Ως αργά το βράδυ της 17ης Δεκεμβρίου συνεχίζονταν στο COREPER οι σκληρές διαπραγματεύσεις για τις τελευταίες εκκρεμότητες του Κανονισμού διασφάλισης της συμφωνίας με τη Mercosur, την ώρα που εκατοντάδες τρακτέρ κατευθύνονταν προς την περιοχή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, απειλώντας να παραλύσουν την «πρωτεύουσα της ΕΕ». Το σκηνικό έντασης κορυφώνεται σήμερα, Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου, με περίπου 10.000 αγρότες από όλα τα κράτη-μέλη να δίνουν ραντεβού έξω από τα ευρωπαϊκά κτίρια, στέλνοντας ένα ηχηρό προειδοποιητικό μήνυμα λίγες μόλις ώρες πριν η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναχωρήσει για τη Βραζιλία με στόχο την υπογραφή του βασικού κειμένου της συμφωνίας.
Υπό την πίεση των εξελίξεων, Συμβούλιο και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν το βράδυ της 17ης Δεκεμβρίου σε προκαταρκτική συμφωνία για Κανονισμό που ενισχύει τις δικλίδες ασφαλείας στον ευρωπαϊκό αγροδιατροφικό τομέα. Ο Κανονισμός ενεργοποιεί τη διμερή ρήτρα διασφάλισης των συμφωνιών ΕΕ–Mercosur και επιτρέπει την προσωρινή αναστολή προνομιακών δασμών όταν εισαγωγές από Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη προκαλούν ή απειλούν να προκαλέσουν σοβαρή ζημία στις ευρωπαϊκές αγορές.
Η λίστα των προϊόντων που τίθενται υπό αυξημένη παρακολούθηση διευρύνθηκε και περιλαμβάνει πλέον και τα εσπεριδοειδή, ενώ τα «ευαίσθητα προϊόντα» θα υπάγονται σε ταχεία διαδικασία ελέγχου. Οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να ξεκινούν έρευνα σε περίπτωση υποτίμησης τιμών κατά 8% σε συνδυασμό με αύξηση του όγκου ή πτώση των εισαγωγικών τιμών στο ίδιο ποσοστό, με ολοκλήρωση της διαδικασίας εντός τεσσάρων μηνών και δυνατότητα επιβολής προσωρινών μέτρων μέσα σε μόλις 21 ημέρες σε κατεπείγουσες περιπτώσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαμβάνει εξαμηνιαία παρακολούθηση των αγορών και υποχρέωση υποβολής αναφορών σε Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, ενώ έως την 1η Μαρτίου 2026 θα εκδώσει τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για τους εθνικούς και περιφερειακούς ελέγχους. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για την αποτροπή παράκαμψης των ρητρών διασφάλισης.
Παρά τη συμφωνία επί της αρχής, οι τεχνικές διαπραγματεύσεις στο COREPER παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες. Στο τραπέζι βρίσκονται οι ακριβείς διατυπώσεις των ρητρών, με στόχο τη συντόμευση των προθεσμιών ενεργοποίησης έκτακτων δασμών, τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής σε προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα γαλακτοκομικά, το βαμβάκι και η ζάχαρη, καθώς και τη μείωση των ποσοστώσεων εισαγωγών σε περίπτωση υπερβολικής αύξησης όγκου.
Οι θέσεις αυτές ευθυγραμμίζονται με τις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο σε πρώτη ανάγνωση έχει ταχθεί υπέρ της ενίσχυσης των μέτρων διασφάλισης, της επέκτασής τους σε δώδεκα βασικές κατηγορίες αγροτικών προϊόντων, της εφαρμογής των λεγόμενων “mirror clauses” για την αμοιβαιότητα στα πρότυπα παραγωγής και στους υγειονομικούς ελέγχους, καθώς και της μείωσης του ορίου ενεργοποίησης των μέτρων στο 5% αντί για 10%. Οι “mirror clauses”, ωστόσο, προκαλούν έντονη αντίδραση από τις χώρες της Mercosur, που τις χαρακτηρίζουν απαράδεκτη εξωτερική παρέμβαση στη νομοθεσία τους.
