ΤτΕ: Συμμετρική η μετάδοση των επιτοκίων στα επιχειρηματικά δάνεια

Με συμμετρικό τρόπο περνούν στα επιτόκια επιχειρηματικών δανείων στην Ελλάδα οι αποφάσεις νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, σύμφωνα με ανάλυση της Τράπεζας της Ελλάδος που περιλαμβάνεται στην τελευταία Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής. Η μελέτη δεν εντοπίζει ενδείξεις ότι οι ελληνικές τράπεζες αυξάνουν τα επιτόκια περισσότερο όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια αναφοράς και τα μειώνουν λιγότερο όταν αυτά υποχωρούν.

Η ΤτΕ εξέτασε τη μετάδοση των αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στο κόστος δανεισμού των ελληνικών επιχειρήσεων για την περίοδο 2022-2025. Το συμπέρασμα είναι ότι η τιμολόγηση των νέων επιχειρηματικών δανείων προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις χαρακτηρίζεται από σχετικά ισορροπημένη προσαρμογή, χωρίς στοιχεία που να δείχνουν ασύμμετρη συμπεριφορά εις βάρος των δανειοληπτών.

Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, δεν προκύπτουν ενδείξεις ότι οι τράπεζες ενσωματώνουν ταχύτερα ή εντονότερα τις αυξήσεις των επιτοκίων και καθυστερούν ή περιορίζουν τις μειώσεις στον καθοδικό κύκλο. Η διαπίστωση αυτή αξιολογείται από την Τράπεζα της Ελλάδος ως ένδειξη ότι η αγορά τραπεζικής πίστης λειτουργεί πλέον με πιο ομαλούς όρους σε σχέση με προηγούμενες περιόδους έντασης.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον πρόσφατο καθοδικό κύκλο επιτοκίων. Σύμφωνα με την ΤτΕ, τα εμπειρικά ευρήματα συνάδουν με την έρευνα SAFE, όπου οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα ανέφεραν το 2025 διαδοχικές μειώσεις στα επιτόκια δανεισμού. Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και από την Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων, στην οποία τα πιστωτικά ιδρύματα κατέγραψαν χαλάρωση των όρων χρηματοδότησης επιχειρήσεων.

Συμμετρική προσαρμογή και ένδειξη ανταγωνισμού

Η Τράπεζα της Ελλάδος εξέτασε τη διαμόρφωση των επιτοκίων νέων επιχειρηματικών χορηγήσεων από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2025, διαχωρίζοντας τον ανοδικό κύκλο των επιτοκίων από τον μεταγενέστερο καθοδικό κύκλο. Η ανάλυση δείχνει ότι η προσαρμογή των τραπεζικών επιτοκίων κινήθηκε με παρόμοια ταχύτητα τόσο στις αυξήσεις όσο και στις μειώσεις.

Το στοιχείο αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, αντανακλά την ύπαρξη ικανοποιητικών συνθηκών ανταγωνισμού στην αγορά τραπεζικής πίστης. Οι τράπεζες φέρονται να πιέζονται από τον ανταγωνισμό για την προσέλκυση επιχειρήσεων με καλή πιστοληπτική εικόνα, γεγονός που οδηγεί σε ταχύτερη μετακύλιση των μειώσεων των επιτοκίων αναφοράς στα νέα δάνεια.

Σε σύγκριση με προηγούμενες μελέτες, τα νέα ευρήματα δείχνουν πιο συμμετρική ενσωμάτωση της νομισματικής πολιτικής στα επιτόκια δανεισμού των ελληνικών επιχειρήσεων. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ των πιστωτικών ιδρυμάτων, αλλά και με τη σταδιακή επάνοδο της αγοράς χρήματος σε πιο κανονικές συνθήκες μετά την περίοδο της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης και της ελληνικής δημοσιονομικής κρίσης.

Η ΤτΕ σημειώνει επίσης ότι η χαλάρωση των όρων χορήγησης επιχειρηματικών πιστώσεων προήλθε κυρίως από τη μείωση των επιτοκίων χορηγήσεων και τη συρρίκνωση του περιθωρίου επιτοκίου. Οι τράπεζες αποδίδουν την εξέλιξη αυτή τόσο στις πιέσεις του ανταγωνισμού όσο και στη βελτίωση της αντίληψής τους για τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών.

Διαφορές ανά κατηγορία επιχειρηματικού δανείου

Παρά τη συνολική εικόνα αποτελεσματικότερης μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής, η ανάλυση αναδεικνύει διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις επιμέρους κατηγορίες νέων επιχειρηματικών δανείων. Η σύνδεση με τα επιτόκια Euribor είναι στενή, όμως η ένταση και η ταχύτητα μετακύλισης δεν είναι ίδιες για όλα τα προϊόντα χρηματοδότησης.

Τα δάνεια τακτής λήξης, τα οποία αφορούν συνήθως πιο μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση και χαρακτηρίζονται από πιο προβλέψιμες ταμειακές ροές, εμφανίζουν ευνοϊκότερους όρους. Συνδέονται με χαμηλότερα περιθώρια επιτοκίων και με πιο ασθενή και βραδύτερη μετακύλιση των μεταβολών του Euribor.

Αντίθετα, τα δάνεια χωρίς καθορισμένη διάρκεια παρουσιάζουν πιο άμεση σύνδεση με τα επιτόκια αναφοράς. Σε αυτή την κατηγορία καταγράφεται ταχύτερη και πιο εκτεταμένη μετακύλιση των μεταβολών του Euribor, ενώ τα περιθώρια επιτοκίου είναι ευρύτερα. Η διαφοροποίηση αυτή αντανακλά τον διαφορετικό χαρακτήρα των χρηματοδοτικών προϊόντων, τις ανάγκες ρευστότητας και το επίπεδο κινδύνου που αναλαμβάνει η τράπεζα.

Συνολικά, η μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος καταλήγει ότι η μετάδοση της νομισματικής πολιτικής στην ελληνική αγορά επιχειρηματικής πίστης λειτουργεί πλέον αποτελεσματικότερα. Τα επιτόκια των επιχειρηματικών δανείων ακολουθούν τις μεταβολές των επιτοκίων αναφοράς χωρίς σοβαρές ασυμμετρίες, ενώ η διαφοροποίηση ανάμεσα στις κατηγορίες δανείων δείχνει ότι η τιμολόγηση παραμένει συνδεδεμένη με τη διάρκεια, τον κίνδυνο και τη μορφή χρηματοδότησης.

Η εικόνα αυτή δεν ακυρώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλές επιχειρήσεις στην πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό. Δείχνει, όμως, ότι στο πεδίο της μετακύλισης των επιτοκίων δεν προκύπτει, με βάση τα στοιχεία της ΤτΕ, συμπεριφορά που να επιβαρύνει συστηματικά τις επιχειρήσεις στον καθοδικό κύκλο. Το κρίσιμο ζητούμενο παραμένει αν η αποκλιμάκωση του κόστους χρήματος θα περάσει εγκαίρως και σε επαρκές εύρος στην πραγματική οικονομία.