Η μουσουλμανική μειονότητα της ελληνικής Θράκης καταγράφεται σταθερά ως βασικό πεδίο άσκησης πίεσης της Άγκυρας προς την Αθήνα, μέσα από τη δράση προσώπων και μηχανισμών που λειτουργούν με οικονομική και πολιτική στήριξη από την Τουρκία. Στόχος αυτών των κινήσεων είναι η καλλιέργεια μιας συγκρουσιακής στάσης στο εσωτερικό της μειονότητας και η διαμόρφωση διεθνούς εικόνας περί παραβίασης της Συνθήκης της Λωζάννης και θεμελιωδών δικαιωμάτων, με μακροπρόθεσμη επιδίωξη την προβολή αιτημάτων αυτονόμησης. Τα τελευταία χρόνια, η τουρκική ρητορική επιχειρεί να διευρύνει το ζήτημα, εντάσσοντας στο ίδιο αφήγημα και μουσουλμανικούς πληθυσμούς στη Ρόδο και την Κω.
Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, η ελληνική πλευρά συχνά εμφανίζεται επιφυλακτική στη λήψη πρωτοβουλιών, γεγονός που αξιοποιείται από τους μηχανισμούς της Άγκυρας. Κεντρικό ρόλο σε αυτή την πολιτική διαδραματίζει το τουρκικό γενικό προξενείο Κομοτηνής, ενώ στην πράξη ενεργοποιείται ένα δίκτυο ακραίων κύκλων που συγκροτούν τη λεγόμενη «Συμβουλευτική Επιτροπή Τουρκικής Μειονότητας Δυτικής Θράκης», στην οποία συμμετέχουν ψευδομουφτήδες και επικεφαλής παράνομων σωματείων.
Στον πυρήνα της δραστηριότητας της επιτροπής βρίσκεται η συγκρότηση δομών και συμβολισμών, από εκδηλώσεις και μέσα ενημέρωσης έως πολιτικά σχήματα, θρησκευτικούς λειτουργούς και αυτοαποκαλούμενους εκπροσώπους της μειονότητας. Οι κινήσεις αυτές εμφανίζουν σαφή καθοδήγηση από την Άγκυρα και στοχεύουν στη διεθνή στοχοποίηση της Ελλάδας, με αναφορές σε υποτιθέμενη καταπίεση, ώστε να ενισχύεται σταδιακά η αξιοπιστία αιτημάτων αυτονομίας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η προσπάθεια άσκησης πιέσεων σε Πομάκους και Ρομά, με σκοπό την ένταξή τους σε ένα ενιαίο «τουρκικό» μειονοτικό σχήμα.
Η συγκεκριμένη δραστηριότητα συνοδεύεται συχνά από πρακτικές που κινούνται εκτός του πλαισίου της ελληνικής νομοθεσίας. Το ερώτημα που ανακύπτει αφορά το αν πρόκειται για σκόπιμη πρόκληση με στόχο την αντίδραση της Πολιτείας και τη συσπείρωση της μειονότητας ή για αξιοποίηση της θεσμικής ανοχής προκειμένου να εμπεδωθεί επιρροή και να επιβληθεί η τουρκική ατζέντα.
Σε κάθε περίπτωση, καθίσταται αναγκαίος ο σαφής καθορισμός ορίων από την ελληνική Πολιτεία και η παρέμβαση για την απομόνωση αυτών των κύκλων. Η ανάγκη αυτή συνδέεται τόσο με την αποτροπή της εντύπωσης απουσίας κρατικής παρουσίας όσο και με το γεγονός ότι σημαντικό τμήμα της μειονότητας δείχνει να απορρίπτει την τουρκοϊσλαμική πολιτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αξιοποιώντας τα δικαιώματα και τις παροχές του ελληνικού κράτους.
Σε ό,τι αφορά τη δράση του τουρκικού γενικού προξενείου Κομοτηνής, καταγράφεται επανειλημμένα η παρουσία του Τούρκου γενικού προξένου Αϊκούτ Ουνάλ σε εκδηλώσεις παράνομων συλλόγων, όπως η «Τουρκική Ένωση Ξάνθης» και η «Τουρκική Νεολαία Κομοτηνής». Οι εμφανίσεις αυτές συνοδεύονται από μηνύματα ισχύος και αμφισβήτησης της ελληνικής έννομης τάξης, με στόχο την εμπέδωση της εικόνας ότι το προξενείο λειτουργεί ως υπέρτερη αρχή. Παράλληλα, αναφέρονται πιέσεις προς παράγοντες της μειονότητας, με κατηγορίες περί απόκλισης από τη γραμμή της Άγκυρας.
