Από τον Οκτώβριο του 2021 ισχύει ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς για γονικές παροχές και δωρεές μεταξύ στενών συγγενών. Το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ επέτρεψε σε μεγάλο αριθμό οικογενειών να μεταβιβάσουν ακίνητα, χρηματικά ποσά και λοιπά περιουσιακά στοιχεία χωρίς φορολογική επιβάρυνση.
Το πλαίσιο αυτό, παρά τη γενναιοδωρία του, συνοδεύεται από συγκεκριμένους κανόνες και τεχνικές λεπτομέρειες. Οι προθεσμίες, ο τρόπος μεταφοράς των χρημάτων και οι ειδικές ρυθμίσεις για την πρώτη κατοικία καθορίζουν αν η μεταβίβαση θα παραμείνει αφορολόγητη ή θα οδηγήσει σε φόρο.
Φόρος γονικής παροχής ή δωρεάς επιβάλλεται σε κάθε μεταβίβαση περιουσιακού στοιχείου ή χρηματικού ποσού προς φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Υπόχρεοι για την υποβολή της δήλωσης είναι τόσο ο δωρητής όσο και ο δωρεοδόχος. Η δήλωση κατατίθεται στη ΔΟΥ που είναι αρμόδια για τη φορολογία εισοδήματος του δωρεοδόχου, ενώ για υποθέσεις που υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΚΕΦΟΚ Αττικής η διαδικασία ολοκληρώνεται εκεί. Σε περιπτώσεις κατοικίας στο εξωτερικό, η αρμοδιότητα παραμένει επίσης στο ΚΕΦΟΚ Αττικής.
Οι προθεσμίες έχουν καθοριστική σημασία. Όταν η μεταβίβαση γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση προηγείται της υπογραφής του συμβολαίου. Αν δεν συντάσσεται συμβόλαιο, η δήλωση πρέπει να υποβληθεί εντός έξι μηνών από την παράδοση του αντικειμένου ή του ποσού.
Η φορολόγηση διαφοροποιείται ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται σύζυγοι, μέρη συμφώνου συμβίωσης, γονείς, τέκνα και εγγόνια. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει αδέλφια, συγγενείς τρίτου βαθμού και εξ αγχιστείας συγγενείς, ενώ στην τρίτη κατηγορία κατατάσσονται όλοι οι λοιποί.
Για τα πρόσωπα της πρώτης κατηγορίας ισχύει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για γονικές παροχές και δωρεές που πραγματοποιούνται από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά. Ποσό που υπερβαίνει το όριο αυτό φορολογείται με συντελεστή 10%. Για τις υπόλοιπες κατηγορίες εφαρμόζονται υψηλότεροι συντελεστές και διαφορετικές κλίμακες.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για την απόκτηση πρώτης κατοικίας μέσω γονικής παροχής. Πέραν του βασικού αφορολόγητου, παρέχεται πρόσθετη απαλλαγή 200.000 ευρώ για άγαμο τέκνο και 250.000 ευρώ για έγγαμο, με περαιτέρω προσαυξήσεις ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών. Το συνολικό αφορολόγητο μπορεί να υπερβεί το 1.000.000 ευρώ. Αντίστοιχες προσαυξήσεις ισχύουν και για γονική παροχή οικοπέδου με σκοπό την ανέγερση πρώτης κατοικίας.
Στις χρηματικές γονικές παροχές, καθοριστικός παράγοντας είναι ο τρόπος μεταφοράς. Το αφορολόγητο ισχύει μόνο όταν η μεταφορά γίνεται μέσω τραπεζικού συστήματος, είτε με μεταφορά από λογαριασμό σε λογαριασμό είτε με τραπεζική επιταγή που εκδίδεται με χρέωση λογαριασμού. Η παράδοση μετρητών συνεπάγεται αυτοτελή φορολόγηση με συντελεστές που κυμαίνονται από 10% έως 40%, ανάλογα με τη συγγενική κατηγορία.
Το ίδιο αφορολόγητο αναγνωρίζεται και όταν τα χρήματα καταβάλλονται απευθείας στον λογαριασμό του πωλητή ακινήτου ή οχήματος που αποκτά το τέκνο. Η τραπεζική διαδρομή αποτελεί τη συχνότερη παγίδα για τους φορολογούμενους.
Το όριο των 800.000 ευρώ έχει εφάπαξ χαρακτήρα για κάθε ζεύγος δωρητή και δωρεοδόχου. Όλες οι δωρεές που πραγματοποιούνται από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά συνυπολογίζονται. Αν το συνολικό ποσό υπερβεί το όριο, η υπέρβαση φορολογείται με τον προβλεπόμενο συντελεστή.
Για την αναγνώριση του αφορολόγητου απαιτείται πλήρης τεκμηρίωση. Στη δήλωση πρέπει να αναγράφονται οι λογαριασμοί IBAN, το πιστωτικό ίδρυμα και να επισυνάπτεται το αποδεικτικό μεταφοράς. Στην περίπτωση επιταγής δηλώνεται και ο αριθμός της.
Το ισχύον πλαίσιο προσφέρει σημαντικές δυνατότητες μεταβίβασης περιουσίας εντός της οικογένειας. Η ορθή τήρηση των διαδικασιών, των προθεσμιών και των τραπεζικών κανόνων καθορίζει το τελικό αποτέλεσμα. Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία φορολογικού σχεδιασμού των τελευταίων ετών, με τη διαφορά να κρίνεται στις λεπτομέρειες.