Στο πολιτικό επίπεδο, Γαλλία και Ιταλία, δύο από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής γεωργίας, εξακολουθούν να τηρούν επιφυλακτική έως επικριτική στάση. Το Παρίσι επιμένει στην ανάγκη νομικά δεσμευτικών ρητρών αμοιβαιότητας, ενώ η Ρώμη υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να θυσιάσει τον αγροτικό της ιστό στο όνομα της απελευθέρωσης του εμπορίου. Η Δανική Προεδρία του Συμβουλίου επιδιώκει την ολοκλήρωση του πακέτου πριν από την επόμενη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ–Νότιας Αμερικής, εντός του πρώτου τριμήνου του 2026, ωστόσο χωρίς σαφή πολιτική συναίνεση ο κίνδυνος νέου αδιεξόδου παραμένει ορατός.
Από τη νέα χρονιά, τη σκυτάλη της Προεδρίας του Συμβουλίου αναλαμβάνει η Κύπρος, η οποία θα κληθεί να αποφασίσει αν θα ενοποιήσει τα «εγγυημένα safeguard» σε ένα συνολικό διμερές πακέτο ή αν, υπό την πίεση αγροτικών λόμπι, της Ομάδας του Βίζεγκραντ και των σκανδιναβικών χωρών, θα οδηγηθεί σε παράταση των συζητήσεων. Για την Ελλάδα, η συμφωνία έχει διττό αποτύπωμα: οι εξαγωγείς ελαιολάδου και εσπεριδοειδών εκφράζουν έντονη ανησυχία για τον αυξημένο ανταγωνισμό από λατινοαμερικανικά προϊόντα, ενώ οι εισαγωγείς κρέατος και ζάχαρης βλέπουν προοπτικές φθηνότερων πρώτων υλών. Την ίδια στιγμή, περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι καμία εμπορική συμφωνία δεν πρέπει να υπονομεύει τις δεσμεύσεις της ΕΕ για βιώσιμη γεωργία και την αποτροπή της αποψίλωσης του Αμαζονίου.
Στους δρόμους των Βρυξελλών, η πίεση μεταφέρεται πλέον με όρους ανοιχτής σύγκρουσης. Από τα μεσάνυχτα, δεκάδες τρακτέρ έχουν συγκεντρωθεί γύρω από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ενόψει της μεγάλης κινητοποίησης. Η Copa-Cogeca κάνει λόγο για συμμετοχή 10.000 αγροτών από όλα τα 27 κράτη-μέλη, καταγράφοντας για πρώτη φορά μια τόσο ευρεία και συντονισμένη ευρωπαϊκή αγροτική κινητοποίηση.
Οι αγρότες που καταφθάνουν στις Βρυξέλλες επικαλούνται τρεις βασικούς λόγους για τη διαμαρτυρία τους: Τις προτάσεις της Επιτροπής για την Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2027, που θεωρούν ανεπαρκώς χρηματοδοτούμενες και αδύναμες σε επίπεδο διακυβέρνησης· Τη συμφωνία με τη Mercosur, την οποία χαρακτηρίζουν ιστορικό λάθος με σοβαρές επιπτώσεις σε τιμές και εισοδήματα· Και την ανάγκη απλοποίησης και βελτίωσης του νομικού πλαισίου για τον αγροτικό τομέα.
Η πορεία θα ξεκινήσει στις 9 το πρωί από την Boulevard Roi Albert II, κοντά στον σταθμό Bruxelles Nord, και θα κινηθεί μέσω της λεωφόρου Botanique και της Rue de la Loi προς την Place du Luxembourg, με εκτιμώμενη άφιξη γύρω στις 2:30 το μεσημέρι. Παρότι η Copa-Cogeca διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχουν σχέδια αποκλεισμών στον δακτύλιο της πόλης, η αναστάτωση στο κέντρο και στην ευρωπαϊκή συνοικία θεωρείται δεδομένη, με συμβολική εικόνα τον πρόεδρο της Ιρλανδικής Αγροτικής Ένωσης, Φράνσι Γκόρμαν, να φτάνει στις Βρυξέλλες οδηγώντας τρακτέρ από το Δουβλίνο.
