Το μεγαλύτερο ολοκληρωτικό καθεστώς στον κόσμο, που υπερηφανεύεται για την «κοινωνική μηχανική», φαίνεται να προσέκρουσε σε ένα «Σινικό Τείχος» ανθρώπινης αντίστασης και οικονομικής πραγματικότητας.
Για χρόνια, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) παρουσίαζε το ψηφιακό γουάν (e-CNY) ως το απόλυτο εργαλείο οικονομικού ολοκληρωτισμού. Προοριζόταν να αποτελέσει το κορυφαίο επίτευγμα του κράτους επιτήρησης. Με ένα προγραμματιζόμενο και ανιχνεύσιμο ψηφιακό νόμισμα, το Πεκίνο θεωρούσε ότι θα μπορούσε τελικά να κάμψει την ισχύ ιδιωτικών γιγάντων πληρωμών, όπως το Alipay και το WeChat Pay.
Ωστόσο, παρά τον πλήρη έλεγχο των μοχλών της εγχώριας οικονομίας, το ψηφιακό όνειρο του Πεκίνου εμφανίζει σημάδια τελικής κόπωσης.
Από την πρώτη του εμφάνιση στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2022, το e-CNY μετατράπηκε από ένα επιθετικό, δυνητικά κυρίαρχο εργαλείο λιανικών συναλλαγών σε ένα εργαλείο κρατικής διαχείρισης με χαμηλή απήχηση στο κοινό. Με λίγα λόγια, σχεδόν κανείς δεν το θέλει.
Η δημιουργία του e-CNY
Η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας (PBOC) δεν εισήγαγε το ψηφιακό γουάν για να διευκολύνει τη ζωή του μέσου πολίτη στη Σαγκάη ή τη Σενζέν. Ήταν μια επιθετική κίνηση κατά της αυτονομίας του ιδιωτικού τομέα και ένα επιθετικό μέτρο για την υπονόμευση της ατομικής ιδιωτικότητας.
Το 2014, όταν ξεκίνησε η έρευνα της Κίνας για το ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας (CBDC), το ΚΚΚ συνειδητοποίησε ότι η συντριπτική πλειονότητα των λιανικών συναλλαγών πραγματοποιούνταν σε πλατφόρμες που δεν ελέγχει άμεσα. Οι αρχές αντιλαμβάνονται ότι κάθε έλλειψη ελέγχου αποτελεί πιθανή απειλή για το Κόμμα. Ως εκ τούτου, ο στόχος του ψηφιακού γουάν ήταν η «χρηματοοικονομική ένταξη» (ευφημισμός για την κρατική παρακολούθηση και τον έλεγχο κάθε δαπάνης), καθώς και η «διεθνοποίηση του γουάν» ώστε να αμφισβητηθεί το δολάριο των ΗΠΑ. Πάνω απ’ όλα, όμως, στόχος ήταν η ενίσχυση του «Συστήματος Κοινωνικής Πίστωσης» του ΚΚΚ. Ένα λιανικό CBDC επιτρέπει στο κράτος να παγώνει περιουσιακά στοιχεία άμεσα, εάν η συμπεριφορά ενός πολίτη αποκλίνει από την κομματική ορθοδοξία.
Οι πολίτες αρνούνται να το υιοθετήσουν
Παρά τη διανομή εκατομμυρίων δολαρίων μέσω προωθητικών «κόκκινων φακέλων» και την υποχρεωτική καταβολή μισθών σε e-CNY σε δημοσίους υπαλλήλους σε πόλεις όπως το Τσανγκσού, η υιοθέτηση έχει σταματήσει. Ο λόγος είναι απλός· δεν υπάρχει όφελος για τον καταναλωτή, μόνο κίνδυνος.
