Αλλάζει ο πολιτικός χάρτης: Καρυστιανού, Τσίπρας και Σαμαράς πιέζουν τη Νέα Δημοκρατία

Το πολιτικό σκηνικό εισέρχεται σε περίοδο έντονης αναδιάταξης, καθώς νέα κόμματα και πολιτικές πρωτοβουλίες εμφανίζονται στο προσκήνιο με στόχο να μεταβάλουν τους έως τώρα σχετικά σταθερούς δημοσκοπικούς συσχετισμούς. Η επόμενη εκλογική αναμέτρηση, η οποία απέχει λιγότερο από έναν χρόνο, διαμορφώνεται πλέον σε πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον, με τη Νέα Δημοκρατία να βλέπει πολλαπλές πιέσεις να αναπτύσσονται στα δεξιά, στο κέντρο και στην ευρύτερη αντιπολίτευση.

Η πρώτη καθοριστική κίνηση έγινε από τη Μαρία Καρυστιανού, η οποία παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη την ιδρυτική διακήρυξη της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία». Το νέο πολιτικό σχήμα αντλεί την αφετηρία του από τις μεγάλες κινητοποιήσεις που ακολούθησαν την τραγωδία των Τεμπών και από το αίτημα για δικαιοσύνη, διαφάνεια και λογοδοσία.

Η νέα αυτή πρωτοβουλία εμφανίζεται περισσότερο ως κίνημα συναισθηματικής και αξιακής συσπείρωσης παρά ως πλήρως διαμορφωμένος ιδεολογικός φορέας. Θυμίζει, σε έναν βαθμό, πολιτικούς σχηματισμούς που αναπτύχθηκαν σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης μετά το 1989, με έντονο μονοθεματικό χαρακτήρα και επίκεντρο την ηθική ανανέωση της πολιτικής. Η ελληνική περίπτωση, βέβαια, κινείται σε διαφορετικές συνθήκες, καθώς δεν υπάρχει καθεστωτική μετάβαση, αλλά έντονη κοινωνική δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και στα κόμματα εξουσίας.

Το κόμμα της κυρίας Καρυστιανού προβάλλει ως κεντρικό άξονα το αίτημα της δικαιοσύνης, ενώ θέτει ζητήματα αξιοκρατίας, δημογραφικής συρρίκνωσης, στήριξης της οικογένειας, προστασίας της πρώτης κατοικίας, ενίσχυσης της παιδείας και της υγείας, ανάπτυξης και παραγωγικής ανασυγκρότησης. Υπερασπίζεται επίσης τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει δώσει σαφείς απαντήσεις στα μεγάλα δημοσιονομικά και οικονομικά ζητήματα, όπως η φορολογία, οι μισθοί, οι ανισότητες, οι περιορισμοί του υψηλού δημόσιου χρέους και τα περιθώρια άσκησης ουσιαστικής κοινωνικής πολιτικής.

Τα νέα κόμματα και η πίεση στη Νέα Δημοκρατία

Οι πρώτες τοποθετήσεις της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» δείχνουν έναν σχηματισμό συντηρητικής, εθνοκεντρικής και λαϊκής κατεύθυνσης, ο οποίος μπορεί να αντλήσει δυνάμεις από τον χώρο της λαϊκής, χριστιανικής και εθνικής Δεξιάς. Η πολιτική του στόχευση φαίνεται να ακουμπά περισσότερο στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας, απειλώντας κόμματα που ήδη κινούνται σε αυτόν τον χώρο, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να καρπωθεί μέρος της φθοράς της κυβερνητικής παράταξης.

Η δεύτερη μεγάλη αναμονή αφορά τον Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος αναμένεται να ανακοινώσει από το Θησείο την ιδρυτική πράξη του νέου του κόμματος. Ο πρώην πρωθυπουργός κινείται σε διαφορετική πολιτική κατεύθυνση, επιχειρώντας να επανεμφανιστεί ως έκφραση της «κυβερνώσας Αριστεράς» και να απευθυνθεί αρχικά στους ψηφοφόρους του 2015.

Η φιλοδοξία του νέου σχηματισμού Τσίπρα είναι ευρύτερη. Στόχος του είναι να παρουσιαστεί ως βασικός φορέας της δημοκρατικής παράταξης, διεκδικώντας χώρο από το ΠαΣοΚ του Νίκου Ανδρουλάκη, το οποίο θεωρεί ότι ιστορικά του ανήκει η εκπροσώπηση του συγκεκριμένου πολιτικού πεδίου.

Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επιταχύνει τη διάλυση των υφιστάμενων σχηματισμών της κατακερματισμένης Αριστεράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά εμφανίζονται ήδη σε πορεία αποσύνθεσης, ενώ σημαντικό μέρος των στελεχών και των ψηφοφόρων τους αναμένεται να μετακινηθεί προς το νέο πολιτικό εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα.

Οι δημοσκόποι, αν και εμφανίζονται επιφυλακτικοί μπροστά σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ταχύτατα, εκτιμούν πλέον ότι τα δύο νέα κόμματα και το Πασοκ θα διεκδικήσουν τη δεύτερη θέση. Αυτό σημαίνει ότι ο πολιτικός χάρτης της χώρας μπαίνει σε φάση ουσιαστικής αλλαγής. Η εικόνα μπορεί να γίνει ακόμη πιο σύνθετη αν ο Αντώνης Σαμαράς αποφασίσει τελικά να προχωρήσει στη δημιουργία νέου πολιτικού φορέα.

