Σε μια από τις μεγαλύτερες διοικητικές εκκρεμότητες του ασφαλιστικού συστήματος εξελίσσεται η υπόθεση των αναδρομικών, καθώς περίπου 900.000 συνταξιούχοι εξακολουθούν να αναμένουν οριστικό επανυπολογισμό των αποδοχών τους ή την εφαρμογή δικαστικών αποφάσεων που τους δικαιώνουν. Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις περί επιτάχυνσης των διαδικασιών, ο ρυθμός εκκαθάρισης φακέλων από τις υπηρεσίες του ΕΦΚΑ παραμένει αργός, με αποτέλεσμα χιλιάδες πολίτες να βρίσκονται σε καθεστώς παρατεταμένης αβεβαιότητας.
Το πρόβλημα δεν είναι ενιαίο αλλά πολυεπίπεδο. Αφορά διαφορετικές κατηγορίες ασφαλισμένων και πηγάζει τόσο από τον τρόπο εφαρμογής του νόμου Κατρούγκαλου (ν. 4387/2016) όσο και από μεταγενέστερες δικαστικές αποφάσεις που έκριναν επιμέρους διατάξεις αντισυνταγματικές ή εσφαλμένες ως προς τον υπολογισμό των συντάξεων.
Μία από τις βασικές εκκρεμότητες αφορά την παράλληλη ασφάλιση. Χιλιάδες συνταξιούχοι που είχαν καταβάλει εισφορές σε περισσότερα από ένα Ταμεία – για παράδειγμα σε ΙΚΑ και ΟΑΕΕ ή σε Δημόσιο και ΟΑΕΕ – περίμεναν για χρόνια τον επανυπολογισμό των παροχών τους, ώστε να αποτυπωθεί σωστά το σύνολο των εισφορών που είχαν πληρώσει. Σε αρκετές περιπτώσεις οι διαφορές που προκύπτουν είναι σημαντικές, με αυξήσεις που μπορεί να φθάνουν έως και 400 ευρώ τον μήνα, ενώ τα αναδρομικά αφορούν πολυετείς περιόδους και μεταφράζονται σε ποσά αρκετών χιλιάδων ευρώ.
Εξίσου σημαντική είναι η κατηγορία των συνταξιούχων με περισσότερα από 30 έτη ασφάλισης, οι οποίοι δικαιούνται αυξημένα ποσοστά αναπλήρωσης βάσει μεταγενέστερων ρυθμίσεων. Ο επανυπολογισμός για αυτούς τους δικαιούχους προχωρά σταδιακά, ωστόσο πολλοί εξακολουθούν να περιμένουν την οριστική διόρθωση των ποσών που λαμβάνουν.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούν οι αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και του Συμβουλίου της Επικρατείας, που σε επιμέρους περιπτώσεις έκριναν ότι συγκεκριμένες περικοπές ή τρόποι υπολογισμού δεν συνάδουν με το Σύνταγμα. Οι αποφάσεις αυτές άνοιξαν τον δρόμο για αναδρομικές αξιώσεις, ιδίως για συνταξιούχους του Δημοσίου και ειδικών κατηγοριών, όπως απόστρατοι και λειτουργοί που υπάγονται σε ειδικά μισθολόγια. Παρά τις θετικές κρίσεις, η διοικητική συμμόρφωση δεν ήταν πάντοτε άμεση, δημιουργώντας ένα πλέγμα νέων εκκρεμοτήτων.
Στο μεταξύ, ο χρόνος λειτουργεί σε βάρος των δικαιούχων. Πολλοί συνταξιούχοι έχουν ήδη προσφύγει στη Δικαιοσύνη, ενώ άλλοι αναμένουν τις εξελίξεις χωρίς να γνωρίζουν αν θα χρειαστεί να κινηθούν νομικά για να διασφαλίσουν τα δικαιώματά τους. Το ζήτημα αποκτά και κοινωνική διάσταση, καθώς για μεγάλο μέρος των ηλικιωμένων τα αναδρομικά δεν αποτελούν «έκτακτο όφελος», αλλά αναγκαία ενίσχυση για την κάλυψη βασικών αναγκών σε μια περίοδο αυξημένου κόστους ζωής.
Από την πλευρά της Πολιτείας, γίνεται λόγος για σύνθετες διοικητικές διαδικασίες, ανάγκη διασταύρωσης στοιχείων και τεχνικές δυσκολίες που επιβραδύνουν την εκκαθάριση. Ωστόσο, οι επικριτές επισημαίνουν ότι η καθυστέρηση συντηρεί ένα κλίμα ανασφάλειας και δυσπιστίας απέναντι στο ασφαλιστικό σύστημα. Κάθε νέα αναβολή ή ασαφής ενημέρωση ενισχύει την αίσθηση ότι το κράτος δεν ανταποκρίνεται με την απαιτούμενη ταχύτητα στις υποχρεώσεις του.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα ποσά που τελούν υπό εκκαθάριση διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την κατηγορία και τα έτη ασφάλισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιστροφές κυμαίνονται σε μερικές χιλιάδες ευρώ, ενώ σε άλλες ενδέχεται να υπερβαίνουν τα 8.000 ή ακόμη και τα 10.000 ευρώ, ιδίως όταν αφορούν πολυετή αναδρομική περίοδο.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η καταβολή των οφειλομένων, αλλά και η οριστική τακτοποίηση του συστήματος ώστε να μην αναπαράγονται παρόμοιες εκκρεμότητες στο μέλλον. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον ασφαλιστικό μηχανισμό προϋποθέτει διαφάνεια, σαφές χρονοδιάγραμμα και πλήρη συμμόρφωση προς τις δικαστικές αποφάσεις.
Για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους, τα αναδρομικά δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι θέμα δικαιοσύνης, συνέπειας του κράτους και σεβασμού απέναντι σε πολίτες που επί δεκαετίες κατέβαλαν εισφορές με την προσδοκία μιας σταθερής και αξιόπιστης σύνταξης.