Το Alipay και το WeChat Pay ήδη προσφέρουν μια απρόσκοπτη εμπειρία χρήστη. Η μετάβαση σε ένα κρατικά ελεγχόμενο ψηφιακό πορτοφόλι δεν προσφέρει καμία πρόσθετη χρησιμότητα, ενώ αφαιρεί και τα τελευταία ίχνη οικονομικής ανωνυμίας. Σε μια κουλτούρα όπου η «διατήρηση της αξιοπρέπειας» και η προστασία της περιουσίας από ένα παρεμβατικό κράτος θεωρούνται ύψιστης σημασίας, φαίνεται ότι το κινεζικό κοινό αντέδρασε με μια συλλογική αδιαφορία.
Η νέα μορφή του ψηφιακού γουάν
Παρότι οι εγχώριοι όγκοι συναλλαγών σε ψηφιακό γουάν έχουν σημειώσει σημαντική αύξηση ως ποσοστό της χρήσης, το συνολικό μέγεθος παραμένει μικρό κλάσμα της συνολικής προσφοράς χρήματος. Στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιμοποιείται για μικρής αξίας πληρωμές, όπως μέσα μαζικής μεταφοράς ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, πριν μετατραπεί άμεσα ξανά σε παραδοσιακές τραπεζικές καταθέσεις.
Για να ενισχύσει την ελκυστικότητά του όσο το δυνατόν περισσότερο, από την 1η Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους, η κεντρική τράπεζα επιτρέπει στις εμπορικές τράπεζες να καταβάλλουν τόκους σε ψηφιακά πορτοφόλια e-CNY, μετατρέποντάς το τόσο σε μέσο αποταμίευσης όσο και σε μέσο πληρωμών. Αυτό ενδέχεται να αποτελεί προσπάθεια της PBOC να διασώσει το ψηφιακό νόμισμα. Ωστόσο, αλλάζει σε κάποιο βαθμό και τη φύση του αρχικού σχεδιασμού του ως CBDC. Παρ’ όλα αυτά, οι τρέχουσες καταθέσεις στην Κίνα αποδίδουν μόλις 0,05%.
Οι απόψεις διαφέρουν ως προς το ποια κριτήρια είναι προαιρετικά, όμως οι περισσότερες προσεγγίσεις συμφωνούν ότι πρόκειται για «ψηφιακή μορφή χρήματος της κεντρικής τράπεζας». Αυτός ο αυστηρός ορισμός ενδέχεται να σημαίνει ότι ο νέος σχεδιασμός καθιστά μεγάλο μέρος του e-CNY μη αυθεντικό CBDC.
Στροφή προς ένα νέο νόμισμα για το εμπόριο
Αντιλαμβανόμενο ότι η εγχώρια υιοθέτηση σε επίπεδο λιανικής δεν είναι επαρκής, το Πεκίνο μετατοπίζει την προσοχή του προς το «Project mBridge» — μια πολυ-πλατφόρμα CBDC σχεδιασμένη για διασυνοριακό εμπόριο μεταξύ χωρών των BRICS. Η στρατηγική για το ψηφιακό γουάν μετατοπίζεται από την παρακολούθηση των καθημερινών αγορών των πολιτών στην παράκαμψη του συστήματος SWIFT για το εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η αύξηση της διεθνούς χρήσης αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διατήρηση εμπορικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων σε περίπτωση που οι αμερικανικές κυρώσεις αποκλείσουν την πρόσβαση στο δολάριο. Οι εμπορικοί εταίροι πράγματι το χρησιμοποιούν, αλλά όχι στον βαθμό που θα επιθυμούσε ή χρειάζεται το Πεκίνο. Η αύξηση των επιτοκίων θα μπορούσε να ενισχύσει την ελκυστικότητα του e-CNY διεθνώς, ωστόσο το σημερινό χαμηλό επιτόκιο δεν αποτελεί ισχυρό κίνητρο.
