Τραμπ: Διπλωματικός μαραθώνιος με αβέβαια αποτελέσματα

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε αυτή την εβδομάδα να επαναβεβαιώσει τον ρόλο του στη διεθνή σκηνή, μέσα από μια σειρά υψηλών διπλωματικών επαφών που κορυφώθηκαν με την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και τη σύνοδο κορυφής στον Λευκό Οίκο με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, αυτή η έντονη δραστηριότητα ελάχιστα κατάφερε να ανατρέψει την ευρέως διαδεδομένη εκτίμηση ότι πρόκειται για έναν πρόεδρο που αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Τα προβλήματα αυτά περιλαμβάνουν την κλιμακούμενη σύγκρουση με το Ιράν, η οποία έχει προκαλέσει αύξηση των τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ και κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητάς του, την επιδείνωση των σχέσεων με τους παραδοσιακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον, αλλά και την εντεινόμενη πρόκληση από την Κίνα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Καθώς τα όρια της ισχύος του γίνονται ολοένα και πιο εμφανή, ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με αντιδράσεις από ηγέτες κρατών σε ζητήματα που εκτείνονται από την κρίση στη Μέση Ανατολή έως τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η ατζέντα της εξωτερικής του πολιτικής έχει περιέλθει σε τέλμα. Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα προετοιμάζεται για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, οι οποίες ενδέχεται να περιορίσουν περαιτέρω τα πολιτικά του περιθώρια.

Παρά ταύτα, η ομιλία του Τραμπ στα Ηνωμένα Έθνη την Τρίτη υπενθύμισε με εμφατικό τρόπο πώς, από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο πέρυσι, έχει κλονίσει τη διεθνή τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες — μια τάξη που η Ουάσιγκτον συνέβαλε καθοριστικά να οικοδομηθεί μέσα από τις στάχτες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Από το βήμα του διεθνούς οργανισμού που είναι αφιερωμένος στην ειρήνη, ο Αμερικανός πρόεδρος εξαπέλυσε νέες απειλές για «εξολόθρευση» του Ιράν εάν η χώρα δεν δεχόταν μια συμφωνία. Ταυτόχρονα, υπερασπίστηκε την τακτική πίεσης που ασκεί στη Βενεζουέλα, μέλος του ΟΠΕΚ, δηλώνοντας ότι «τα λάφυρα ανήκουν στον νικητή», και άφησε να εννοηθεί ότι ενδέχεται να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τον αμερικανικό στρατό για την επίτευξη των διεθνών του στόχων.

Παρά τη σκληρή αυτή στάση, στις συνομιλίες που είχε την Πέμπτη με τον Σι, ο Αμερικανός πρόεδρος βρέθηκε απέναντι σε έναν Κινέζο ομόλογό του που φαινόταν να κατέχει ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση, καθώς η χώρα του σημειώνει ραγδαία αύξηση του εμπορίου της με τον υπόλοιπο κόσμο, την ώρα που οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν τις οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης με το Ιράν.

Περιορισμένα τα αποτελέσματα από τη σύνοδο με τον Σι

Η επίσημη επίσκεψη του προέδρου της Κίνας χαρακτηρίστηκε από μεγαλοπρέπεια και τελετουργικό, αλλά υστερούσε σε ουσία, παρά την ύπαρξη πλήθους ακανθωδών ζητημάτων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, το εμπόριο, η Ταϊβάν και το Ιράν. Το πιο απτό αποτέλεσμα φάνηκε να περιορίζεται σε μια δίμηνη παράταση της εμπορικής εκεχειρίας — η οποία επρόκειτο αρχικά να λήξει τον Νοέμβριο — μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου. Αν και ο Τραμπ δεν έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δημοσιοποιήσει τυχόν διαφορές μεταξύ των δύο δυνάμεων, τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι, σε κατ' ιδίαν συνομιλίες, ο Σι τον προέτρεψε να ταχθεί κατά της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν. Το νησί, το οποίο διαθέτει δημοκρατικό πολίτευμα αλλά διεκδικείται από την Κίνα, παραμένει το πλέον ακανθώδες ζήτημα στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Πεκίνου.

Η φαινομενικά μη συγκρουσιακή στάση του Τραμπ διέφερε ριζικά από την προηγούμενη σκληρή του γραμμή, η οποία βασιζόταν στην επιβολή δασμών· η προσέγγιση αυτή έχει πλέον μετριαστεί λόγω του ελέγχου που ασκεί το Πεκίνο στα μέταλλα σπανίων γαιών — μια κρίσιμη πρώτη ύλη για την τεχνολογία και την αυτοκινητοβιομηχανία, την οποία το Πεκίνο έχει αποδείξει ότι μπορεί να παρακρατήσει ως αντίποινα. «Ο Τραμπ οραματίζεται την επιστροφή σε έναν κόσμο όπου το δίκαιο το επιβάλλει η ισχύς», δήλωσε ο Μπρετ Μπρούεν, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Ομπάμα και νυν επικεφαλής της εταιρείας στρατηγικών συμβουλών Global Situation Room. «Είναι όμως αξιοσημείωτο ότι δείχνει να διστάζει όταν πρόκειται για τον Σι Τζινπίνγκ και την ανερχόμενη κινεζική ισχύ».

Απαντώντας σε ερωτήσεις του πρακτορείου Reuters, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου απέρριψε την άποψη ότι η εξωτερική πολιτική του Τραμπ έχει περιέλθει σε αδιέξοδο και δήλωσε ότι οι δηλώσεις του στον ΟΗΕ «ανέδειξαν τις διάφορες επιτυχίες του στην προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων ανά τον κόσμο», συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν. Η Τεχεράνη ανέκαθεν υποστήριζε ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα εξυπηρετεί ειρηνικούς σκοπούς.