Το μεγάλο ερώτημα αφορά την αντοχή της Νέας Δημοκρατίας και του Κυριάκου Μητσοτάκη απέναντι σε αυτή τη νέα πίεση. Μέχρι πρόσφατα, η κυβερνητική παράταξη εμφανιζόταν να κινείται κοντά στη ζώνη του 30%, διατηρώντας μεγάλη απόσταση από το δεύτερο κόμμα. Αυτή η εικόνα επέτρεπε στον πρωθυπουργό να μιλά ακόμη και για διεκδίκηση αυτοδυναμίας, παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες του εκλογικού νόμου και τον κατακερματισμό του κομματικού συστήματος.

Οι νεότερες ενδείξεις, ωστόσο, δείχνουν αυξανόμενη φθορά. Η δημιουργία νέων πολιτικών σχηματισμών φαίνεται να συμπιέζει την κυβερνητική επιρροή, ενώ το σενάριο πτώσης της Νέας Δημοκρατίας προς τη ζώνη του 25% δεν θεωρείται πλέον αμελητέο. Μια τέτοια εξέλιξη θα ανέδειχνε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα και θα επιτάχυνε τις εσωκομματικές διεργασίες στο κυβερνών κόμμα.

Τα σενάρια για Ευρώπη και η επόμενη ημέρα Μητσοτάκη

Σε περίπτωση μεγάλης εκλογικής υποχώρησης, η ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη θα βρεθεί αναπόφευκτα υπό αμφισβήτηση. Το σενάριο παραίτησής του, ακόμη και στο διάστημα ανάμεσα σε πρώτη και δεύτερη κάλπη, επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση ως ενδεχόμενο που δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον επανεμφανίζονται και τα σενάρια πολιτικής εξόδου του πρωθυπουργού προς την Ευρώπη. Πληροφορίες από ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν ότι, παρά τις διαψεύσεις, ο Κυριάκος Μητσοτάκης φέρεται να επιδιώκει μια υψηλή ευρωπαϊκή θέση, ακόμη και εκείνη που σήμερα κατέχει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Το σχετικό σενάριο συνδέεται με τις εκτιμήσεις ότι η κυρία φον ντερ Λάιεν θα μπορούσε να μετακινηθεί στην προεδρία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αντικαθιστώντας τον Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, του οποίου η θητεία ολοκληρώνεται στις αρχές του 2027.

Η αυξημένη παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη σε πανευρωπαϊκού χαρακτήρα εκδηλώσεις τροφοδοτεί αυτές τις συζητήσεις. Η συμμετοχή του στη βράβευση του Μάριο Ντράγκι στο Άαχεν της Γερμανίας προκάλεσε ερωτήματα, καθώς ο έλληνας πρωθυπουργός εμφανίστηκε με ρόλο ομιλητή δίπλα σε κεντρικά πρόσωπα της γερμανικής και ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής.

Ανάλογες απορίες προκάλεσε και η εσπευσμένη παρουσία του στο πρώτο Europe Gulf Forum στο Costa Navarino, που διοργάνωσε ο όμιλος ΑΝΤ1. Ο πρωθυπουργός αποχώρησε από το συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας για να βρεθεί δίπλα στην Τζόρτζια Μελόνι, την Κριστίν Λαγκάρντ, την Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα και υψηλόβαθμους αξιωματούχους χωρών της Μέσης Ανατολής, σε μια κλειστή συζήτηση για τον πόλεμο, την ενεργειακή κρίση και τον ρόλο της Ευρώπης στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι η παρουσία του σε τέτοιες συναντήσεις δεν συνδέεται μόνο με την άσκηση εξωτερικής πολιτικής, αλλά και με μια προσπάθεια διεθνούς τοποθέτησης ενόψει πιθανής ευρωπαϊκής διεκδίκησης. Η εκτίμηση αυτή ενισχύεται από την αίσθηση ότι ο στενός πολιτικός κύκλος του πρωθυπουργού θα προτιμούσε μια οργανωμένη μετάβαση σε ευρωπαϊκό αξίωμα από μια παρατεταμένη φθορά στο εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον.

Υπάρχουν, βέβαια, και ισχυρά επιχειρήματα απέναντι σε αυτό το σενάριο. Πολλοί θεωρούν δύσκολη μια δεύτερη ελληνική παρουσία σε κορυφαίο ευρωπαϊκό αξίωμα, ιδίως μετά την ανάληψη της προεδρίας του Eurogroup από τον Κυριάκο Πιερρακάκη. Παρά ταύτα, δεν είναι λίγοι όσοι επιμένουν ότι η διεκδίκηση παραμένει ενεργή.

Η αλήθεια είναι ότι ανάλογα σενάρια για ευρωπαϊκή «έξοδο» του Κυριάκου Μητσοτάκη έχουν κυκλοφορήσει και στο παρελθόν χωρίς να επιβεβαιωθούν. Αυτή τη φορά, όμως, οι πολιτικές συνθήκες είναι διαφορετικές. Η εμφάνιση νέων κομμάτων, η πιθανή πτώση της Νέας Δημοκρατίας, η εσωκομματική κόπωση και η αμφισβήτηση της κυβερνητικής ηγεμονίας διαμορφώνουν ένα πολύ πιο ασταθές περιβάλλον.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η πολιτική ανακαίνιση θα οδηγήσει σε πραγματική ανασυγκρότηση του κομματικού συστήματος ή σε ακόμη μεγαλύτερο κατακερματισμό. Για την κυβέρνηση, το πρόβλημα είναι πλέον καθαρό: η πρωτοκαθεδρία της δεν αμφισβητείται μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά και από τη συσσώρευση πολιτικών ρηγμάτων που δημιουργούνται γύρω της.