Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) επιταχύνει τις διαδικασίες επιστροφής του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), υιοθετώντας ένα πιο αυτοματοποιημένο και ψηφιακό πλαίσιο λειτουργίας. Σύμφωνα με το Επιχειρησιακό Σχέδιο της Αρχής για το έτος 2026, δίνεται έμφαση στην ταχύτερη διεκπεραίωση των αιτημάτων, με στόχο άνω του 95% αυτών να ολοκληρώνονται αυτόματα, εκτός από περιπτώσεις όπου η καθυστέρηση αποδίδεται σε υπαιτιότητα του φορολογούμενου. Παράλληλα, προβλέπεται η εξέταση του 95% των αιτήσεων εντός 90 ημερών από την υποβολή τους, ενώ τα εκκρεμή αιτήματα στο τέλος του έτους δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν το 4%.
Η προσπάθεια αυτή δεν ξεκινά από το μηδέν. Τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν για τον σχεδιασμό της ΑΑΔΕ δείχνουν ότι ήδη το 2025 το ποσοστό των αιτημάτων που διεκπεραιώθηκαν εντός 90 ημερών ανήλθε στο 97,83%, έναντι 97,9% το 2024, ξεπερνώντας τον ετήσιο στόχο του 95%. Το ζητούμενο για το 2026 είναι η απόδοση αυτή να αποκτήσει σταθερό, αυτοματοποιημένο και προβλέψιμο χαρακτήρα, παρέχοντας στις επιχειρήσεις μεγαλύτερη βεβαιότητα για τον χρόνο είσπραξης των ποσών που δικαιούνται.
Η ταχύτερη επιστροφή ΦΠΑ αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για χιλιάδες επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε κλάδους με έντονη εξαγωγική δραστηριότητα. Το κεφάλαιο αυτό είναι απαραίτητο για την καθημερινή λειτουργία, την πληρωμή προμηθευτών, τη χρηματοδότηση αποθεμάτων, την κάλυψη μισθοδοσίας και τον σχεδιασμό νέων επενδύσεων. Στο παρελθόν, οι επιχειρήσεις αντιμετώπιζαν μεγάλες καθυστερήσεις, αναγκαζόμενες να καλύψουν τις ανάγκες τους είτε με ίδια κεφάλαια είτε με τραπεζικό δανεισμό. Σε μια περίοδο αυξημένου κόστους χρηματοδότησης, η ταχύτερη απόδοση του ΦΠΑ λειτουργεί ως άμεση ενίσχυση ρευστότητας, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων.
Ανάλυση κινδύνου και χρυσή λίστα
Κεντρικό ρόλο στο νέο μοντέλο διαδραματίζει η ανάλυση κινδύνου. Τα αιτήματα δεν αντιμετωπίζονται πλέον με ενιαίο τρόπο, αλλά αξιολογούνται βάσει δεδομένων, ιστορικού συμμόρφωσης και ενδείξεων κινδύνου. Οι συνεπείς επιχειρήσεις μπορούν να λαμβάνουν ταχύτερα τις επιστροφές, ενώ οι ελεγκτικοί μηχανισμοί επικεντρώνονται σε υποθέσεις με αυξημένη πιθανότητα παρατυπιών, εικονικών συναλλαγών ή απάτης, ιδίως στον τομέα των ενδοκοινοτικών συναλλαγών.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η λεγόμενη "χρυσή λίστα" επιχειρήσεων. Πρόκειται για επιχειρήσεις που έχουν ελεγχθεί για τουλάχιστον τρεις φορολογικές περιόδους, χωρίς ουσιαστικές αποκλίσεις μεταξύ των ποσών που ζήτησαν και αυτών που τελικά τους επιστράφηκαν, με όριο απόκλισης έως 5%. Επιπλέον, δεν πρέπει να έχουν υποπέσει σε φορολογικές ή τελωνειακές παραβάσεις και δεν πρέπει να υπάρχουν ενδείξεις συμμετοχής τους σε απάτη που σχετίζεται με ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Για αυτές τις επιχειρήσεις, η φορολογική διοίκηση μπορεί να λειτουργήσει πιο γρήγορα και στοχευμένα, επιβραβεύοντας στην πράξη τη συνέπεια.
