Αναθεώρηση Συντάγματος: Η ακτινογραφία των μελών

Με 42 μέλη και διακομματικό προεδρείο ξεκινά τη Δευτέρα 15 Ιουλίου τις εργασίες της η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης γύρω από κρίσιμα ζητήματα θεσμών, κράτους δικαίου, δικαιοσύνης, δικαιωμάτων και λειτουργίας του πολιτεύματος.

Η σύνθεση της Επιτροπής δείχνει ότι το βάρος της διαδικασίας θα σηκώσουν κυρίως βουλευτές με νομικές σπουδές και σημαντική κοινοβουλευτική εμπειρία σε ζητήματα θεσμικής λειτουργίας. Η «ανθρωπογεωγραφία» της Επιτροπής αποτυπώνει και τους πολιτικούς συσχετισμούς στη Βουλή: συμμετέχουν 23 βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, 5 του ΠΑΣΟΚ, 4 του ΣΥΡΙΖΑ, 3 του ΚΚΕ, 2 της Ελληνικής Λύσης, ένας από τη ΝΙΚΗ, μία από την Πλεύση Ελευθερίας και τρεις ανεξάρτητοι βουλευτές.

Η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης αναμένεται να εξελιχθεί σε πεδίο σκληρής πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως η ευθύνη υπουργών, η λειτουργία της Δικαιοσύνης, οι ανεξάρτητες αρχές, τα δικαιώματα, η μονιμότητα στο Δημόσιο, το άρθρο 16 και το πλαίσιο λειτουργίας των θεσμών.

Η εικόνα της Επιτροπής βασίζεται στα βιογραφικά των ίδιων των βουλευτών, στις δημόσιες τοποθετήσεις τους, στις προηγούμενες κοινοβουλευτικές τους διαδρομές και στους ρόλους που κατά καιρούς τους έχουν ανατεθεί από τις Κοινοβουλευτικές τους Ομάδες.

Το προεδρείο και οι πρώτες πολιτικές γραμμές

Πρόεδρος της Επιτροπής είναι ο Μάκης Βορίδης από τη Νέα Δημοκρατία, δικηγόρος με ειδίκευση στο Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο και στη Φιλοσοφία του Δικαίου. Πρόκειται για πολιτικό που έχει αναλάβει κατά καιρούς κρίσιμες κοινοβουλευτικές αποστολές και ο οποίος έχει ήδη προαναγγείλει ότι οι εργασίες θα οργανωθούν κατά θεματικές ενότητες.

Ο κ. Βορίδης θεωρεί επαρκή τη δίμηνη προθεσμία για την ολοκλήρωση της έκθεσης της Επιτροπής. Η θέση αυτή έχει πολιτικό ενδιαφέρον, καθώς ο ίδιος είχε συμμετάσχει το 2018, ως βουλευτής της τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης, στην αντίστοιχη Επιτροπή Αναθεώρησης επί κυβέρνησης Τσίπρα, όταν η Νέα Δημοκρατία διαμαρτυρόταν για το περιορισμένο χρονικό πλαίσιο.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι συνεδριάσεις της Επιτροπής αναμένεται να πραγματοποιούνται τρεις φορές την εβδομάδα και να έχουν πολύωρη διάρκεια. Με αυτό το πρόγραμμα, η νέα Επιτροπή εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει σε αριθμό συνεδριάσεων εκείνη του 2018.

Από το βήμα της Βουλής, ο Μάκης Βορίδης έχει ήδη καλέσει την αντιπολίτευση να πάρει καθαρή θέση, ιδίως στα ζητήματα για τα οποία έχει δημόσια ζητήσει αναθεώρηση, όπως οι διατάξεις για την ευθύνη υπουργών. Κατά τον ίδιο, θα συνιστούσε θεσμική απαξίωση της διαδικασίας τα κόμματα που δηλώνουν υπέρ της αλλαγής συγκεκριμένων άρθρων να μη στηρίξουν τελικά την αναθεώρησή τους.

