Ακρίβεια: 1.660 «μειωμένες» τιμές στο ράφι – Η απόδειξη θα δείξει αν πρόκειται για πραγματική ανάσα

Με περισσότερους από 1.660 κωδικούς προϊόντων σε μειωμένες τιμές επιχειρεί από σήμερα, Δευτέρα 31 Αυγούστου, η κυβέρνηση να δώσει νέα απάντηση στην ακρίβεια, το πρόβλημα που εξακολουθεί να συμπιέζει τα εισοδήματα και να μετατρέπει το εβδομαδιαίο καλάθι του σούπερ μάρκετ σε μόνιμη δοκιμασία για εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά.

Η νέα «Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών» προβλέπει μειώσεις που φτάνουν σε ορισμένους κωδικούς έως και το 30%, με τη μέση αποκλιμάκωση να διαμορφώνεται κοντά στο 7%. Στη λίστα περιλαμβάνονται τρόφιμα, είδη καθημερινής χρήσης, προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, κρέας και εκατοντάδες σχολικά είδη.

Στο εγχείρημα συμμετέχουν περισσότερες από 90 προμηθευτικές επιχειρήσεις, 12 αλυσίδες σούπερ μάρκετ και τρεις αλυσίδες παιχνιδιών και σχολικών ειδών. Περίπου 900 κωδικοί αφορούν επώνυμα προϊόντα, ενώ περισσότερα από 450 σχολικά είδη συμμετέχουν με μέση μείωση κοντά στο 10%. Στην κατηγορία του κρέατος εντάσσονται περίπου 60 κωδικοί, με τη μέση μείωση να κινείται λίγο πάνω από το 7%.

Οι αριθμοί προσφέρονται για εντυπωσιακές κυβερνητικές ανακοινώσεις. Η πραγματική δοκιμασία αρχίζει, όμως, μπροστά στο ράφι. Εκεί θα φανεί αν οι 1.660 μειώσεις μεταφράζονται σε πραγματικά μικρότερο λογαριασμό ή αν ένα μεγάλο μέρος της πρωτοβουλίας εξαντληθεί σε ειδικές σημάνσεις, ποσοστά και επικοινωνιακή διαχείριση λίγο πριν από τη ΔΕΘ.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι η τιμή πριν από τη «μείωση»

Η πρώτη μεγάλη παράμετρος αφορά την αρχική τιμή από την οποία υπολογίζεται η έκπτωση. Η ελληνική αγορά τροφίμων λειτουργεί εδώ και χρόνια με συνεχείς προσφορές, κουπόνια, πολυσυσκευασίες, εκπτώσεις πιστότητας και προωθητικές ενέργειες.

Ένα προϊόν μπορεί να εμφανίζεται στον επίσημο τιμοκατάλογο προς τέσσερα ευρώ και επί εβδομάδες να πωλείται μέσω προσφοράς στα 3,60. Εάν στη συνέχεια η νέα «μειωμένη τιμή» οριστεί επίσης στα 3,60 ευρώ, ο καταναλωτής θα δει μια επίσημη μείωση στην ετικέτα χωρίς αντίστοιχο κέρδος στην τσέπη του.

Γι' αυτό η ουσιαστική σύγκριση πρέπει να γίνεται με την πραγματική τιμή στην οποία πωλούνταν τα προϊόντα πριν από την έναρξη της πρωτοβουλίας και όχι αποκλειστικά με έναν ονομαστικό τιμοκατάλογο.

Το ίδιο ισχύει και για τις παράλληλες προσφορές. Εάν η νέα χαμηλότερη τιμή συνοδευτεί από κατάργηση άλλων εκπτώσεων που ίσχυαν μέχρι χθες, η διαφορά στον τελικό λογαριασμό μπορεί να αποδειχθεί αισθητά μικρότερη από εκείνη που παρουσιάζουν τα ποσοστά.

Η κυβέρνηση και το υπουργείο Ανάπτυξης έχουν συνεπώς ευθύνη να εξασφαλίσουν απόλυτη διαφάνεια. Για κάθε κωδικό χρειάζεται να είναι σαφές ποια ήταν η προηγούμενη πραγματική τιμή, ποια είναι η νέα και για πόσο χρονικό διάστημα θα παραμείνει σε ισχύ.

Η αναφορά σε μειώσεις έως 30% δημιουργεί ισχυρή εντύπωση, όμως η καθημερινή πραγματικότητα διαμορφώνεται από τον μέσο όρο. Στους επώνυμους κωδικούς η μέση μείωση κινείται περίπου στο 7%, ποσοστό σημαντικό για συγκεκριμένα προϊόντα, χωρίς να σημαίνει αντίστοιχη οριζόντια πτώση του συνολικού οικογενειακού καλαθιού.

Μια οικογένεια που δαπανά 100 ευρώ στο σούπερ μάρκετ δεν θα πληρώσει αυτομάτως 93 ευρώ. Το τελικό όφελος εξαρτάται από το πόσα προϊόντα της συγκεκριμένης αγοράς βρίσκονται πράγματι μέσα στη λίστα και από το πόσο σημαντικά είναι αυτά στον μηνιαίο οικογενειακό προϋπολογισμό.

