ΑΑΔΕ: Έλεγχοι χωρίς προειδοποίηση και μπλόκο στην ενημερότητα – Τι αλλάζει

Σημαντική ενίσχυση των ελεγκτικών αρμοδιοτήτων της ΑΑΔΕ προβλέπει το νέο πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, καθώς η φορολογική διοίκηση αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στον εντοπισμό των φυσικών προσώπων που ελέγχουν επιχειρήσεις και νομικές οντότητες.

Οι προωθούμενες διατάξεις αναμορφώνουν τη λειτουργία του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων, στο πλαίσιο της προσαρμογής στην ευρωπαϊκή οδηγία 2024/1640 για την αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

Με το νέο σύστημα, η ΑΑΔΕ αποκτά την ευθύνη διαχείρισης, εποπτείας, λειτουργίας και ασφάλειας του Μητρώου, καθώς και διευρυμένες δυνατότητες διασταύρωσης των δηλωμένων στοιχείων και πραγματοποίησης ελέγχων στις επιχειρήσεις.

Στόχος των αλλαγών είναι να περιοριστούν οι περιπτώσεις αδιαφανούς εταιρικής ιδιοκτησίας και να μπορεί η φορολογική διοίκηση να διαπιστώνει ποιο φυσικό πρόσωπο βρίσκεται πίσω από μια εταιρεία, ακόμη και όταν παρεμβάλλονται περισσότερα νομικά πρόσωπα.

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν τις 40.000 ευρώ για παραβάσεις των υποχρεώσεων καταχώρισης, ενώ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλέπονται περιορισμοί στην έκδοση αποδεικτικού ενημερότητας μέχρι την αποκατάσταση της παράβασης.

Υποχρεωτική δήλωση αλλαγών εντός 60 ημερών και επιτόπιοι έλεγχοι από την ΑΑΔΕ

Το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων αποτελεί ηλεκτρονική βάση δεδομένων στην οποία καταχωρίζονται τα πρόσωπα που έχουν την πραγματική ιδιοκτησία ή τον ουσιαστικό έλεγχο εταιρειών και άλλων νομικών σχημάτων.

Με το προτεινόμενο καθεστώς, οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να διατηρούν πλήρη, ακριβή και επικαιροποιημένα στοιχεία για τους πραγματικούς δικαιούχους τους και να δηλώνουν κάθε μεταβολή μέσα σε προθεσμία 60 ημερών.

Στις πληροφορίες που καταχωρίζονται περιλαμβάνονται το ονοματεπώνυμο, η ημερομηνία γέννησης, η υπηκοότητα, η χώρα διαμονής, καθώς και το είδος και το ποσοστό της συμμετοχής ή του ελέγχου που ασκείται στην εταιρεία.

Την ευθύνη τήρησης και ενημέρωσης των στοιχείων έχει ο νόμιμος εκπρόσωπος της επιχείρησης ή άλλο πρόσωπο που έχει λάβει ειδική εξουσιοδότηση.

Τα σχετικά δεδομένα θα διατηρούνται διαθέσιμα για δέκα χρόνια μετά τη διαγραφή της εταιρείας ή της νομικής οντότητας, ώστε να παραμένει εφικτή η αναδρομική διερεύνηση της ιδιοκτησιακής της διάρθρωσης.

Για τις εισηγμένες επιχειρήσεις προβλέπεται εξαίρεση από την υποχρέωση καταχώρισης στο Κεντρικό Μητρώο, εφόσον τηρούν το ειδικό αρχείο γνωστοποιήσεων που απαιτεί η νομοθεσία.

Η ΑΑΔΕ θα μπορεί να εξετάζει την ακρίβεια και την πληρότητα των δηλώσεων, πραγματοποιώντας ακόμη και επιτόπιους ελέγχους χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση στην έδρα ή στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, προβλέπεται η διασύνδεση του Μητρώου με το Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ), τα αποθετήρια τίτλων, άλλες δημόσιες βάσεις δεδομένων και τα αντίστοιχα μητρώα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η δυνατότητα αυτή αναμένεται να διευκολύνει τον εντοπισμό ασυμφωνιών μεταξύ των δηλωμένων ιδιοκτησιακών στοιχείων και των πληροφοριών που τηρούνται σε διαφορετικές δημόσιες υπηρεσίες.

Πρόστιμα έως 40.000 ευρώ και πρόσβαση δημοσιογράφων και ερευνητών στο Μητρώο

Το νέο πλαίσιο προβλέπει αυστηρότερες κυρώσεις για επιχειρήσεις που παραλείπουν να δηλώσουν τους πραγματικούς δικαιούχους τους ή υποβάλλουν ανακριβή και ελλιπή στοιχεία.

Τα διοικητικά πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως τις 40.000 ευρώ, ανάλογα με την παράβαση, ενώ η μη συμμόρφωση ενδέχεται να επηρεάσει και τη δυνατότητα έκδοσης αποδεικτικού ενημερότητας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι νέοι κανόνες πρόσβασης στις πληροφορίες του Μητρώου. Οι αρμόδιες αρχές για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος, οι εισαγγελικές και δικαστικές υπηρεσίες, καθώς και οι φορολογικοί και τελωνειακοί ελεγκτικοί μηχανισμοί θα διαθέτουν άμεση πρόσβαση στα προβλεπόμενα στοιχεία.

Πρόσβαση θα μπορούν να ζητούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, και δημοσιογράφοι, ερευνητές, μη κυβερνητικές οργανώσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, εφόσον αποδεικνύουν ειδικό έννομο συμφέρον που συνδέεται με την πρόληψη ή τη διερεύνηση νομιμοποίησης παράνομων εσόδων και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

Αντίστοιχη δυνατότητα προβλέπεται για ορισμένους υποψήφιους συναλλασσόμενους, αρμόδιους φορείς τρίτων χωρών και οργανισμούς που εμπλέκονται σε δημόσιες συμβάσεις ή στη διαχείριση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.

Το σχετικό αίτημα θα υποβάλλεται αιτιολογημένα στην ΑΑΔΕ και θα εξετάζεται, κατά κανόνα, μέσα σε 12 εργάσιμες ημέρες. Σε περιπτώσεις όπου έχει ήδη εγκριθεί αντίστοιχο αίτημα, η προθεσμία θα περιορίζεται σε επτά εργάσιμες ημέρες.

Η έγκριση πρόσβασης θα έχει διάρκεια τριών ετών, ενώ σε περίπτωση απόρριψης ή ανάκλησής της προβλέπεται δυνατότητα ενδικοφανούς προσφυγής ενώπιον ειδικής τριμελούς επιτροπής.

Η μεταφορά του Μητρώου στην ΑΑΔΕ διευρύνει ουσιαστικά τη δυνατότητα ελέγχου της εταιρικής ιδιοκτησίας, δημιουργώντας ένα αυστηρότερο καθεστώς υποχρεώσεων για τις επιχειρήσεις και μεγαλύτερες δυνατότητες εντοπισμού των πραγματικών προσώπων που βρίσκονται πίσω από εταιρικά σχήματα.

Οι ρυθμίσεις παραμένουν στο στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης και η οριστική μορφή τους θα καθοριστεί μετά την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας.