Απειλή Μπέσεντ για οικονομικό D-Day στο Ιράν

Ο υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Σκοτ Μπέσεντ, εξαπέλυσε τη Δευτέρα μια αυστηρή προειδοποίηση προς όλες τις χώρες που διατηρούν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, κάνοντας λόγο για ένα επερχόμενο "οικονομικό D-Day". Η δήλωση αυτή, που έγινε εν μέσω αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, εκλήφθηκε από τους διεθνείς αναλυτές ως μια σαφής απειλή για την επιβολή ευρύτερων κυρώσεων, με το ενδιαφέρον να στρέφεται άμεσα στην Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού αργού πετρελαίου παγκοσμίως.

Αν και ο Μπέσεντ δεν κατονόμασε ρητά την Κίνα κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, οι υπαινιγμοί του ήταν περισσότερο από ευδιάκριτοι. "Διαπιστώνουμε ότι ο καλύτερος τρόπος να συνεργαζόμαστε με τις χώρες είναι μέσω αθόρυβης διπλωματίας και θέτουμε τις βάσεις με κάθε χώρα, ώστε να γνωρίζει τις προσδοκίες μας", ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας με νόημα: "Γνωρίζουμε ποιοι είναι. Και εκείνοι γνωρίζουν ποιοι είναι". Η ρητορική αυτή αφήνει ελάχιστα περιθώρια αμφισβήτησης σχετικά με το ποιος βρίσκεται στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον.

Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας κίνησης, ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο στην ασιατική υπερδύναμη. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ένα νέο κύμα κυρώσεων θα μπορούσε να έχει καταλυτικές συνέπειες για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, επηρεάζοντας ακόμη και τους Αμερικανούς καταναλωτές, οι οποίοι ήδη δοκιμάζονται από την αύξηση των τιμών στα καύσιμα. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, το Ιράν εξήγαγε πετρέλαιο αξίας μεταξύ 3,9 και 4,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων μόνο τον Σεπτέμβριο του 2025, με την Κίνα να απορροφά τη συντριπτική πλειονότητα αυτών των ποσοτήτων.

Η εξάρτηση του Πεκίνου από το ιρανικό αργό είναι κομβικής σημασίας. Όπως αναφέρεται σε έκθεση της Επιτροπής Οικονομικής και Ασφαλείας ΗΠΑ-Κίνας, "οι κινεζικές αγορές αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν, αποφέροντας δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, τα οποία στηρίζουν τον κρατικό προϋπολογισμό και τις στρατιωτικές δραστηριότητες του Ιράν". Η ανακοίνωση της Δευτέρας περιγράφηκε από τον ίδιο τον Μπέσεντ ως μια "προειδοποιητική βολή", καθώς οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν άμεσα αφορούσαν συγκεκριμένες οντότητες και άτομα, χωρίς να ληφθούν ακόμη γενικευμένα μέτρα εναντίον χωρών.

Η αντίδραση από το Πεκίνο ήταν άμεση και διατυπωμένη σε έντονο ύφος. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιαν, δήλωσε ότι "οι κυρώσεις και οι τακτικές άσκησης πίεσης δεν βοηθούν στην επίλυση των ζητημάτων", προειδοποιώντας ότι "θα οδηγήσουν μόνο σε κλιμάκωση που δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα κανενός". Η ένταση αυτή έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη τεταμένο κλίμα, καθώς οι δύο χώρες είχαν εμπλακεί σε σφοδρό εμπορικό πόλεμο το προηγούμενο έτος, με αποκορύφωμα την επιβολή δασμών από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Το διακύβευμα για την Κίνα είναι διττό. Αφενός, η εξάρτησή της από το ιρανικό πετρέλαιο είναι σημαντική, αν και οι εισαγωγές έχουν ήδη μειωθεί δραστικά τους τελευταίους μήνες. Σύμφωνα με την Έμα Λι της εταιρείας ενεργειακών αναλύσεων Vortexa, οι εισαγωγές ιρανικού αργού ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πριν από την έναρξη του πολέμου, αλλά έχουν υποχωρήσει σε περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως, λόγω της μειωμένης λειτουργίας των διυλιστηρίων και της αποδέσμευσης πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα. Αφετέρου, το 38% του πετρελαίου και το 23% των φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου της Κίνας διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, μια περιοχή που αποτελεί το επίκεντρο της στρα военной έντασης.

