19 Φεβρουαρίου 2026

Χορηγίες μνήμης με γερμανική σφραγίδα και ελληνική ανοχή

Ενώ παραμένει σε εξέλιξη η δημόσια αναταραχή για τα φωτογραφικά τεκμήρια από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, το Βερολίνο συνεχίζει μια μεθοδευμένη πολιτική παρεμβάσεων στον χώρο της ιστορικής μνήμης, μέσω χρηματοδοτήσεων και χορηγιών εκδηλώσεων με αντικείμενο τα εγκλήματα της Κατοχής. Η πρακτική αυτή εμφανίζεται ως συμβολή στη διατήρηση της μνήμης, συνοδεύεται από οικονομικές ενισχύσεις περιορισμένης κλίμακας και προβάλλεται ως δείγμα θεσμικής συνεργασίας.

Το εγχείρημα υλοποιείται με πόρους του γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών στο πλαίσιο της λεγόμενης «κοινής διαχείρισης μνήμης» και κατευθύνεται σε ερευνητικά προγράμματα και δημόσιες εκδηλώσεις. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτέλεσε η χθεσινή ημερίδα στον Δήμο Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη, στον χώρο όπου λειτούργησε το ομώνυμο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Η εκδήλωση με τίτλο «Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Παύλου Μελά: Έρευνα, Εκπαίδευση και Μνήμη» πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή ιστορικών, μεταξύ των οποίων ο Στράτος Δορδανάς, καθώς και ερευνητών που δραστηριοποιούνται σε επιδοτούμενα προγράμματα για τις διώξεις του εβραϊκού στοιχείου. Η χρηματοδότηση προήλθε από το γερμανικό ομοσπονδιακό υπουργείο Εξωτερικών και από το Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε η γενική πρόξενος της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη.

Ερωτήματα προκύπτουν για το εύρος και τον χαρακτήρα της χρηματοδότησης σε μια επιστημονική ημερίδα που φιλοξενήθηκε στην αίθουσα συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου. Η οικονομική στήριξη συνδέεται με το ερευνητικό πρόγραμμα του οποίου τα πορίσματα παρουσιάστηκαν και αφορά την αμοιβή των επιστημόνων που συμμετείχαν. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν έρευνες για τόπους βασανιστηρίων και εκτελέσεων στηρίζονται οικονομικά από το κράτος που φέρει την ιστορική ευθύνη για τα εγκλήματα της Κατοχής. Η γερμανική πλευρά εξακολουθεί να απορρίπτει την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων προς την Ελλάδα, γεγονός που προσδίδει πρόσθετη διάσταση στις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Οι δήμοι που αποδέχονται τέτοιες ενισχύσεις, ιδίως όσοι συνδέονται με μαρτυρικούς τόπους, καλούνται να σταθμίσουν τις συνέπειες των επιλογών τους.

Η περίπτωση του Δήμου Παύλου Μελά επαναφέρει στη μνήμη το περιστατικό στον Δήμο Καισαριανής, όταν εν μέσω πανδημίας η τότε δημοτική αρχή υπέβαλε αίτημα χρηματοδότησης από το Γερμανικό Ταμείο για το Μέλλον για την προμήθεια υλικών καθαρισμού και συντήρησης του μνημείου των εκτελέσεων. Το Εθνικό Συμβούλιο για τις Οφειλές της Γερμανίας προς την Ελλάδα είχε καταγγείλει την κίνηση ως προσπάθεια αποσύνδεσης της γερμανικής ευθύνης από τα εγκλήματα της Κατοχής μέσω συμβολικών ποσών. Το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο με την πρόσφατη δημοσιοποίηση των φωτογραφικών ντοκουμέντων από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε τοπικό επίπεδο. Στις επόμενες δημοτικές εκλογές η τότε διοίκηση καταψηφίστηκε, γεγονός που ανέκοψε την εξέλιξη της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας.