Από την άμυνα της Ελλάδας στα διυλιστήρια των Σαουδαράβων: Ποιος αποφάσισε και ποιος πληρώνει;

Η επιχειρησιακή εμπλοκή της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, με αναχαίτιση πυραύλων και drones που φέρονται να προέρχονταν από την Υεμένη, επαναφέρει με ένταση ένα κρίσιμο ερώτημα: τι ακριβώς κερδίζει η Ελλάδα από τη συμμετοχή της σε επιχειρήσεις που συνδέονται άμεσα με τις πολεμικές συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής;

Η αποστολή της ελληνικής πυροβολαρχίας στη Σαουδική Αραβία δεν είναι μια τυπική στρατιωτική παρουσία. Πρόκειται για ενεργό επιχειρησιακή εμπλοκή σε ένα εξαιρετικά φορτισμένο γεωπολιτικό περιβάλλον, με οικονομικό κόστος, στρατιωτικό αποτύπωμα και κίνδυνο να μπει η χώρα σε πεδία αντιπαράθεσης που δεν συνδέονται άμεσα με την εθνική της άμυνα.

Το κόστος της αποστολής προκαλεί σοβαρό προβληματισμό. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η μεταφορά και επιχειρησιακή διάθεση της πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία μπορεί να έχει κοστίσει έως και 200 εκατ. ευρώ, εφόσον μαζί με τους εκτοξευτές εστάλησαν περισσότεροι από 40 πύραυλοι. Άλλες εκτιμήσεις κατεβάζουν το κόστος κοντά στα 100 εκατ. ευρώ, θεωρώντας ότι ο αριθμός των πυραύλων δεν ξεπέρασε τους 24.

Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για χρήματα που έχουν πληρωθεί από τον Έλληνα φορολογούμενο. Και μέχρι σήμερα δεν έχουν δοθεί καθαρές, δημόσιες και πλήρεις απαντήσεις για το πραγματικό οικονομικό βάρος αυτής της επιχείρησης, ούτε για το αν και πώς αποζημιώνεται η Ελλάδα για την προστασία κρίσιμων υποδομών μιας ξένης χώρας.

Το κόστος για την ελληνική άμυνα και το γεωπολιτικό ρίσκο

Το οικονομικό σκέλος είναι μόνο η μία πλευρά. Η άλλη, ίσως σοβαρότερη, είναι το γεωπολιτικό ρίσκο. Η εμπλοκή ελληνικών Patriot στην κατάρριψη βαλλιστικών πυραύλων και drones που σχετίζονται με τη σύγκρουση στην Υεμένη βάζει την Ελλάδα σε ένα επικίνδυνο κάδρο περιφερειακών αντιπαραθέσεων, με ανοιχτό το ενδεχόμενο αντιποίνων ή πολιτικής στοχοποίησης.

Η κυβέρνηση εμφανίζεται να προβάλλει ως επιτυχία τις καταρρίψεις, όμως η πανηγυρική διάσταση δεν αρκεί για να καλύψει τα ουσιαστικά ερωτήματα. Η χώρα διαθέτει περιορισμένο αριθμό τέτοιων συστημάτων και η απομάκρυνση μίας πλήρους πυροβολαρχίας από την ελληνική επικράτεια μειώνει την εγχώρια αντιαεροπορική και αντιβαλλιστική δυνατότητα.

Από τις έξι πυροβολαρχίες Patriot, η απουσία μίας σημαίνει απώλεια περίπου 16,6% της σχετικής ισχύος στο εσωτερικό. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία συνεχίζει τις προκλήσεις και η Άγκυρα παραμένει ενεργός παίκτης στην ευρύτερη περιοχή, αυτή η αποδυνάμωση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως λεπτομέρεια.

Η Τουρκία έχει παρουσία, συμφέροντα και επιδιώξεις στη Μέση Ανατολή. Οι κινήσεις της Άγκυρας και του καθεστώτος Ερντογάν δεν είναι ουδέτερες. Η ελληνική συμμετοχή σε επιχειρησιακή προστασία σαουδαραβικών εγκαταστάσεων μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες αντιδράσεις και να δώσει στην Τουρκία νέο πεδίο πολιτικής ή διπλωματικής εκμετάλλευσης.

Προς διερεύνηση παραμένει και το ζήτημα των δεσμεύσεων της Σαουδικής Αραβίας προς την Ελλάδα. Είχε παρουσιαστεί ως κρίσιμο αντισταθμιστικό όφελος η χρηματοδότηση της τεχνολογικής αναβάθμισης του συνόλου των ελληνικών Patriot στο επίπεδο PAC-3. Αν αυτή η δέσμευση υφίσταται, πρέπει να αποσαφηνιστεί πού βρίσκεται. Αν δεν υλοποιείται, τότε το πολιτικό αφήγημα των ανταλλαγμάτων αποδυναμώνεται σοβαρά.

Οι καταρρίψεις και το ερώτημα των πραγματικών οφελών

Το πρωί του περασμένου Σαββάτου, οι ελληνικοί Patriot εντόπισαν και κατέρριψαν δύο βαλλιστικούς πυραύλους που κινούνταν προς κρίσιμες εγκαταστάσεις διυλιστηρίων στην περιοχή, ενώ αναχαίτισαν ακόμη δύο drones. Επιχειρησιακά, η αποστολή αποδείχθηκε ενεργή. Πολιτικά, όμως, η ενεργή εμπλοκή είναι ακριβώς το σημείο που απαιτεί λογοδοσία.

Όταν είχε αναλυθεί η ανάπτυξη της ελληνικής πυροβολαρχίας στη Σαουδική Αραβία, η κυβερνητική γραμμή μιλούσε για προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών και για σημαντικά επιχειρησιακά οφέλη. Μεταξύ αυτών αναφέρονταν η συμμετοχή σε πολυεθνικά κέντρα διοίκησης και ελέγχου, η ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών, η εμπειρία του προσωπικού της Πολεμικής Αεροπορίας σε πραγματικές συνθήκες και η ένταξη σε ενεργό δίκτυο αεράμυνας.

Αυτά τα επιχειρήματα έχουν βάση μόνο αν συνοδεύονται από πλήρη αποτίμηση του κόστους και του ρίσκου. Η πολεμική εμπειρία του προσωπικού δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως αυτόματο όφελος όταν το ίδιο προσωπικό λείπει από τις ανάγκες της ελληνικής άμυνας. Ούτε μπορεί η στρατηγική σχέση με τη Σαουδική Αραβία να λειτουργεί ως λευκή επιταγή για αποστολές που εμπλέκουν τη χώρα σε ξένες συγκρούσεις.

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι και το ζήτημα των βλημάτων Patriot. Πρόκειται για πανάκριβα και δυσεύρετα μέσα, σε μια περίοδο που η παγκόσμια αγορά αμυντικού υλικού πιέζεται από πολεμικές ανάγκες, αναβαθμίσεις και αυξημένες παραγγελίες. Κάθε χρήση ή μεταφορά τέτοιων αποθεμάτων πρέπει να αξιολογείται με βάση τις ανάγκες της ελληνικής αποτροπής.

Η αντιπολίτευση αντέδρασε έντονα μετά τις τελευταίες εξελίξεις. Η Ελληνική Λύση, το ΚΚΕ, η Νέα Αριστερά και ο ΣΥΡΙΖΑ έθεσαν ζήτημα ασφάλειας του ελληνικού προσωπικού και ζήτησαν την επιστροφή των ελληνικών δυνάμεων στη χώρα.

Το κεντρικό πολιτικό ζήτημα δεν είναι αν οι ελληνικοί Patriot λειτούργησαν αποτελεσματικά. Είναι αν έπρεπε να βρίσκονται εκεί, με ποιο κόστος, με ποια ανταλλάγματα και με ποια απόφαση στρατηγικής προτεραιότητας. Η κυβέρνηση οφείλει να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις, γιατί η αεράμυνα της χώρας, τα χρήματα των φορολογουμένων και η εμπλοκή σε πολεμικές ζώνες δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με επικοινωνιακούς πανηγυρισμούς.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ισχυρές συμμαχίες, όχι από ασαφείς δεσμεύσεις και επιχειρησιακές αποστολές που μεταφέρουν βάρος και ρίσκο χωρίς δημόσια αποτίμηση. Όταν ελληνικά οπλικά συστήματα προστατεύουν ξένες ενεργειακές εγκαταστάσεις, η πολιτική ηγεσία οφείλει να εξηγήσει καθαρά τι κερδίζει η χώρα και τι χάνει από την άμυνά της.