Σημασία για την αγορά και την οικονομία
Η επιτάχυνση των επιστροφών ΦΠΑ ενδιαφέρει ιδιαίτερα τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, τη μεταποίηση, τον τουρισμό, τις τεχνικές εταιρείες και όσες πραγματοποιούν σημαντικές αγορές παγίων ή επενδυτικές δαπάνες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συχνά δημιουργούνται πιστωτικά υπόλοιπα ΦΠΑ, καθώς ο φόρος των εισροών είναι μεγαλύτερος από τον φόρο των εκροών. Όσο πιο γρήγορα επιστρέφονται τα ποσά, τόσο πιο εύκολα μπορεί η επιχείρηση να διατηρήσει την παραγωγική της δραστηριότητα, να χρηματοδοτήσει νέες παραγγελίες και να βελτιώσει τη θέση της απέναντι στον ανταγωνισμό.
Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, η προβλεψιμότητα είναι σχεδόν εξίσου σημαντική με την ταχύτητα. Μια επιχείρηση που γνωρίζει ότι η επιστροφή ΦΠΑ θα ολοκληρωθεί σε συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα μπορεί να προγραμματίσει καλύτερα τις πληρωμές της, να διαπραγματευθεί με προμηθευτές, να αποφύγει ακριβότερη βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση και να οργανώσει τις επενδυτικές της ανάγκες. Αντίθετα, η αβεβαιότητα γύρω από τον χρόνο επιστροφής δημιουργεί πίεση, ειδικά σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε φθηνή τραπεζική πίστωση.
Το νέο πλαίσιο συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια της ΑΑΔΕ να μεταβεί σε ένα σύστημα ψηφιακής εξυπηρέτησης, διασταυρώσεων και στοχευμένων ελέγχων. Η ενοποίηση δεδομένων, οι προσωποποιημένες ειδοποιήσεις, οι αυτοματοποιημένες διαδικασίες και η χρήση ψηφιακών εργαλείων μειώνουν το διοικητικό βάρος τόσο για τη φορολογική διοίκηση όσο και για τις επιχειρήσεις. Όσο λιγότερος χρόνος χάνεται σε τυπικές διαδικασίες χαμηλού κινδύνου, τόσο περισσότεροι πόροι μπορούν να κατευθυνθούν σε ουσιαστικούς ελέγχους.
Εντατικοί έλεγχοι και επιβράβευση συμμόρφωσης
Η φορολογική διοίκηση διευκρινίζει ότι η επιτάχυνση δεν σημαίνει απουσία ελέγχου. Αντίθετα, το στοίχημα είναι να συνδυαστεί η ταχύτητα με ξεκάθαρο ελεγκτικό πλαίσιο. Οι επιστροφές πρέπει να αποδίδονται γρήγορα στους συνεπείς φορολογούμενους, χωρίς όμως να ανοίγει παράθυρο για καταχρήσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάλυση κινδύνου, το ιστορικό συμπεριφοράς και οι διασταυρώσεις παραμένουν κρίσιμα εργαλεία. "Επιβράβευση για όσους συμμορφώνονται, αυστηρότερη στόχευση για όσους εμφανίζουν ύποπτη συμπεριφορά" είναι το μότο της ΑΑΔΕ.
Η ταχύτερη επιστροφή ΦΠΑ μπορεί να αποτελέσει σημαντική παρέμβαση για την πραγματική οικονομία. Η άμεση απελευθέρωση κεφαλαίων ενισχύει τη ρευστότητα, περιορίζει την ανάγκη δανεισμού, βελτιώνει την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων προς τη διοίκηση και δημιουργεί ένα πιο φιλικό περιβάλλον για επενδύσεις. Για την αγορά, η ταχύτητα στις επιστροφές ΦΠΑ δεν είναι απλώς βελτίωση της φορολογικής διαδικασίας, αλλά ένα κρίσιμο ζήτημα που συμβάλλει καθοριστικά στη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξή τους.
