Υπογραφή μνημονίου ΗΠΑ-Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ

Η υπογραφή του μνημονίου κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή για την ειρήνευση στη Μέση Ανατολή, φέρνοντας το οριστικό τέλος του πολέμου πιο κοντά από ποτέ. Η συμφωνία, η οποία επικυρώθηκε ηλεκτρονικά την Τετάρτη και τέθηκε άμεσα σε ισχύ, προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενώ παράλληλα ανοίγει τον δρόμο για διαπραγματεύσεις επίλυσης όλων των εκκρεμών ζητημάτων.

Η ανακοίνωση Τραμπ και η πραγματικότητα της συμφωνίας

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια εκτενούς συνέντευξης Τύπου στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία, παρουσίασε τη συμφωνία ως μια μεγάλη νίκη για τις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι διασφαλίζει πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Ωστόσο, νέες λεπτομέρειες που δόθηκαν στη δημοσιότητα από Αμερικανούς αξιωματούχους αποκαλύπτουν ότι το κείμενο δεν φτάνει μέχρι εκεί. Αντίθετα, η παράταση της εκεχειρίας πυροδοτεί έναν αγώνα υψηλού ρίσκου διάρκειας 60 ημερών, ώστε οι δύο αντίπαλοι να επιτύχουν μια μόνιμη πυρηνική συμφωνία.

Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να πετύχει σε δύο μήνες αυτό που η κυβέρνηση Ομπάμα χρειάστηκε 20 μήνες διαπραγματεύσεων για να καταλήξει στην αρχική πυρηνική συμφωνία του 2015. Προς το παρόν, το κείμενο δεσμεύει το Ιράν μόνο να μειώσει τον βαθμό εμπλουτισμού των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει, υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), όπως μεταδίδει το BBC.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε την κίνηση αυτή ως "σημαντική παραχώρηση" από την πλευρά του Ιράν. Ωστόσο, όλες οι τεχνικές λεπτομέρειες για το πώς και σε ποιο χρονοδιάγραμμα θα εφαρμοστεί αυτό, παραμένουν προς διαπραγμάτευση κατά τη διάρκεια της περιόδου των 60 ημερών, η οποία ξεκινά μετά την προγραμματισμένη υπογραφή την Παρασκευή.

Το οικονομικό ζήτημα και η πολιτική διάσταση

Ο Τραμπ έχει δηλώσει κατηγορηματικά ότι οι ΗΠΑ δεν θα δώσουν χρήματα στο Ιράν, ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζήτημα για τον πρόεδρο, ο οποίος έχει επικρίνει έντονα την κυβέρνηση Ομπάμα για την πληρωμή 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς το Ιράν το 2016. Έχοντας στραμμένο το βλέμμα του στην πολιτική του υστεροφημία, ο Τραμπ επιδιώκει να παρουσιάσει τη δική του συμφωνία ως καλύτερη από εκείνη του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα.

Ωστόσο, σύμφωνα με το κείμενο της συμφωνίας, οι ΗΠΑ θα συνεργαστούν "με περιφερειακούς εταίρους για την ανάπτυξη ενός οριστικού, αμοιβαία συμφωνημένου σχεδίου ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων" για την ανοικοδόμηση του Ιράν. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η συμφωνία δεν δεσμεύει τις ΗΠΑ να πληρώσουν ούτε ένα σεντ στο Ιράν, αλλά η διατύπωση του κειμένου είναι ασαφής και φαίνεται να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να πραγματοποιήσουν τελικά κάποιες πληρωμές προς το Ιράν στο πλαίσιο μιας διαπραγματευμένης διευθέτησης του πολέμου.

Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, οι οποίοι είχαν κάνει προεκλογική εκστρατεία με την υπόσχεση να μην ξεκινήσουν νέους "ατελείωτους πολέμους". Η αντιπαρεμβατική βάση του κινήματος MAGA ενδέχεται να αντιδράσει στη συμφωνία, ακόμη κι αν οποιαδήποτε μελλοντική οικονομική ενίσχυση προς το Ιράν δεν προέλθει άμεσα από τις ΗΠΑ.

