Η ακρίβεια εξελίσσεται ξανά σε κεντρικό πρόβλημα για την ελληνική οικονομία, καθώς οι πιέσεις από την ενέργεια και τα καύσιμα μεταφέρονται σταδιακά σε βασικά πεδία της καθημερινότητας: τρόφιμα, μεταφορές, υπηρεσίες, ενοίκια και λειτουργικό κόστος επιχειρήσεων. Νοικοκυριά και αγορά κινούνται πλέον με την εκτίμηση ότι το φαινόμενο δεν θα εξαντληθεί σε έναν σύντομο κύκλο ανατιμήσεων, καθώς οι διεθνείς συνθήκες, η γεωπολιτική αστάθεια και το κόστος ενέργειας τροφοδοτούν φόβους για παρατεταμένη πίεση τουλάχιστον έως το τέλος του 2026.
Η ανησυχία ενισχύεται από τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, τα οποία καταγράφουν σαφή επιτάχυνση των πληθωριστικών πιέσεων. Ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώθηκε τον Απρίλιο στο 5,4%, από 3,9% τον Μάρτιο, ενώ σε μηνιαία βάση ο γενικός δείκτης αυξήθηκε κατά 1,5%. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ακρίβεια αποκτά ευρύτερα χαρακτηριστικά και επηρεάζει πλέον περισσότερες κατηγορίες δαπανών.
Ενέργεια, στέγαση και τρόφιμα σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος
Η ισχυρότερη πίεση καταγράφεται στη στέγαση, στην ενέργεια και στις μεταφορές. Η κατηγορία της στέγασης αυξήθηκε σε ετήσια βάση κατά 13,8%, οι μεταφορές κατά 10%, ενώ τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά σημείωσαν αύξηση 4,4%. Οι αριθμοί αυτοί δεν μένουν σε επίπεδο στατιστικής αποτύπωσης, καθώς επηρεάζουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό, από το ενοίκιο και τη θέρμανση έως το σούπερ μάρκετ και τις μετακινήσεις.
Στις επιμέρους κατηγορίες, οι ανατιμήσεις είναι ακόμη πιο έντονες. Το πετρέλαιο θέρμανσης εμφανίζεται αυξημένο κατά 53,2% σε σχέση με πέρυσι, το πετρέλαιο κίνησης κατά 32,4%, η βενζίνη κατά 17,1% και το φυσικό αέριο κατά 19,3%. Αντίστοιχη πίεση καταγράφεται και στα τρόφιμα, με το μοσχάρι να αυξάνεται κατά 19,2%, τα φρούτα κατά 7,5%, τα λαχανικά κατά 7,1% και τον καφέ κατά 7,9%.
Η μεταφορά του ενεργειακού κόστους σε προϊόντα και υπηρεσίες δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξημένα λειτουργικά έξοδα, ενώ οι καταναλωτές περιορίζουν σταδιακά τις αγορές τους. Η αγορά φοβάται ότι, όσο οι τιμές παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, τόσο θα αποδυναμώνεται η κατανάλωση, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομικής δραστηριότητας.
Κόπωση στα νοικοκυριά και ανησυχία στις επιχειρήσεις
Τα πρώτα σημάδια υποχώρησης της καταναλωτικής αντοχής είναι ήδη ορατά. Πολλά νοικοκυριά περιορίζουν τις μετακινήσεις, επιλέγουν φθηνότερα προϊόντα, μειώνουν τις εξόδους και αναβάλλουν δαπάνες που δεν θεωρούνται απολύτως αναγκαίες. Η συμπεριφορά αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή προσαρμογή των πολιτών σε ένα περιβάλλον μειωμένης αγοραστικής δύναμης.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στον επιχειρηματικό κόσμο. Το αυξημένο κόστος ενέργειας, μεταφορών και πρώτων υλών συμπιέζει τα περιθώρια των επιχειρήσεων, την ώρα που η ζήτηση εμφανίζει σημάδια κόπωσης. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η αγορά, τέσσερις στις δέκα επιχειρήσεις καταγράφουν ήδη μείωση πωλήσεων σε σχέση με πέρυσι, στοιχείο που εντείνει τον προβληματισμό για την πορεία του λιανεμπορίου και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Η εικόνα επιβαρύνεται και από τους δείκτες οικονομικού κλίματος. Ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης του ΙΟΒΕ υποχώρησε τον Απρίλιο στις -54,7 μονάδες, με τους Έλληνες καταναλωτές να παραμένουν οι πιο απαισιόδοξοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η οικονομική πίεση δεν είναι μόνο αριθμητική, αλλά επηρεάζει και τις προσδοκίες των πολιτών για τους επόμενους μήνες.