Αντιπρόεδρος της Επιτροπής είναι η Ευαγγελία Λιακούλη από το ΠΑΣΟΚ, δικηγόρος-ποινικολόγος, με προηγούμενη διαδρομή στη δημοσιογραφία και στην αυτοδιοίκηση. Ως τομεάρχης Δικαιοσύνης, Θεσμών και Διαφάνειας του ΠΑΣΟΚ έχει βρεθεί στην πρώτη γραμμή κρίσιμων κοινοβουλευτικών επιτροπών που αφορούσαν ποινικές ευθύνες πολιτικών προσώπων.

Η κ. Λιακούλη έχει ασκήσει σκληρή κριτική στην κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η κυβερνητική πλειοψηφία επικαλείται την ανάγκη συναινέσεων για συνταγματικές αλλαγές, ενώ, κατά την πολιτική της εκτίμηση, έχει τραυματίσει βαθιά το κράτος δικαίου.

Γραμματέας της Επιτροπής είναι ο Θεόφιλος Ξανθόπουλος από τον ΣΥΡΙΖΑ, δικηγόρος και πολιτικός ήπιων τόνων. Παρά το χαμηλό ύφος των παρεμβάσεών του, ξεκαθάρισε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πρόκειται να δώσει λευκή συναίνεση, επειδή δεν εμπιστεύεται την κυβέρνηση. Η αξιωματική αντιπολίτευση θα κινηθεί, όπως έχει δηλωθεί, κριτικά και επικριτικά, προβάλλοντας ταυτόχρονα τη δική της αντίληψη για το Σύνταγμα.

Τα πρόσωπα, οι συσχετισμοί και οι θεσμικές μάχες

Η Νέα Δημοκρατία διαθέτει τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική παρουσία στην Επιτροπή. Μεταξύ των μελών της είναι ο Χαράλαμπος Αθανασίου, πρώην πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων και πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, με μακρά συμμετοχή σε νομοπαρασκευαστικές επιτροπές.

Συμμετέχει επίσης ο Γιώργος Βλάχος, γεωπόνος και πρώην υφυπουργός Ανάπτυξης, γνωστός για την επιμονή του σε θέσεις ακόμη και όταν δεν συμπίπτουν απολύτως με επιμέρους κυβερνητικές επιλογές. Ο Δημήτρης Καιρίδης, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρώην υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ, έχει ήδη δώσει το στίγμα του, ζητώντας πολιτική συνέπεια από όσους μιλούν για αλλαγές στο άρθρο περί ευθύνης υπουργών.

Ο Παναγής Καππάτος, δικηγόρος και διαπιστευμένος μεσολαβητής, έχει συμμετάσχει σε κρίσιμες επιτροπές, μεταξύ αυτών και σε προκαταρκτική εξέταση για τον Χρήστο Τριαντόπουλο, καθώς και σε εξεταστική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο Θεόδωρος Καράογλου, οικονομολόγος και πρώην υπουργός Μακεδονίας - Θράκης, γνωρίζει ιδιαίτερα ζητήματα αυτοδιοίκησης και απόδημου ελληνισμού.

Ο Ιωάννης Κεφαλογιάννης, με νομικές σπουδές και μεταπτυχιακό στο Columbia στις Πολιτικές και Διεθνείς Σχέσεις, έχει διατελέσει υπουργός Κλιματικής Κρίσης και υφυπουργός σε κρίσιμα υπουργεία. Ο Λευτέρης Κτιστάκης, δικηγόρος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Αγγλία, έχει ασκήσει δικηγορία σε ανώτατα δικαστήρια και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Ο Ευστάθιος Κωνσταντινίδης, δικηγόρος με διδακτορικό στο Ποινικό Δίκαιο, έχει συμμετάσχει σε επιτροπές προκαταρκτικής εξέτασης. Ο Γιώργος Κωτσός, με διαδρομή στην αυτοδιοίκηση και στον περιφερειακό δημόσιο βίο, εισφέρει εμπειρία από την τοπική διοίκηση και τον χώρο της υπαίθρου.

