Σε ριζική αναθεώρηση της καταναλωτικής τους συμπεριφοράς προχωρούν οι Έλληνες, καθώς το παρατεταμένο κύμα ακρίβειας και οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις συρρικνώνουν δραματικά το διαθέσιμο εισόδημα. Τα ευρήματα νέας έρευνας του Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών σκιαγραφούν μια κοινωνία που δεν καταναλώνει πλέον με κριτήριο την επιλογή, αλλά με κριτήριο την επιβίωση. Το ράφι μετατρέπεται σε πεδίο άμυνας και οι καθημερινές αγορές σε πράξεις αναγκαστικής λιτότητας.
Η εικόνα που αναδύεται είναι αποκαλυπτική: οι καταναλωτές περιορίζουν, υποβαθμίζουν και αναβάλλουν, προσαρμόζοντας τις συνήθειές τους σε μια πραγματικότητα διαρκούς οικονομικής ασφυξίας. Δεν πρόκειται για συγκυριακή συμπεριφορά, αλλά για δομική αλλαγή που φέρει τα χαρακτηριστικά κοινωνικής κόπωσης και οικονομικής ανασφάλειας.
Από την επιλογή στην ανάγκη: Αγορές σε καθεστώς πίεσης
Η οικονομική πίεση αποτυπώνεται με σαφήνεια στις καθημερινές αγορές. Το 55% των καταναλωτών δηλώνει ότι στρέφεται πλέον συνειδητά σε φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις, όπως προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ή αγορές αποκλειστικά μέσω προσφορών. Παράλληλα, το 51% αναφέρει ότι μειώνει συνολικά την ποσότητα των αγαθών που αγοράζει, ενώ το 42% περιορίζεται αυστηρά στα είδη πρώτης ανάγκης.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το στοιχείο ότι το 25% ακυρώνει ή αναβάλλει αγορές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν δεδομένες, ενώ για το 11% των πολιτών το εισόδημα δεν επαρκεί πλέον ούτε για τα στοιχειώδη. Το εύρημα αυτό λειτουργεί ως κοινωνικό σήμα κινδύνου: ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας διολισθαίνει σε συνθήκες υλικής αποστέρησης, με άμεσες συνέπειες στην ποιότητα ζωής και την κοινωνική συνοχή.
Η ακρίβεια δεν πλήττει μόνο την κατανάλωση, αλλά διαβρώνει την αίσθηση ασφάλειας. Οι πολίτες δεν «κόβουν» από πολυτέλειες, αλλά από βασικές ανάγκες, γεγονός που μετατρέπει την καθημερινότητα σε διαρκή άσκηση επιβίωσης.
Καταναλωτικός πατριωτισμός: Το ελληνικό προϊόν ως κοινωνική στάση
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον, η έρευνα του ΟΠΑ καταγράφει μια εντυπωσιακή και πολιτικά φορτισμένη τάση: την αναβίωση της στήριξης των εγχώριων προϊόντων. Το 76% των καταναλωτών δηλώνει ότι επιλέγει ελληνικά προϊόντα στο σούπερ μάρκετ, ενώ το 87% απαιτεί την ευκρινή αναγραφή της ελληνικής προέλευσης στη συσκευασία.
Η στροφή αυτή δεν είναι απλώς συναισθηματική. Το 94% όσων επιλέγουν ελληνικά προϊόντα το κάνει με στόχο τη στήριξη της εγχώριας παραγωγής, το 88% θεωρεί ότι συμβάλλει έτσι στη μείωση της ανεργίας, ενώ το 65% εμπιστεύεται τα ελληνικά προϊόντα ως ποιοτικότερα και ασφαλέστερα. Πρόκειται για μια μορφή «καταναλωτικού πατριωτισμού», όπου το καλάθι των αγορών μετατρέπεται σε μέσο κοινωνικής και οικονομικής άμυνας.
Η έρευνα αναδεικνύει, τελικά, μια διπλή πραγματικότητα: από τη μία, την οδυνηρή συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος που οδηγεί σε περικοπές ακόμη και στα βασικά, και από την άλλη, μια συλλογική προσπάθεια θωράκισης της εθνικής οικονομίας από τα κάτω. Όταν η πολιτική απουσιάζει, η κοινωνία απαντά μόνη της — έστω και με περιορισμένα μέσα.