Τα δυσμενή σενάρια και οι κινήσεις του οικονομικού επιτελείου
Η διεθνής αβεβαιότητα αποτελεί τον βασικό παράγοντα που κρατά ανοικτό το ενδεχόμενο νέου κύκλου ανατιμήσεων. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η πορεία των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου και η συνολική κατάσταση στις διεθνείς αγορές ενέργειας θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό την ένταση και τη διάρκεια της ακρίβειας.
Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, οι προειδοποιήσεις για στασιμοπληθωριστικές πιέσεις γίνονται εντονότερες. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, έχει επισημάνει ότι η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί για δυσμενέστερα σενάρια, καθώς τα ευάλωτα νοικοκυριά αισθάνονται ήδη την πίεση. Παράλληλα, ο Επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις έχει αναφερθεί σε σοκ που συνδυάζει χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερο πληθωρισμό, με βασική αιτία την άνοδο του ενεργειακού κόστους.
Το οικονομικό επιτελείο έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα πάνω την εκτίμηση για τον πληθωρισμό, στο 3,2% για το 2026, από 2,2% που ήταν η αρχική πρόβλεψη. Η Τράπεζα της Ελλάδος τοποθετεί την πρόβλεψή της στο 3,1%, ενώ το ΔΝΤ εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα μπορεί να κινηθεί κοντά στο 3,5% για το σύνολο του έτους.
Η κυβέρνηση εξετάζει τα περιθώρια πρόσθετων παρεμβάσεων, εφόσον οι πιέσεις συνεχιστούν. Στο τραπέζι παραμένει ένα δημοσιονομικό περιθώριο περίπου 200 εκατ. ευρώ, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε συνεννόηση με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, με στόχο την ενίσχυση των πιο ευάλωτων ομάδων χωρίς υπέρβαση των κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Στην αγορά διαμορφώνονται τρία βασικά σενάρια. Το ευνοϊκότερο προβλέπει σταδιακή αποκλιμάκωση των τιμών από το καλοκαίρι, εφόσον υποχωρήσουν οι διεθνείς τιμές ενέργειας. Το δεύτερο, που θεωρείται πιο ρεαλιστικό από αρκετούς παράγοντες της αγοράς, προβλέπει διατήρηση υψηλών τιμών για μεγαλύτερο διάστημα, με συνεχή πίεση σε τρόφιμα, μεταφορές και υπηρεσίες. Το τρίτο και δυσμενέστερο σενάριο συνδέεται με νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα άνοδο του ενεργειακού κόστους και σε ευρύτερο κύμα ανατιμήσεων στην οικονομία.
Το κρίσιμο ζήτημα για τους επόμενους μήνες είναι εάν η οικονομία θα αντέξει την παράλληλη πίεση από υψηλές τιμές, μειωμένη καταναλωτική εμπιστοσύνη και αυξημένο κόστος παραγωγής. Η ακρίβεια δεν πλήττει μόνο το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, αλλά απειλεί να επιβραδύνει και την πραγματική οικονομική δραστηριότητα, περιορίζοντας την κατανάλωση και αυξάνοντας την αβεβαιότητα στην αγορά.