Στη σύνθεση της ΝΔ περιλαμβάνεται ακόμη η Ζέττα Μακρή, δικηγόρος με μεταπτυχιακές σπουδές στο Cambridge και προηγούμενη υπουργική θητεία στην Υγεία και την Παιδεία. Η Άννα Μάνη Παπαδημητρίου, επίσης δικηγόρος και πρώην υφυπουργός Ανάπτυξης, έχει συμμετάσχει σε εξεταστικές και προανακριτικές επιτροπές, μεταξύ αυτών για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τον Νίκο Παππά και τον Δημήτρη Παπαγγελόπουλο.

Ο Νότης Μηταράκης, με διαδρομή στον χρηματοοικονομικό τομέα και υπουργική θητεία σε Μετανάστευση, Προστασία του Πολίτη και Κοινωνική Ασφάλιση, φέρνει τεχνοκρατική εμπειρία σε πεδία διοίκησης και δημοσιονομικής πολιτικής. Η Ντόρα Μπακογιάννη, με μακρά πολιτική διαδρομή, θητεία στο υπουργείο Εξωτερικών και στην αυτοδιοίκηση, διαθέτει θεσμικό και διεθνές πολιτικό βάρος.

Ο Ανδρέας Νικολακόπουλος, δικηγόρος και πρώην υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη, έχει συμμετάσχει σε εξεταστικές για τα Τέμπη, τον Νίκο Παππά, τον Δημήτρη Παπαγγελόπουλο και ζητήματα χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Ο Γιάννης Οικονόμου, πρώην κυβερνητικός εκπρόσωπος και πρώην υφυπουργός, γνωρίζει ζητήματα αγροτικής πολιτικής, πρωτογενούς τομέα και κομματικής οργάνωσης.

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, με σπουδές στη Νομική, τα Οικονομικά και τις Διεθνείς Σχέσεις, έχει διατελέσει υπουργός Εθνικής Άμυνας και υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, ενώ είχε συμμετάσχει και στην Επιτροπή Αναθεώρησης του 2018. Η Ζωή Ράπτη, δικηγόρος με ειδίκευση σε ζητήματα περιβάλλοντος και χωροταξίας, έχει διατελέσει υφυπουργός Ανάπτυξης και Υγείας.

Ο Θοδωρής Ρουσόπουλος, καθηγητής επικοινωνίας, πρώην υπουργός Επικρατείας και πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, προσέρχεται με πολιτική και επικοινωνιακή εμπειρία. Ο Θεόδωρος Σκυλακάκης, οικονομολόγος με διδακτορικό για την κοινωνική ανοχή στη διαφθορά, έχει μακρά θητεία σε υπουργικές θέσεις δημοσιονομικής πολιτικής, ενέργειας και διοίκησης.

Κεντρικό ρόλο για τη ΝΔ αναμένεται να έχει ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, πανεπιστημιακός και αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ο οποίος θα σηκώσει το βάρος του βασικού εισηγητή της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Η προσέγγισή του κινείται στη γραμμή των συγκλίσεων, με τη θέση ότι η αναθεώρηση πρέπει να υπηρετεί τις επόμενες γενιές και όχι τις επόμενες εκλογές.

Ο Άγγελος Συρίγος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, προσέρχεται με εμπειρία σε ζητήματα διεθνούς δικαίου, μειονοτήτων και εξωτερικής πολιτικής. Έχει ήδη συνδέσει τη συζήτηση με την ανάγκη το Σύνταγμα να προσαρμόζεται στις εξελίξεις, χωρίς να χάνει τη θεσμική του βαρύτητα. Ο Μάξιμος Χαρακόπουλος, δημοσιογράφος, συγγραφέας και γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ, φέρνει εμπειρία στην πολιτική οργάνωση και στη διαχείριση κοινοβουλευτικών ισορροπιών.

