

Στην ανάλυσή του προτείνεται η Τουρκία να αξιοποιήσει τις περιοχές στις οποίες ασκεί νόμιμη δικαιοδοσία, προκειμένου να αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο σύστημα περιβαλλοντικής προστασίας και διαχείρισης των θαλάσσιων πόρων.

Οι δράσεις αυτές θα μπορούσαν να καλύπτουν την παρακολούθηση του βυθού, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την προστασία των μεταναστευτικών διαδρομών των θαλάσσιων ειδών, την αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων και την υποστήριξη της βιώσιμης αλιείας.

Κατά την προσέγγιση του αναλυτή, η επιστημονική δραστηριότητα και η περιβαλλοντική διαχείριση αποτελούν μέσα διαρκούς παρουσίας της Τουρκίας στον θαλάσσιο χώρο. Η αξιοποίηση ερευνητικών δεδομένων θα μπορούσε επίσης να υποστηρίζει την τεκμηρίωση της τουρκικής θαλάσσιας πολιτικής.

Στα δύο δημοσιεύματα επανέρχεται και το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας στα ελληνικά νησιά. Ο Orallı επικαλείται το άρθρο 13 της Συνθήκης της Λωζάνης, το οποίο περιλαμβάνει συγκεκριμένους στρατιωτικούς περιορισμούς για τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σάμο και την Ικαρία, παρουσιάζοντας τις τουρκικές ενστάσεις για το καθεστώς τους.

Η Ελλάδα διατυπώνει διαφορετική νομική ερμηνεία ως προς το περιεχόμενο και την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων. Το ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διπλωματικής και νομικής αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών.

Σημειώνεται ακόμη ότι η ανακήρυξη μιας θαλάσσιας περιοχής ως προστατευόμενης δεν παράγει αυτομάτως νέα δικαιώματα δικαιοδοσίας, ούτε επιλύει μονομερώς διαφορές οριοθέτησης. Ο σχεδιασμός οποιουδήποτε τέτοιου έργου οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις διεθνείς υποχρεώσεις, τα υφιστάμενα κυριαρχικά δικαιώματα και τα δικαιώματα των γειτονικών κρατών.

Για την πρακτική ανάπτυξη των προτεινόμενων υποδομών γίνεται λόγος για συνεργασία τουρκικών πανεπιστημίων, τεχνικών εταιρειών, ναυτιλιακών επιχειρήσεων και δημόσιων οργανισμών, ώστε να διαμορφωθεί ένα κοινό πρόγραμμα με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα.

Οι δύο παρεμβάσεις στην τουρκική Star αποτυπώνουν μια συγκεκριμένη στρατηγική αντίληψη: τη διεύρυνση της τουρκικής δραστηριότητας στο Αιγαίο μέσα από μόνιμες πολιτικές εγκαταστάσεις, τεχνολογικές εφαρμογές και οργανωμένη διαχείριση θαλάσσιων εκτάσεων.

Για την ελληνική πλευρά, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον εξαιτίας της γεωγραφικής αναφοράς σε Χίο και Καστελόριζο, δύο περιοχές που βρίσκονται ήδη στο επίκεντρο διαφορετικών πτυχών των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η εξέλιξη αντίστοιχων προτάσεων και η ενδεχόμενη υιοθέτησή τους από επίσημους τουρκικούς φορείς αποτελούν διακριτά ζητήματα, τα οποία απαιτούν παρακολούθηση με βάση συγκεκριμένες αποφάσεις και ενέργειες.