Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα μορφή κοινωνικής στήριξης με τον Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, πρωτοβουλία που προωθεί το υπουργείο Οικονομικών. Στόχος του φορέα είναι η προστασία ευάλωτων οφειλετών από τον πλειστηριασμό της κύριας κατοικίας τους, ωστόσο ο τρόπος λειτουργίας του δημιουργεί μια πρωτόγνωρη σχέση εξάρτησης μεταξύ των νοικοκυριών και των ιδιωτικών κεφαλαίων.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, τράπεζες και διεθνείς επενδυτές αγοράζουν τα σπίτια των οφειλετών είτε πριν είτε μετά από πλειστηριασμό και τα μισθώνουν στους ίδιους για περίοδο έως 12 ετών, με κρατική επιδότηση και δικαίωμα επαναγοράς.
Το μοντέλο προσομοιάζει στη διεθνή πρακτική sale and leaseback και μετατρέπει τους ιδιοκτήτες σε μισθωτές των ίδιων τους των κατοικιών. Τα μισθώματα αποδίδονται στους επενδυτές και στις τράπεζες, ενώ η κρατική επιδότηση, που φτάνει έως 210 ευρώ το μήνα, λειτουργεί ως επιπλέον οικονομική ενίσχυση αλλά όχι ως πλήρης προστασία της κατοικίας. Το πρόγραμμα διασφαλίζει ότι οι ευάλωτοι δανειολήπτες θα παραμείνουν στα σπίτια τους για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά υπό μίσθωση και με περιορισμένο έλεγχο.
Ο φορέας θα αγοράζει την κύρια κατοικία πριν από τον πλειστηριασμό και ο δανειολήπτης θα παραμένει στο σπίτι ως μισθωτής για 12 χρόνια. Προβλέπεται δικαίωμα επαναγοράς σε περίπτωση οικονομικής ανάκαμψης, αλλά η πραγματική δυνατότητα επανακτησης της κατοικίας εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού και τις μεταβολές της αγοράς ακινήτων. Η ένταξη στο πρόγραμμα περιορίζεται σε νοικοκυριά με εισοδήματα έως 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπα και 21.000 ευρώ για οικογένειες. Οι πρώτοι δικαιούχοι έχουν ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία πιστοποίησης μέσω ειδικής πλατφόρμας.
Στον διαγωνισμό συμμετέχουν τέσσερις διεθνείς επενδυτές – Bain Capital, Fortress, Christofferson και Resolute Cepal – με κεφάλαια 100 εκατ. ευρώ που μέσω μόχλευσης μπορούν να φτάσουν τα 200 εκατ. ευρώ. Οι επενδυτές εισπράττουν τα μισθώματα και διατηρούν το δικαίωμα επαναγοράς ή πώλησης του ακινήτου σε τρίτο στο τέλος της 12ετίας.
Το κράτος παρέχει οικονομική στήριξη, ενώ οι τράπεζες αποκτούν πλήρη έλεγχο των ακινήτων και τη δυνατότητα να κερδίσουν από ακίνητα που κάποτε ανήκαν στους πολίτες. Η πρωτοβουλία επιτρέπει στους οφειλέτες να παραμένουν στα σπίτια τους, αλλά για μεγάλο χρονικό διάστημα υπό μίσθωση σε ιδιωτικά κεφάλαια.
Το πρόγραμμα αποτρέπει τον άμεσο πλειστηριασμό, αλλά μετατρέπει τους ιδιοκτήτες σε μακροχρόνιους ενοικιαστές στα ίδια τους τα σπίτια. Το δικαίωμα επαναγοράς, παρά τη θεωρητική προστασία που προσφέρει, λειτουργεί περισσότερο ως ψυχολογική παρηγοριά. Η δυνατότητα επιστροφής στην ιδιοκτησία εξαρτάται από την οικονομική ανάκαμψη του νοικοκυριού και τις διακυμάνσεις των τιμών της αγοράς.
Σε κοινωνικό επίπεδο, η πρωτοβουλία προστατεύει από την άμεση έξωση, αλλά διαμορφώνει μια δομή μόνιμης εξάρτησης από ιδιωτικά κεφάλαια. Οι πολίτες χάνουν τον έλεγχο της κατοικίας τους για πάνω από μια δεκαετία, ενώ οι τράπεζες και οι μεγαλοεπενδυτές διαχειρίζονται ένα κρίσιμο κοινωνικό αγαθό, την κατοικία.
Η πρωτοβουλία, παρά την πρόθεση να υποστηρίξει τους ευάλωτους, δημιουργεί μια μακροχρόνια σχέση όπου η προστασία της κατοικίας συνδέεται με την παραμονή υπό τον έλεγχο ιδιωτικών κεφαλαίων και τη διαρκή εξάρτηση από κρατικές επιδοτήσεις.