Το ΠΑΣΟΚ προσέρχεται με στελέχη έντονης νομικής και θεσμικής διαδρομής. Η Νάντια Γιαννακοπούλου, δικηγόρος με μεταπτυχιακά στο LSE και στο University of Bristol, έχει ασχοληθεί συστηματικά με ζητήματα δικαιωμάτων, έμφυλης βίας και θεσμών. Ο Παναγιώτης Δουδωνής, νομικός με διδακτορικό στην Οξφόρδη και βασικός εισηγητής του ΠΑΣΟΚ, αναμένεται να κινηθεί στον άξονα των ουσιαστικών δικαιωμάτων, της προστασίας των δημοκρατικών θεσμών και μιας αναθεώρησης με αυθεντικό υπερπλειοψηφικό χαρακτήρα.

Ο Δημήτρης Μάντζος, δικηγόρος και πρώην εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ, έχει εμπειρία σε ζητήματα Δικαιοσύνης, διαμεσολάβησης και θεσμικής μεταρρύθμισης. Ο Γιώργος Νικητιάδης, δικηγόρος με σπουδές στη Νέα Υόρκη και πρώην υφυπουργός Τουρισμού, διαθέτει εμπειρία στη δημόσια διοίκηση, στην αυτοδιοίκηση, στη νησιωτικότητα και στη διασπορά.

Ο ΣΥΡΙΖΑ συμμετέχει με βουλευτές που έχουν έντονο προσανατολισμό σε ζητήματα δικαιωμάτων, κοινωνικού κράτους και θεσμικής κριτικής. Ο Γιώργος Γαβρήλος, νομικός με εξειδίκευση στο εργατικό και κοινωνικό δίκαιο, φέρνει στο τραπέζι ζητήματα ανισοτήτων, υπερχρεωμένων νοικοκυριών, εργασιακής επισφάλειας και στεγαστικής κρίσης.

Ο Γιώργος Παπαηλιού, νομικός με διδακτορικό στη Χαϊδελβέργη, έχει αναλάβει στο παρελθόν το βάρος κρίσιμων παρεμβάσεων του ΣΥΡΙΖΑ σε θέματα κράτους δικαίου, δικαιοσύνης, δικαιωμάτων και μεταναστευτικού. Ο Γιώργος Ψυχογιός, δικηγόρος με ειδίκευση στο διεθνές δίκαιο και στα ανθρώπινα δικαιώματα, έχει έντονη παρουσία σε ζητήματα προσφυγικού, μεταναστευτικού, κοινωνικών δικαιωμάτων και ευάλωτων ομάδων.

Το ΚΚΕ εκπροσωπείται από βουλευτές με σταθερή ιδεολογική γραμμή απέναντι στη συνταγματική αναθεώρηση. Ο Ιωάννης Γκιόκας, δικηγόρος με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ποινικό Δίκαιο και στη Θεωρία του Δικαίου, έχει διατυπώσει επανειλημμένα τη θέση του ΚΚΕ ότι οι συνταγματικές διακηρύξεις υποχωρούν μπροστά στις δομές της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Ο Γιάννης Δελής, με διαδρομή στην εκπαίδευση και στο συνδικαλιστικό κίνημα, αναμένεται να δώσει μάχη απέναντι στις κυβερνητικές προτάσεις για το άρθρο 16, τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και το πεδίο των δικαιωμάτων. Η Μαρία Κομνηνάκα, νομικός με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ποινικό Δίκαιο, έχει σημαντική εμπειρία σε εξεταστικές και προκαταρκτικές επιτροπές και αναμένεται να εστιάσει σε κράτος δικαίου, δικαιοσύνη και ανεξαρτησία θεσμών.

Η Ελληνική Λύση συμμετέχει με τον Στέλιο Φωτόπουλο, οικονομολόγο-φοροτεχνικό, ο οποίος αναμένεται να κινηθεί σε ζητήματα στεγαστικής κρίσης, δημοσιονομικής πειθαρχίας και προστασίας της οικογένειας. Ο Κωνσταντίνος Χήτας, δημοσιογράφος και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του κόμματος, έχει επιδείξει ισχυρά αντανακλαστικά σε κοινοβουλευτικές αντιπαραθέσεις για θεσμούς και κράτος δικαίου.

