Οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν ένα ασυνήθιστο βήμα: ανακοίνωσαν την προσωρινή άρση μέρους των κυρώσεων που ισχύουν για το ιρανικό πετρέλαιο. Στόχος είναι να περιοριστεί η πίεση που ασκεί ο πόλεμος στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, καθώς οι τιμές καυσίμων ανεβαίνουν με ταχύ ρυθμό.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ παρουσίασε μια περιορισμένης διάρκειας άδεια, η οποία επιτρέπει την πώληση ιρανικού αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων που βρίσκονται ήδη φορτωμένα σε πλοία στη θάλασσα. Η άδεια ισχύει έως τις 19 Απριλίου και αναμένεται να ρίξει στην αγορά περίπου 140 εκατομμύρια βαρέλια.
Πού οδηγείται το πετρέλαιο — και γιατί αυτό μετράει
Πριν από την έναρξη του πολέμου, η Κίνα ήταν ο κύριος αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου, εκμεταλλευόμενη χαμηλές τιμές που προέκυπταν από τις διεθνείς κυρώσεις. Ο Μπέσεντ δήλωσε σε συνέντευξή του στο Fox Business ότι η νέα άδεια μπορεί να ανακατευθύνει τις προμήθειες προς χώρες με ενεργειακές ανάγκες, όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και η Μαλαισία. Παράλληλα, υποστήριξε ότι έτσι η Κίνα θα υποχρεωθεί να αγοράζει στην αγοραία τιμή.
Ο πόλεμος έχει ήδη διακόψει τη ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου περνά το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου — περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως συνολικά. Το αποτέλεσμα είναι να έχει βγει εκτός αγοράς περίπου το 10% της παγκόσμιας προσφοράς από τα τέλη Φεβρουαρίου.
Επιπλέον, επιθέσεις σε πεδία φυσικού αερίου που διαχειρίζονται το Ιράν και το Κατάρ δημιουργούν κινδύνους για μακροχρόνιες ελλείψεις στην παροχή ορυκτών καυσίμων — ακόμη και αν οι εχθροπραξίες σταματήσουν σύντομα.
Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της κίνησης
Ο Μπέσεντ δεν διευκρίνισε πώς ακριβώς θα λειτουργήσει η άδεια στην πράξη, ούτε αν περιλαμβάνει μηχανισμούς που εμποδίζουν τα έσοδα να φτάσουν στην ιρανική κυβέρνηση. Το σημείο αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ειδικούς και αναλυτές.
Ο Ντέιβιντ Τάνενμπαουμ, διευθυντής της Blackstone Compliance Services, χαρακτήρισε την απόφαση «παραλογισμό», με το επιχείρημα ότι ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο για πωλήσεις που μπορούν να χρηματοδοτήσουν τον ίδιο τον πόλεμο που οι ΗΠΑ επιδιώκουν να περιορίσουν.
Τι είπε ο Τραμπ — και τι δεν είπε
Ο πρώην πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν τοποθετήθηκε με σαφήνεια όταν ερωτήθηκε αν στηρίζει την κίνηση. Περιορίστηκε στη δήλωση ότι «θα κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να κρατήσουμε τις τιμές υπό έλεγχο».
Ειδικοί εκτιμούν ότι η άδεια δεν πρόκειται να επηρεάσει ουσιαστικά τις τιμές καυσίμων, ενώ αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τόσο την αποτελεσματικότητά της όσο και τις γεωπολιτικές της συνέπειες.