Από την πλευρά της λεγόμενης «Συμβουλευτικής Επιτροπής» καταγράφονται στοχεύσεις πολιτικών προσώπων, ιδίως βουλευτών της μειονότητας που έχουν επιλέξει να κινηθούν εκτός του πλαισίου τουρκικής επιρροής και χωρίς αναφορά σε αυτονομιστικές επιδιώξεις.
Η ίδια επιτροπή, σε συντονισμό με το προξενείο, εμφανίζεται να στηρίζει παράνομα σωματεία και να ασκεί πιέσεις στους διορισμένους από το ελληνικό κράτος θρησκευτικούς λειτουργούς, καλώντας τη μειονότητα να μην τους αναγνωρίζει. Ενδεικτική είναι η ανακοίνωση της 12ης Ιανουαρίου, με αφορμή την εκλογή και τον διορισμό του νέου μουφτή Διδυμοτείχου Εμίν Σερίφ, όπου αμφισβητείται η νομιμότητα της κυβερνητικής απόφασης και απευθύνεται κάλεσμα μη αναγνώρισης του προσώπου του.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η πρόσκληση της επιτροπής, στην εκδήλωση της 29ης Ιανουαρίου για την «Ημέρα Εθνικής Αντίστασης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης», του προέδρου του τουρκικού κόμματος Zafer, Ουμίτ Οζντάγ, γνωστού για τις υπερεθνικιστικές του θέσεις και τη σύνδεσή του με τη θεωρία των «Γκρίζων Λύκων». Κατά την παρουσία του στο κτίριο της «Τουρκικής Νεολαίας Κομοτηνής» φωτογραφήθηκε με νέους της μειονότητας να επιδεικνύουν το σχετικό σύμβολο, ενώ αντίστοιχες εικόνες καταγράφηκαν και στην κεντρική πλατεία της Ξάνθης. Οι ενέργειες αυτές εντάσσονται σε προσπάθεια ιδεολογικής επιρροής της νεολαίας προς κατευθύνσεις παντουρκισμού.
Ο χαρακτήρας των παρεμβάσεων των παράνομων συλλόγων, με τη στήριξη της επιτροπής και του προξενείου, αποτυπώνεται και σε δημόσιες ανακοινώσεις, όπως εκείνη της «Τουρκικής Νεολαίας Κομοτηνής» με αφορμή την εκδήλωση της 29ης Ιανουαρίου, όπου γίνεται λόγος για οικονομική, εκπαιδευτική, θρησκευτική και κοινωνική καταπίεση από τις ελληνικές κυβερνήσεις, καθώς και για απώλεια γης και εξαναγκασμό σε μετανάστευση.
Παρά τα παραπάνω, η πλειοψηφία της μειονότητας εμφανίζεται να διατηρεί απόσταση από αυτή τη γραμμή, αξιοποιώντας τα δημοκρατικά δικαιώματα που παρέχει η ελληνική Πολιτεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι παροχές αυτές υπερβαίνουν το πλαίσιο της αυστηρής ισονομίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ειδική ποσόστωση εισαγωγής μειονοτικών μαθητών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, μέτρο που θεσπίστηκε σε διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες.
Η στάση αυτή αποτυπώνεται και σε συγκεκριμένα δεδομένα. Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται ο αριθμός των νέων της μειονότητας που επιλέγουν τη φοίτηση σε δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια, απομακρυνόμενοι από τα μειονοτικά εκπαιδευτικά σχήματα. Παράλληλα, το μειονοτικό Κόμμα Ισότητας, Ειρήνης και Φιλίας καταγράφει μειωμένες επιδόσεις στις ευρωεκλογές, με 42.792 ψήφους το 2014, 40.211 το 2019 και 28.470 το 2024.
Ενδεικτική παραμένει και η διαφοροποίηση στη στάση της μειονότητας απέναντι στις επισκέψεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η μαζική υποδοχή του 2004 στην Κομοτηνή αντικαταστάθηκε από περιορισμένη παρουσία το 2017, εξέλιξη που είχε προκαλέσει την ενόχλησή του.
Η ελληνική Πολιτεία καλείται να προχωρήσει στην απομόνωση των ακραίων στοιχείων που παραβιάζουν τη νομοθεσία και επιχειρούν να καλλιεργήσουν εικόνα καταπίεσης με τελικό στόχο την αυτονόμηση. Η παρατεταμένη ανοχή ενισχύει την αίσθηση αδυναμίας και διευκολύνει την άσκηση πιέσεων στο εσωτερικό μιας μειονότητας που, στην καθημερινότητά της, βιώνει και αξιοποιεί τα δικαιώματα της ελληνικής δημοκρατίας.