Εστιάζοντας σε ένα CBDC χονδρικής για διεθνείς διακανονισμούς, το ΚΚΚ ελπίζει να οικοδομήσει ένα χρηματοοικονομικό «Σιδηρούν Παραπέτασμα» που θα είναι ανθεκτικό στις δυτικές κυρώσεις. Αυτή η στροφή αποτελεί σιωπηρή παραδοχή ότι το e-CNY λιανικής δεν κατάφερε να εξελιχθεί σε «νόμισμα του λαού».
Οικονομική φθορά
Η αποτυχία και ο επανασχεδιασμός του e-CNY δεν πρέπει να εξετάζονται απομονωμένα. Οι συνθήκες και τα χαρακτηριστικά του συνεχίζουν να εξελίσσονται, καθώς η αρχική εφαρμογή δεν πέτυχε στον βαθμό που είχε ελπίσει το ΚΚΚ. Η εξέλιξη του ψηφιακού γουάν λαμβάνει χώρα τη στιγμή που το λεγόμενο «Κινεζικό Θαύμα» εισέρχεται στη φάση της παρακμής.
Υπάρχουν πάρα πολλοί αρνητικοί οικονομικοί παράγοντες για να αγνοηθούν. Η αγορά ακινήτων, βασική πηγή πλούτου των κινεζικών νοικοκυριών, συνεχίζει να επιδεινώνεται. Η ανεργία των νέων παραμένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ η πρωτοβουλία «Μία ζώνη και ένας δρόμος» έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο βάρος χρέους, με πολλές χώρες-εταίρους να αδυνατούν να αποπληρώσουν τα δάνεια. Η υιοθέτηση ενός νέου νομίσματος που αφαιρεί κάθε ιδιωτικότητα και προσωπική αυτονομία, υπό αυτές τις οικονομικές συνθήκες, είναι τουλάχιστον κακή συγκυρία.
Πολιτική διαίρεση εντός του ΚΚΚ
Η πολιτική υποστήριξη εντός του ΚΚΚ μεταβάλλεται ως προς την ένταση και μεταξύ των φατριών, και το Κόμμα δεν είναι τόσο ενιαίο όσο φαίνεται. Οι εσωτερικές συγκρούσεις μεταξύ των πιστών του Σι Τζινπίνγκ, που δίνουν προτεραιότητα στην ασφάλεια, και των υπολειμμάτων της τεχνοκρατικής πτέρυγας έχουν οδηγήσει σε παράλυση πολιτικών αποφάσεων, καθώς άλλες χρηματοοικονομικές προτεραιότητες απαιτούν προσοχή.
Πόροι που είχαν αρχικά προοριστεί για το ψηφιακό γιουάν λιανικής ανακατευθύνονται για τη στήριξη ενός προβληματικού τραπεζικού συστήματος και για τη χρηματοδότηση έργων επίδειξης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία αποσκοπούν στη δημιουργία μιας εικόνας τεχνολογικής ισοδυναμίας με τη Δύση.
Ένα εργαλείο ελέγχου
Το ΚΚΚ δεν φαίνεται να εγκαταλείπει το e-CNY. Τα αυταρχικά καθεστώτα σπάνια παραδέχονται αποτυχίες. Επιπλέον, κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πλήγμα για την εξουσία του Σι Τζινπίνγκ, το οποίο θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν οι αντίπαλοί του. Με λίγα λόγια, η ψηφιοποίηση του χρήματος δεν πρόκειται να εξαφανιστεί.
Αντίθετα, το ψηφιακό γουάν πιθανότατα θα περιοριστεί σε ένα εξειδικευμένο εργαλείο για συναλλαγές μεταξύ κρατών, κρατικές πληρωμές και έλεγχο τοπικών αξιωματούχων. Τελικά, το ψηφιακό γουάν αφορά την ενίσχυση του ελέγχου επί των πολιτών και τη διατήρηση της εξουσίας του ΚΚΚ.
Θα παραμείνει, με τη μία ή την άλλη μορφή.
Του James Gorrie
