Άγκυρα: Νέα τετελεσμένα στο Αιγαίο μέσω των «εθνικών θαλάσσιων πάρκων»

Σε νέα κίνηση που επιβαρύνει σοβαρά το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προχώρησε η Άγκυρα, ανακηρύσσοντας επισήμως δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο Αιγαίο. Η απόφαση θεσμοθετήθηκε με προεδρικά διατάγματα που φέρουν την υπογραφή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και δημοσιεύθηκαν στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει την πρωτοβουλία ως μέτρο προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Η γεωγραφία των περιοχών που επέλεξε, όμως, επαναφέρει ευθέως τις πάγιες τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και συνδέει την περιβαλλοντική πολιτική με τις διεκδικήσεις της Άγκυρας επί θαλάσσιων ζωνών.

Στην πράξη, η Τουρκία επιχειρεί να εντάξει την περιβαλλοντική προστασία στο ευρύτερο αναθεωρητικό πλαίσιο που έχει οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια γύρω από τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα». Πρόκειται για μια επιλογή που προκαλεί την Αθήνα, καθώς οι νέες τουρκικές ζώνες εκτείνονται σε περιοχές ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας για την Ελλάδα.

Καστελλόριζο, Λήμνος και Σαμοθράκη στο επίκεντρο

Τα τουρκικά προεδρικά διατάγματα προβλέπουν τη δημιουργία δύο διαφορετικών θαλάσσιων πάρκων.

Η πρώτη περιοχή βρίσκεται στο νοτιοανατολικό Αιγαίο και εκτείνεται από τη Φετιγιέ, στην επαρχία Μούγλων, έως το Κας της επαρχίας Αττάλειας. Η συγκεκριμένη χάραξη αναπτύσσεται γύρω από τη θαλάσσια περιοχή του Καστελλόριζου, δημιουργώντας ένα νέο πεδίο αμφισβήτησης σε μια ζώνη που εδώ και χρόνια αποτελεί βασικό σημείο της τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η δεύτερη περιοχή αφορά το βόρειο Αιγαίο. Οριοθετείται κοντά στις τουρκικές ακτές της Ραιδεστού και των Δαρδανελίων και επεκτείνεται γεωγραφικά στην περιοχή μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου.

Με τις συγκεκριμένες επιλογές, η Άγκυρα μεταφέρει τις γνωστές θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες σε ένα νέο θεσμικό εργαλείο. Το περιβαλλοντικό επιχείρημα λειτουργεί ως βάση για την ανακοίνωση περιοχών που συμπίπτουν με ζώνες όπου η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της.

Η κίνηση αποτελεί ουσιαστικά την επισημοποίηση σχεδιασμού που είχε επεξεργαστεί το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Θαλάσσιου Δικαίου του Πανεπιστημίου της Άγκυρας και προκαλεί ήδη έντονη αντίδραση από την ελληνική πλευρά.

Η τουρκική πρωτοβουλία παρουσιάζεται επίσης ως απάντηση στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και το Νότιο Αιγαίο. Τουρκικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι μέσα από τα νέα πάρκα η χώρα «επαναβεβαιώνει» τα θαλάσσια δικαιώματά της στο Αιγαίο, κατηγορώντας παράλληλα την Αθήνα ότι χρησιμοποιεί την περιβαλλοντική πολιτική για την ενίσχυση των ελληνικών θέσεων γύρω από τα Δωδεκάνησα και τις νότιες Κυκλάδες.

Η επιχειρηματολογία της Άγκυρας εντάσσεται πλήρως στη λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η τουρκική κυβέρνηση επιμένει ότι κανένα περιβαλλοντικό μέτρο δεν μπορεί, κατά την άποψή της, να περιορίζει τα «κυριαρχικά δικαιώματα» της Τουρκίας.