Η ΝΙΚΗ εκπροσωπείται από τον Γιώργο Ρούντα, δικηγόρο, με σπουδές στη Νομική και στη Δημόσια Διοίκηση, καθώς και εμπειρία σε ζητήματα Κτηματολογίου. Ως μοναδικός εκπρόσωπος του κόμματος στην Επιτροπή, θα κληθεί να σηκώσει το βάρος όλων των ενοτήτων της συζήτησης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι ο ίδιος, κάτω των 40 ετών και ήδη πολύτεκνος, αναμένεται να δώσει έμφαση στην προστασία της ελληνικής οικογένειας και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα.

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας, συμμετέχει ως ποινικολόγος με σπουδές στη Σορβόννη και στο Columbia, και με μεγάλη εμπειρία στη μάχιμη δικηγορία και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Ως πρώην πρόεδρος της Βουλής και ενεργή κοινοβουλευτική παρουσία, αναμένεται να δώσει σκληρές μάχες στην Επιτροπή, ιδιαίτερα σε ζητήματα λογοδοσίας, δικαιοσύνης και θεσμικού ελέγχου.

Στους ανεξάρτητους βουλευτές συμμετέχει ο Νάσος Ηλιόπουλος, πρώην υφυπουργός Εργασίας, με έντονη κοινοβουλευτική παρουσία σε θέματα κράτους δικαίου, εργασιακών δικαιωμάτων, υποκλοπών, Τεμπών, ΟΠΕΚΕΠΕ και ανεξάρτητων αρχών. Η Ελένη Καραγεωργοπούλου, συμβολαιογράφος και πρώην κοινοβουλευτική εκπρόσωπος της Πλεύσης Ελευθερίας, γνωρίζει ζητήματα κτηματολογίου, εξωδικαστικού μηχανισμού, διαμεσολάβησης και στεγαστικής κρίσης.

Η Θεοδώρα Τζάκρη, επίσης ανεξάρτητη, δικηγόρος και υποψήφια διδάκτορας, έχει πολυετή κοινοβουλευτική εμπειρία, θητεία σε υπουργικές θέσεις και συμμετοχή σε προηγούμενη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος, καθώς και σε εξεταστικές και προανακριτικές επιτροπές. Οι παρεμβάσεις της αναμένονται αιχμηρές, με έμφαση σε ζητήματα Δικαιοσύνης, θεσμών, δικαιωμάτων και ανάπτυξης.

Η νέα Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος συγκεντρώνει πρόσωπα με βαριά πολιτικά βιογραφικά, νομική εξειδίκευση, αυτοδιοικητική εμπειρία, τεχνοκρατική κατάρτιση και σαφείς ιδεολογικές αφετηρίες. Αυτό εγγυάται ότι η διαδικασία δεν θα είναι τυπική. Θα είναι πολιτική, θεσμική και βαθιά συγκρουσιακή.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν η Επιτροπή θα λειτουργήσει ως πραγματικό πεδίο συνταγματικού διαλόγου ή ως ακόμη μία σκηνή κομματικής αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση ζητά συναινέσεις. Η αντιπολίτευση αμφισβητεί την αξιοπιστία της κυβερνητικής πλειοψηφίας στα ζητήματα κράτους δικαίου. Τα μικρότερα κόμματα και οι ανεξάρτητοι βουλευτές θα επιχειρήσουν να αναδείξουν δικές τους θεσμικές και κοινωνικές προτεραιότητες.

Η αναθεώρηση του Συντάγματος δεν είναι απλή τεχνική άσκηση. Αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας, τη σχέση πολίτη και κράτους, τα όρια της εξουσίας, τη λογοδοσία των πολιτικών προσώπων, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων. Γι’ αυτό και οι εργασίες της Επιτροπής θα αποτελέσουν κρίσιμο πολιτικό τεστ για όλες τις κοινοβουλευτικές δυνάμεις.