Παρά τη μείωση των εισαγωγών, οι ειδικοί εκτιμούν ότι μια πλήρης διακοπή δεν θα ήταν καταστροφική για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας. Ο Τιανγιου Χου, αναλυτής της εταιρείας ενεργειακής πληροφόρησης Rystad, δήλωσε ότι "μια πλήρης διακοπή των εισαγωγών ιρανικού αργού πιθανότατα θα είχε περιορισμένο άμεσο αντίκτυπο στη συνολική ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, επειδή οι εισαγωγές από το Ιράν έχουν ήδη μειωθεί σημαντικά και η Κίνα εξακολουθεί να διαθέτει σχετικά μεγάλα αποθέματα αργού". Ωστόσο, οι νέες κυρώσεις θα μπορούσαν να επιδεινώσουν περαιτέρω τη δύσκολη σχέση μεταξύ των δύο χωρών, οι οποίες πρόσφατα αναζωπύρωσαν μια αμοιβαία διαδικασία επιβολής κυρώσεων.

Η στρατηγική σημασία της Κίνας και οι παγκόσμιες επιπτώσεις

Η στόχευση της Κίνας δεν είναι τυχαία. Όπως είχε δηλώσει προηγουμένως ο Ντάνιελ Τάνεμπαουμ, μη μόνιμος ανώτερος συνεργάτης του Atlantic Council, "η Κίνα, με διαφορά, είναι η πιο σημαντική χώρα, εάν πραγματικά θέλεις να πλήξεις την ικανότητα του Ιράν να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του". Η ιστορία, άλλωστε, έχει δείξει ότι οι αμερικανικές κυρώσεις μπορούν να αλλάξουν τις εμπορικές ροές. Η Ινδία, η οποία ήταν κάποτε σημαντικός εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου, σταμάτησε τις αγορές το 2019 λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, αν και τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους προχώρησε σε μια αγορά εν μέσω ενεργειακής κρίσης.

Το τοπίο, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά θολό. Οι αναλυτές της Wall Street δεν έχουν καταφέρει να λάβουν σαφή απάντηση σχετικά με την ποσότητα πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Ενώ ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, υποστήριξε ότι τα Στενά είναι ανοιχτά και ότι το πετρέλαιο ρέει κανονικά, το Ιράν υποστηρίζει το αντίθετο. Παράλληλα, στοιχεία παρακολούθησης πλοίων από τρίτες πηγές έδειξαν περίπου τη μισή ποσότητα από αυτήν που ανέφερε ο Ράιτ, γεγονός που ενισχύει την αβεβαιότητα.

Ένας επιπλέον παράγοντας που περιπλέκει την κατάσταση είναι η δράση των λεγόμενων "σκιωδών στόλων". Αυτά τα πετρελαιοφόρα, τα οποία χρησιμοποιούνται συχνά από χώρες που βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων, αποκρύπτουν τους ιδιοκτήτες, την προέλευση και τους προορισμούς τους, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την παρακολούθησή τους. Η πλατφόρμα παρακολούθησης πλοίων Kpler ανέφερε ότι η διακίνηση μέσω του σκιώδους στόλου αντιπροσώπευε περίπου το 50% της κυκλοφορίας στα Στενά τις τελευταίες εβδομάδες, από περίπου 12,5% έναν μήνα νωρίτερα, υπογραμμίζοντας την κλίμακα του φαινομένου.

Η έλλειψη ροών πετρελαίου, ωστόσο, επηρεάζει τους πάντες. Τα μεγάλα αποθέματα πετρελαίου που διατηρούνται παγκοσμίως απέτρεψαν τον κόσμο από μια σοβαρή έλλειψη όταν ξεκίνησε ο πόλεμος με το Ιράν τον Φεβρουάριο. Οι κατά διαστήματα εκεχειρίες κατά τη διάρκεια του πολέμου οδήγησαν τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου χαμηλότερα, μόνο για να αυξηθούν ξανά κάθε φορά που οι συμφωνίες αυτές έληγαν ή κατέρρεαν. Οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν ήδη αισθανθεί τις επιπτώσεις, με την τρέχουσα εθνική μέση τιμή της βενζίνης να ανέρχεται σε 4,10 δολάρια το γαλόνι, έναντι μέσης τιμής 3,15 δολαρίων πέρυσι, σύμφωνα με την AAA.

Ο Μπέσεντ, κλείνοντας, επανέλαβε την αποφασιστικότητα της αμερικανικής κυβέρνησης, δηλώνοντας ότι "κανείς δεν βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων", ενώ απέφυγε να δεσμευτεί με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. "Δεν πρόκειται να θέσω χρονοδιαγράμματα, αλλά η υπομονή μας εδώ δεν είναι απεριόριστη", ανέφερε χαρακτηριστικά. Η εξέλιξη αυτή λαμβάνει χώρα ενόψει της αναμενόμενης επίσκεψης του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στις Ηνωμένες Πολιτείες τον επόμενο μήνα, γεγονός που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στις διαπραγματεύσεις και τις ισορροπίες που διαμορφώνονται στο παρασκήνιο.