Τουρκικό ΥΠΕΞ κατά ελληνικού χωροταξικού για ΑΠΕ

Η Άγκυρα επιχειρεί να ανοίξει νέο πεδίο αντιπαράθεσης με την Αθήνα, με αφορμή το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) που έθεσε σε ισχύ η ελληνική κυβέρνηση. Η τουρκική πλευρά αμφισβητεί εκ νέου τις ελληνικές θέσεις στο Αιγαίο, υποστηρίζοντας ότι ο σχεδιασμός της Αθήνας δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της.

Την τουρκική αντίδραση εξέφρασε ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, ο οποίος αναφέρθηκε ειδικά στο γεγονός ότι το νέο ελληνικό πλαίσιο καλύπτει και τον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου. Ο Κετσελί υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, όπως και άλλες αντίστοιχες ελληνικές κινήσεις, δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία.

Στην ανακοίνωσή της, η Άγκυρα επαναφέρει την πάγια τουρκική θεωρία περί νησίδων και γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριότητα δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες, θέση την οποία η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά. Ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι αυτή και παρόμοιες πρωτοβουλίες δεν πρόκειται να επηρεάσουν τη νομική θέση της Τουρκίας στα ζητήματα του Αιγαίου.

Η Άγκυρα ζητά αποφυγή μονομερών ενεργειών

Η τουρκική ανακοίνωση επιχειρεί να εντάξει το νέο χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ στο ευρύτερο πεδίο των ελληνοτουρκικών διαφορών. Ο Κετσελί υποστήριξε ότι σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως χαρακτήρισε το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, θα πρέπει να αποφεύγονται οι μονομερείς πρωτοβουλίες και να ενθαρρύνεται η συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών. Επικαλέστηκε δε τη Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να τάσσεται υπέρ μιας ειλικρινούς και συνολικής προσέγγισης στις ελληνοτουρκικές διαφορές, στη βάση του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και της καλής γειτονίας.

Τι αλλάζει με το νέο ελληνικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ

Η τουρκική αντίδραση ήρθε μετά τη θέση σε ισχύ του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με υπουργική απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και των υφυπουργών Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη. Το νέο καθεστώς αντικαθιστά ουσιαστικά το πλαίσιο του 2008 και διαμορφώνει επικαιροποιημένους κανόνες για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Κεντρικός στόχος είναι να καθοριστεί με μεγαλύτερη σαφήνεια πού μπορούν και πού δεν μπορούν να αναπτυχθούν φωτοβολταϊκά, αιολικά και άλλες μορφές ανανεώσιμης ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπικών κοινωνιών. Ο σχεδιασμός έχει μακροπρόθεσμο ορίζοντα έως το 2050 και συνδέεται με τους ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της χώρας.

Αυστηρότερα όρια για τα φωτοβολταϊκά

Σημαντικές αλλαγές εισάγονται στην εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών σταθμών. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι δεν θα επιτρέπεται η ανάπτυξή τους σε σειρά ευαίσθητων περιοχών, μεταξύ των οποίων βρίσκονται οι προστατευόμενες ζώνες Natura 2000, τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, οι υγρότοποι Ραμσάρ, οι μικροί νησιωτικοί υγρότοποι και οι εθνικοί δρυμοί. Στις ζώνες αποκλεισμού περιλαμβάνονται επίσης περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, τμήματα με αυξημένη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, περιοχές χωρίς δρόμους και ακτές κολύμβησης. Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν επιπλέον οι ιστορικοί τόποι, αρχαία και νεότερα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και ζώνες με πηγές υδροληψίας για ανθρώπινη κατανάλωση.

Παράλληλα θεσπίζεται ανώτατο όριο για τη συνολική κάλυψη εδάφους από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις. Το μέγιστο ποσοστό ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης, με στόχο να περιοριστεί η υπερσυγκέντρωση έργων και να προστατευθούν η αγροτική γη και το τοπίο. Ειδικοί κανόνες προβλέπονται και για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, με περιορισμούς σε καταδυτικά πάρκα, ναυάγια, αγκυροβόλια και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.

Πού μπαίνει φρένο στα νέα αιολικά

Ακόμη πιο σύνθετο είναι το πλαίσιο για τους νέους αιολικούς σταθμούς. Μεταξύ άλλων, αποκλείεται η εγκατάστασή τους στην Αττική και στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές άνω των 1.200 μέτρων υψομέτρου, σε υγροτόπους Ραμσάρ, σε μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε πυρήνες εθνικών δρυμών και σε συγκεκριμένες ζώνες υψηλής περιβαλλοντικής προστασίας. Περιορισμοί προβλέπονται επίσης για μικρά νησιά έκτασης κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, καθώς και για περιοχές στις οποίες προγραμματίζονται χρήσεις τουρισμού και αναψυχής. Μετά τη διαβούλευση διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο ο κατάλογος των περιοχών αποκλεισμού, με την προσθήκη ιστορικών τόπων, αρχαιολογικών χώρων, προστατευόμενων μνημείων, πηγών ύδρευσης και απάτητων παραλιών.

Ειδικοί κανόνες για τα νησιά

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον νησιωτικό χώρο, όπου η εγκατάσταση αιολικών πάρκων θα συνοδεύεται από ειδική μελέτη τοπίου. Η αξιολόγηση θα λαμβάνει υπόψη το μέγεθος του έργου, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε νησιού και την οπτική επίδραση των ανεμογεννητριών. Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στα νησιά παραμένει στο 4% της έκτασης κάθε Δημοτικής Ενότητας. Παράλληλα, σε περιοχές όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι χαμηλότερο από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, θα μπορεί κατ’ εξαίρεση να εγκρίνεται έργο μόνο εφόσον αποδεικνύεται ότι στη συγκεκριμένη θέση το δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του Natura 2000, που αφορούν κυρίως την ορνιθοπανίδα, νέα αιολικά θα επιτρέπονται μόνο υπό συγκεκριμένες και αυστηρές προϋποθέσεις.

Ρυθμίσεις και για βιοαέριο, γεωθερμία και υδροηλεκτρικά

Το νέο χωροταξικό δεν περιορίζεται σε φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες. Επικαιροποιούνται επίσης οι κανόνες για βιοαέριο, βιομεθάνιο, βιομάζα, γεωθερμία και μικρά υδροηλεκτρικά έργα, με στόχο να δημιουργηθεί ενιαίο πλαίσιο για το σύνολο σχεδόν των τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας. Η Αθήνα παρουσιάζει το νέο ΕΧΠ ως εργαλείο για πιο οργανωμένη ανάπτυξη των ΑΠΕ και για την αποτροπή ανεξέλεγκτης εγκατάστασης έργων σε περιβαλλοντικά ή κοινωνικά ευαίσθητες περιοχές. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επιλέγει να εστιάσει στη θαλάσσια διάσταση του σχεδιασμού και να επαναφέρει μέσω αυτού τις πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο. Έτσι, ένα κατεξοχήν ενεργειακό και χωροταξικό πλαίσιο προστίθεται πλέον στον μακρύ κατάλογο των ζητημάτων που η Τουρκία επιχειρεί να συνδέσει με την ελληνοτουρκική διαφορά για το Αιγαίο.