Παράλληλα, η Daily Sabah αναφέρει ότι η τουρκική κυβέρνηση προετοιμάζει ειδικό νομοθετικό πλαίσιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο αναμένεται να εισαχθεί προς συζήτηση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση με την έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου τον Οκτώβριο.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι τα θαλάσσια πάρκα δεν αποτελούν μια απομονωμένη περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά τμήμα μιας ευρύτερης τουρκικής στρατηγικής για τη θεσμική κατοχύρωση των θέσεων που προβάλλει στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αθήνα: «Καμία έννομη συνέπεια» από τις τουρκικές αποφάσεις

Η αντίδραση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών ήταν άμεση και ιδιαίτερα σαφής. Η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι η Τουρκία δεν μπορεί, μέσω μιας μονομερούς διοικητικής πράξης, να δημιουργήσει δικαιώματα σε περιοχές που βρίσκονται πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα.

Το ελληνικό ΥΠΕΞ επισημαίνει ότι οι περιοχές που περιλαμβάνονται στους τουρκικούς σχεδιασμούς καταλαμβάνουν τμήματα διεθνών υδάτων, καθώς και ζώνες που εμπίπτουν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η θέση της Αθήνας είναι ότι, με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας, ένα κράτος δεν μπορεί να δημιουργεί μονομερώς προστατευόμενες περιοχές εκτός της κυριαρχίας του με τρόπο που να επηρεάζει δικαιώματα τρίτων κρατών. Για τον λόγο αυτό, το υπουργείο υπογραμμίζει πως οι τουρκικές αποφάσεις «δεν παράγουν κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα».

Η ελληνική πλευρά αντιπαραβάλλει τις αποφάσεις της Τουρκίας με τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκαν τα ελληνικά Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο. Η Αθήνα τονίζει ότι οι ελληνικές προστατευόμενες περιοχές οριοθετήθηκαν αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, χωρίς επέκταση σε περιοχές που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ζήτημα κυριαρχικών δικαιωμάτων άλλου κράτους.

Το Υπουργείο Εξωτερικών προειδοποιεί παράλληλα ότι τέτοιου είδους μονομερείς τουρκικές κινήσεις υπονομεύουν την προσπάθεια διατήρησης ενός κλίματος σταθερότητας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Όπως επισημαίνει, παρόμοιες ενέργειες δεν υπηρετούν την καλή γειτονία και επιβαρύνουν τις προσπάθειες για σχέσεις αμοιβαίας κατανόησης.

Η υπόθεση των θαλάσσιων πάρκων αποδεικνύει για ακόμη μία φορά πόσο εύθραυστη παραμένει η περίοδος σχετικής ηρεμίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Άγκυρα μπορεί να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Αθήνα, όμως ταυτόχρονα δεν εγκαταλείπει τις πάγιες διεκδικήσεις της στο Αιγαίο.

Η κυβέρνηση καλείται πλέον να αντιμετωπίσει μια τουρκική στρατηγική που δεν εκδηλώνεται μόνο με στρατιωτικές κινήσεις ή δηλώσεις, αλλά επιχειρεί να αποκτήσει διοικητικό, νομικό και περιβαλλοντικό περίβλημα. Αυτό ακριβώς καθιστά την τελευταία κίνηση της Τουρκίας ιδιαίτερα σοβαρή.

Η ελληνική πλευρά διαμηνύει ότι θα συνεχίσει να υπερασπίζεται με συνέπεια τα κυριαρχικά της δικαιώματα, την ελευθερία της ανοικτής θάλασσας και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, στηριζόμενη στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας.

Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι εάν η πολιτική των χαμηλών τόνων και της διατήρησης του διαλόγου μπορεί να αποτρέψει τη σταδιακή δημιουργία νέων τουρκικών τετελεσμένων. Η ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων πάρκων δείχνει ότι η Άγκυρα συνεχίζει να κινείται μεθοδικά στο Αιγαίο, επαναφέροντας τη «Γαλάζια Πατρίδα» κάθε φορά με διαφορετικό εργαλείο και διαφορετικό πρόσχημα.

```