Εσωκομματικές αντιδράσεις και αμφιβολίες

Η κριτική υπήρξε άμεση, ακόμη και μέσα στο ίδιο το πολιτικό κόμμα του Τραμπ. Νομοθέτες στο Κογκρέσο ζητούν ενημερώσεις και πληροφορίες από την κυβέρνηση Τραμπ σχετικά με τη συμφωνία και τις αβεβαιότητες που τη συνοδεύουν. Ορισμένοι Ρεπουμπλικάνοι δήλωσαν επιφυλακτικοί, με έναν εξέχοντα Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή να την καταγγέλλει, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ παραχώρησε πάρα πολλά στο Ιράν χωρίς να λάβει αρκετά ανταλλάγματα.

"Οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν δεν περιορίστηκαν και έχουν πλέον μάθει ότι οι απειλές για τα Στενά του Ορμούζ αποδίδουν και αναμφίβολα θα το εκμεταλλευτούν ξανά στο μέλλον", ανέφερε σε ανάρτησή του στο X ο απερχόμενος γερουσιαστής της Λουιζιάνα, Μπιλ Κάσιντι, ο οποίος έχασε τις εσωκομματικές εκλογές από αντίπαλο που υποστηρίχθηκε από τον Τραμπ. "Πρόκειται για το χειρότερο λάθος εξωτερικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες", πρόσθεσε ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής.

Τα κενά στη συμφωνία και η αβεβαιότητα για το μέλλον

Και άλλα βασικά ζητήματα λαμβάνουν ελάχιστη προσοχή στη συμφωνία της μιάμισης σελίδας. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι κορυφαία προτεραιότητα ήταν να αποτραπεί το Ιράν από το να χρηματοδοτεί οργανώσεις-πληρεξουσίους στην περιοχή, όπως η Χεζμπολάχ. Αυτό αποτελούσε επίσης προτεραιότητα για το Ισραήλ, το οποίο συμμετείχε μαζί με τις ΗΠΑ στην έναρξη του πολέμου και έχει διεξαγάγει ξεχωριστή σύγκρουση με τη φιλοϊρανική οργάνωση στον Λίβανο.

Η παύση των εχθροπραξιών στο πλαίσιο αυτής της αρχικής συμφωνίας επεκτείνεται και στη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, η οργάνωση αναφέρεται ελάχιστα στο κείμενο της συμφωνίας και παραμένει ασαφές εάν το Ιράν θα πιεστεί να διακόψει τη στήριξή του προς τη Χεζμπολάχ και άλλες οργανώσεις-συμμάχους στην επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων. Το κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τετάρτη επίσης δεν αναφέρεται λεπτομερώς στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, ένα ακόμη ζήτημα που τόσο ο Τραμπ όσο και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου είχαν χαρακτηρίσει ως βασική προτεραιότητα στην αρχή του πολέμου.

Το αν η συμφωνία που υπογράφηκε αυτή την εβδομάδα στη Γενεύη θα οδηγήσει σε οριστική συμφωνία παραμένει αβέβαιο. Το κείμενο δίνει προθεσμία 60 ημερών και στις δύο πλευρές, αλλά σημειώνει ότι αυτή μπορεί να παραταθεί εάν χρειαστεί. Αυτό ίσως υποδηλώνει ότι καμία από τις δύο χώρες δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξη ότι μπορεί να επιτευχθεί μια πιο συνολική συμφωνία. Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στη σύνοδο της G7, ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε επιφυλακτικός για τις προοπτικές μιας διαρκούς ειρήνης με το Ιράν. "Αν δεν ολοκληρωθεί σε 60 ημέρες, δεν πειράζει", σημείωσε χαρακτηριστικά ο Τραμπ, συμπληρώνοντας ότι "Θα επιστρέψουμε στους βομβαρδισμούς".