Εκατοντάδες συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ αντιμετωπίζουν απότομες μειώσεις στις συντάξεις τους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η καταβολή διακόπτεται πλήρως, λόγω αναδρομικής εφαρμογής διατάξεων του νόμου 4387/2016, γνωστού ως νόμος Κατρούγκαλου, όπως αυτός διατηρήθηκε με τον 4670/2020 (νόμος Βρούτση). Το φαινόμενο πλήττει κυρίως γυναίκες υπερήλικες που συνδυάζουν τη σύνταξη γήρατος του ΟΓΑ με σύνταξη χηρείας από άλλο ασφαλιστικό ταμείο.
Η κατάσταση πυροδοτεί έντονες αντιδράσεις σε χωριά και μικρές πόλεις, με συνταξιούχους και συγγενείς να κατακλύζουν γραφεία βουλευτών αναζητώντας εξηγήσεις για περικοπές που ξεπερνούν σε πολλές περιπτώσεις το 50% ή μειώνουν το μηνιαίο εισόδημα στα 100-200 ευρώ.
Η δομή των συντάξεων του ΟΓΑ περιλαμβάνει δύο τμήματα: τη βασική και την ανταποδοτική. Σύμφωνα με το άρθρο 99 του Ν4387/2016, που διατηρήθηκε στον Ν4670/2020, όταν ο συνταξιούχος ΟΓΑ λαμβάνει ταυτόχρονα σύνταξη χηρείας από άλλο ταμείο, χάνει τη βασική σύνταξη του ΟΓΑ και διατηρεί μόνο το ανταποδοτικό τμήμα. Στην πράξη, μια συνταξιούχος που έπαιρνε συνολικά 480 ευρώ από τον ΟΓΑ (418 βασική και 52 ανταποδοτική) βλέπει τα 418 ευρώ να αφαιρούνται με τη χορήγηση σύνταξης χηρείας. Το πρώτο διάστημα λαμβάνει το 70% της σύνταξης χηρείας, αλλά μετά την τριετία το ποσό περιορίζεται στο 50%, με αποτέλεσμα το συνολικό εισόδημα σε πολλές περιπτώσεις να υπολείπεται του αρχικού πριν από τη χηρεία.
Οι περικοπές είχαν «παγώσει» από το 2019, έπειτα από έντονες κοινωνικές αντιδράσεις, και η εφαρμογή του νόμου γινόταν αποσπασματικά ή καθόλου. Ωστόσο, από το 2025 και κυρίως στις πληρωμές του 2026, το υπουργείο Εργασίας ενεργοποίησε τον μηχανισμό αναδρομικής διόρθωσης. Συνταξιούχοι που λάμβαναν σύνταξη χηρείας από το 2020 ενημερώθηκαν εκ των υστέρων ότι τα ποσά θεωρούνται «αχρεωστήτως καταβληθέντα» και καλούνται να τα επιστρέψουν, με χρέη που φτάνουν έως και 17.500 ευρώ.
Το πιο οξύ σημείο αφορά τον τρόπο εφαρμογής των αναδρομικών παρακρατήσεων. Χωρίς προηγούμενη έγγραφη ενημέρωση, ολόκληρα ποσά κύριων συντάξεων παρακρατούνται μέχρι την εξόφληση του «χρέους». Σε χωριά της Πέλλας καταγγέλλεται ότι συνταξιούχοι με σύνταξη 550 ευρώ έλαβαν μόλις 150 ή 250 ευρώ, με το υπόλοιπο να συμψηφίζεται αναγκαστικά. Οι συνταξιούχοι δηλώνουν ότι δήλωσαν τη λήψη άλλης σύνταξης κατά την αίτηση για χηρεία, αλλά η ευθύνη της μη έγκαιρης εφαρμογής του νόμου μετακυλίεται σε αυτούς.
Το ζήτημα έφτασε στη Βουλή με αναφορά του βουλευτή Πέλλας Ν.Δ. Γεωργίου Καρασμάνη προς την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως. Η αναφορά συνοδεύεται από επιστολή διαμαρτυρίας της Ομάδας Συνταξιούχων Χηρείας ΕΦΚΑ Ν. Πέλλας, στην οποία περιγράφουν την αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών, όπως τρόφιμα, φάρμακα και λογαριασμούς. «Δεν ζητούμε χάρη, ζητούμε ανθρώπινη αντιμετώπιση», αναφέρουν, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για υπερήλικες με σοβαρά προβλήματα υγείας που τιμωρούνται για παραλείψεις των υπηρεσιών. Ο καθ. Εργατικού Δικαίου Αλέξης Μητρόπουλος υπογραμμίζει ότι η θεσμική απαξίωση των αγροτικών συντάξεων από το πολιτικό προσωπικό των Μνημονίων που διατηρείται ακόμη σήμερα δεν έχει προηγούμενο για χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το συμπέρασμα όλων των πλευρών είναι ότι οι συνταξιούχοι δεν δημιούργησαν το πρόβλημα. Η αποσπασματική και καθυστερημένη εφαρμογή του νόμου από το κράτος μετατρέπει τις αδυναμίες των υπηρεσιών σε βάρος των πιο αδύναμων. Αγρότισσες, χήρες και χαμηλοσυνταξιούχοι βλέπουν το ήδη πενιχρό εισόδημά τους να εξαφανίζεται. Στη διάρκεια παρατεταμένης ακρίβειας, οι συντάξεις ΟΓΑ με χηρεία δεν αποτελούν απλώς ζήτημα τεχνικό ή λογιστικό. Αποτελούν κοινωνικό ζήτημα που θέτει το ερώτημα αν η Πολιτεία μπορεί να διορθώσει αδικίες χωρίς να εξοντώσει εκείνους που καλείται να προστατεύσει.
