Από τα F-35 στις κυρώσεις: Το εξοπλιστικό αδιέξοδο της Τουρκίας με τους S-400

Σε νέα φάση εισέρχεται το ζήτημα των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 που απέκτησε η Τουρκία, καθώς η Άγκυρα αναζητά διέξοδο από μια εξοπλιστική συμφωνία που κόστισε 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια και προκάλεσε σοβαρές επιπτώσεις στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, επιβεβαίωσε ότι συνεχίζονται οι επαφές με τις εμπλεκόμενες πλευρές για την εξεύρεση λύσης. Ωστόσο, η Μόσχα ξεκαθαρίζει ότι οποιαδήποτε μεταφορά των S-400 εκτός τουρκικού εδάφους προϋποθέτει προηγούμενη επίσημη συγκατάθεση της Ρωσίας.

Το ενδεχόμενο επιστροφής των πυραυλικών συστημάτων είχε τεθεί από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη συνάντησή του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Τουρκμενιστάν, αν και το Κρεμλίνο είχε τότε διαψεύσει ότι υποβλήθηκε σχετικό αίτημα.

Η αγορά των S-400 και το βαρύ τίμημα για την τουρκική αμυντική βιομηχανία

Η συμφωνία Τουρκίας και Ρωσίας υπογράφηκε το 2017, σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων ανάμεσα στην Άγκυρα και την Ουάσινγκτον. Ο Ερντογάν είχε εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια για τη στάση των ΗΠΑ μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, ενώ οι διαφωνίες για τους όρους προμήθειας των αμερικανικών συστημάτων Patriot είχαν επιβαρύνει περαιτέρω τις διμερείς σχέσεις.

Η απόφαση προμήθειας του ρωσικού συστήματος παρουσιάστηκε τότε από φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα ως επιβεβαίωση της ανεξαρτησίας της Άγκυρας στον τομέα της αμυντικής πολιτικής.

Οι συνέπειες αποδείχθηκαν ιδιαίτερα σημαντικές. Η Τουρκία αποκλείστηκε το 2019 από το πρόγραμμα κατασκευής και προμήθειας των αμερικανικών μαχητικών F-35, ενώ τον Δεκέμβριο του 2020 η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA.

Ο αποκλεισμός επηρέασε άμεσα την τουρκική αμυντική βιομηχανία, καθώς τουρκικές επιχειρήσεις συμμετείχαν στην παραγωγή περισσότερων από 900 εξαρτημάτων των F-35. Οι εκτιμήσεις του αμερικανικού Πενταγώνου προσδιόριζαν την αξία της προβλεπόμενης βιομηχανικής συμμετοχής σε περισσότερα από 9 δισεκατομμύρια δολάρια σε βάθος χρόνου.

Παράλληλα, η Άγκυρα είχε καταβάλει περίπου 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια για τα μαχητικά που επρόκειτο να παραλάβει.

Τα ρωσικά συστήματα παραδόθηκαν το 2019, ωστόσο δεν εντάχθηκαν σε κανονική επιχειρησιακή λειτουργία. Το 2020 πραγματοποιήθηκε δοκιμαστική βολή κοντά στη Σινώπη και έκτοτε οι συστοιχίες παραμένουν ουσιαστικά ανενεργές.

Πού θα μεταφερθούν οι S-400 και τι απαιτεί η Μόσχα

Στο προσκήνιο βρίσκεται πλέον η πιθανότητα μεταβίβασης των συστημάτων σε τρίτη χώρα. Δημοσιεύματα διεθνών μέσων έκαναν λόγο για ενδεχόμενη μεταφορά τους στη Σομαλία, σενάριο που διαψεύστηκε από την τουρκική πλευρά.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, υπενθύμισε ότι η σύμβαση προμήθειας περιλαμβάνει περιορισμούς ως προς τον τελικό χρήστη του οπλικού συστήματος. Κατά συνέπεια, η Τουρκία δεν μπορεί να προχωρήσει μονομερώς σε πώληση ή μεταφορά των S-400 χωρίς την έγκριση της Μόσχας.

Η ρωσική πλευρά έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας για μεταφορά σε τρίτη χώρα με την οποία διατηρεί φιλικές σχέσεις, χωρίς να έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένος προορισμός ή οριστική συμφωνία.

Για την Άγκυρα, η διευθέτηση του ζητήματος συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια άρσης των αμερικανικών κυρώσεων και την επανεξέταση της συμμετοχής της στο πρόγραμμα των F-35. Οι επαφές συνεχίζονται, με τη Ρωσία να διατηρεί καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις για την τελική τύχη του στρατιωτικού εξοπλισμού.