Αδιέξοδο στον πόλεμο με το Ιράν

Στη σκιά του γεμάτου διπλωματικές υποχρεώσεις προγράμματος του Τραμπ για την εβδομάδα εκείνη βρισκόταν ο πόλεμος με το Ιράν, τον οποίο ο ίδιος ξεκίνησε από κοινού με το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου. Η σύγκρουση αυτή διαρκεί ήδη σχεδόν επτά μήνες, διαταράσσοντας τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό και επεκτείνεται σε άλλες χώρες της περιοχής — πιο πρόσφατα στην Υεμένη και στον θαλάσσιο διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας. Η ανυποχώρητη στάση του Ιράν, παρά τα οικονομικά και στρατιωτικά πλήγματα που έχει υποστεί, έχει αναδειχθεί στη δυσκολότερη πρόκληση εξωτερικής πολιτικής της δεύτερης θητείας του Τραμπ. Ο Τραμπ χρησιμοποίησε την ομιλία του στον ΟΗΕ για να υπερασπιστεί την επίθεση κατά του Ιράν και να διακηρύξει ότι «η Αμερική επέστρεψε», ισχυρότερη από ποτέ.

Ωστόσο, μετά από μια σειρά αρχικών επιτυχιών στην εξωτερική πολιτική — όπως η κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και η σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας — το πολιτικό έργο του Τραμπ κατά τη δεύτερη θητεία του χαρακτηρίζεται όλο και περισσότερο από αδιέξοδα. Καθώς ο πόλεμος με το Ιράν είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής και προκαλεί διχασμό στην πολιτική βάση του Τραμπ, ο ίδιος ενδέχεται να υποστεί βαριές συνέπειες στις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο, κατά τις οποίες διακυβεύεται ο έλεγχος του νομοθετικού σώματος από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Οι ηγέτες του κόσμου φαίνεται να προετοιμάζονται για μια περίοδο κατά την οποία η επιρροή του Αμερικανού προέδρου ενδέχεται να αρχίσει να φθίνει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές και καθώς απομένουν λιγότερα από δυόμισι χρόνια θητείας.

Οι περισσότεροι σύμμαχοι από την Ευρώπη και την Ασία έχουν ήδη απορρίψει τα αιτήματα του Τραμπ για παροχή βοήθειας σε μια σύγκρουση με το Ιράν, την οποία ο ίδιος πυροδότησε χωρίς να τους συμβουλευτεί. Στη φετινή σύνοδο του ΟΗΕ, ορισμένοι εταίροι των ΗΠΑ άσκησαν κριτική στον Τραμπ, αν και τις περισσότερες φορές χωρίς να τον κατονομάζουν. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε για μια παγκόσμια «επιστροφή στον νόμο της ζούγκλας», επισημαίνοντας ότι τα κράτη καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε έναν κόσμο που διέπεται από την ισχύ και τον καταναγκασμό και σε μια «πολιτισμένη διεθνή κοινωνία». Σε μια κίνηση που συνιστούσε επίπληξη προς τον Τραμπ, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα κατήγγειλε την ξένη παρέμβαση στις εκλογές της χώρας του τον Οκτώβριο και τόνισε: «Δεν χρειαζόμαστε αεροπλανοφόρα να περιπολούν στα ύδατά μας· χρειαζόμαστε συνεργασία για να ανακόψουμε τη ροή όπλων και χρημάτων που τροφοδοτούν το έγκλημα». Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, μιλώντας υπό το καθεστώς της ανωνυμίας, δήλωσε ότι ο Τραμπ «δεν ενδιαφέρεται για εντυπωσιασμούς αλλά για αποτελέσματα» και ότι οι δημόσιες δηλώσεις ορισμένων ηγετών δεν συνάδουν με όσα έλεγαν στον πρόεδρο κατ' ιδίαν.

Αντίσταση στον Τραμπ

Ως ακόμη ένα δείγμα της μειωμένης επιρροής του, η προσπάθεια του Τραμπ να ασκήσει πιέσεις στην Ουκρανία και τη Ρωσία ώστε να συμφωνήσουν έστω και σε μια περιορισμένης έκτασης «ενεργειακή εκεχειρία» δεν βρήκε ιδιαίτερη ανταπόκριση. Και ενώ ο Τραμπ διατυμπάνιζε μια συμφωνία με τη Δανία και τη Γροιλανδία για μια διευρυμένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στο απέραντο νησί της Αρκτικής, αυτή δεν ανταποκρίθηκε στην αρχική του απαίτηση να «κατέχει» την περιοχή και στην απειλή του, εάν χρειαστεί, να την πάρει με τη βία από ένα άλλο μέλος του ΝΑΤΟ. «Πριν από ένα χρόνο, λίγες χώρες τολμούσαν να προκαλέσουν την οργή του Τραμπ», έγραψε στο X ο Ίαν Μπρέμερ, πρόεδρος του Eurasia Group. «Τώρα ο Καναδάς, η Ευρώπη, η Κίνα, το Ιράν, η Ρωσία και άλλοι είναι πιο πρόθυμοι να πουν όχι».

Κάποια στιγμή, ο ίδιος ο Τραμπ φάνηκε να αναρωτιέται πόση διεθνή επιρροή κατείχε στην πραγματικότητα. Στην ομιλία του, είπε στους παγκόσμιους ηγέτες ότι ήθελε να μετονομάσει την Τεχνητή Νοημοσύνη σε «υπερ-νοημοσύνη». «Ας δούμε αν έχω κάποια δύναμη», είπε. «Ίσως να έχω και ίσως όχι. Θα το μάθουμε πολύ σύντομα».