Ο καταναλωτής δεν αγοράζει «1.660 κωδικούς». Αγοράζει γάλα, τυρί, ψωμί, κρέας, καφέ, απορρυπαντικά, χαρτικά, βρεφικά προϊόντα και τώρα, λίγο πριν από το άνοιγμα των σχολείων, τετράδια, μολύβια και άλλα σχολικά είδη.

Η επιτυχία της δράσης θα κριθεί επομένως από το εάν οι μειώσεις αφορούν προϊόντα μεγάλης κατανάλωσης και πραγματικού βάρους για τα νοικοκυριά και όχι από το μήκος της λίστας που θα παρουσιάσει το υπουργείο.

«Εθνική συμφωνία» με την αγορά και η ακρίβεια που έχει ήδη εγκατασταθεί

Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος έχει παρουσιάσει την πρωτοβουλία ως μια μορφή «εθνικής κοινωνικής συμφωνίας» μεταξύ κυβέρνησης, αγοράς και επιχειρήσεων για τη συγκράτηση των τιμών.

Η συμμετοχή των επιχειρήσεων βασίζεται σε συμφωνία με την αγορά και η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη συνέπεια των προμηθευτών και των αλυσίδων, καθώς και από την ένταση των ελέγχων του κράτους.

Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της κυβερνητικής προσέγγισης. Μετά από χρόνια συνεχών ανατιμήσεων, το κράτος εξακολουθεί να στηρίζει σημαντικό μέρος της πολιτικής κατά της ακρίβειας σε συνεννοήσεις και πρωτοβουλίες με τις ίδιες τις επιχειρήσεις που διαμορφώνουν τις τιμές.

Η σήμανση των προϊόντων στα ράφια μπορεί να βοηθήσει τον καταναλωτή. Χρειάζεται παράλληλα δημόσια και εύκολα προσβάσιμη λίστα, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί να βλέπει την προηγούμενη τιμή, τη νέα τιμή, το ποσοστό μείωσης και τη διάρκειά της.

Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι και η χρονική διάρκεια του μέτρου. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι μειώσεις θα έχουν διάρκεια από δύο έως τέσσερις μήνες, γεγονός που σημαίνει ότι για μεγάλο μέρος των προϊόντων το πραγματικό τεστ θα έρθει όταν λήξει η περίοδος της πρωτοβουλίας.

Η χρονική συγκυρία επίσης έχει πολιτικό βάρος. Η πρεμιέρα γίνεται λίγες ημέρες πριν από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να παρουσιάσει ένα συνολικό αφήγημα ενίσχυσης των εισοδημάτων και αντιμετώπισης της ακρίβειας.

Για τα νοικοκυριά, ωστόσο, η ακρίβεια αποτελεί πρόβλημα πολύ βαθύτερο από τις προσωρινές εκπτώσεις. Οι αυξήσεις των προηγούμενων ετών έχουν ενσωματωθεί στις τιμές πολλών βασικών προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα οι οικογένειες αντιμετωπίζουν υψηλά ενοίκια, ενέργεια, καύσιμα και κόστος υπηρεσιών.

Μια μείωση 7% σε ένα προϊόν προσφέρει πραγματική ανακούφιση όταν εφαρμόζεται πάνω σε πραγματική τιμή και διατηρείται. Δεν αρκεί, όμως, για να αντιστρέψει σωρευτικές ανατιμήσεις που έχουν προηγηθεί επί χρόνια.

Η συζήτηση για την ακρίβεια συνδέεται επίσης με τους μισθούς, την αγοραστική δύναμη, το ενεργειακό κόστος, τη λειτουργία του ανταγωνισμού, τα περιθώρια κέρδους σε συγκεκριμένες αγορές και τη φορολογική επιβάρυνση των προϊόντων.

Η κυβέρνηση έχει επιλέξει μέχρι σήμερα έναν συνδυασμό ελέγχων, προστίμων, καλαθιών, συμφωνιών με την αγορά και επιμέρους μειώσεων. Το αποτέλεσμα κρίνεται κάθε μήνα από την πραγματική δυνατότητα του πολίτη να καλύπτει τις βασικές του ανάγκες και όχι από τον αριθμό των κυβερνητικών πρωτοβουλιών που ανακοινώνονται.

Από σήμερα, λοιπόν, στο ράφι δοκιμάζονται περισσότερα από 1.660 προϊόντα, μαζί όμως δοκιμάζεται και η αξιοπιστία της κυβέρνησης απέναντι σε ένα πρόβλημα που παραμένει στην κορυφή της καθημερινής αγωνίας των πολιτών. Η ουσιαστική επιτυχία θα μετρηθεί στην απόδειξη του σούπερ μάρκετ. Αν οι οικογένειες συνεχίσουν στο τέλος του μήνα να μετρούν τα ίδια άδεια πορτοφόλια, τότε ακόμη και οι 1.660 μειώσεις θα αποδειχθούν πολύ μικρές μπροστά στο πραγματικό μέγεθος της ακρίβειας.