Απώλεια ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ για το Ιράν

Η γεωπολιτική αντιπαράθεση για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ εισέρχεται σε νέα φάση, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα καταδεικνύουν σταδιακή αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής στην κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία. Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η οποία επικαλείται στοιχεία από εταιρείες παρακολούθησης ναυσιπλοΐας, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται σημαντική αλλαγή στις διαδρομές των εμπορικών πλοίων, με την πλειονότητα αυτών να επιλέγει πλέον το θαλάσσιο δίαυλο που βρίσκεται πλησίον των χωρικών υδάτων του Ομάν.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται να ανατρέψει την εικόνα που επικρατούσε μόλις έναν μήνα νωρίτερα, όταν η ναυτιλιακή κίνηση μέσω της συγκεκριμένης διαδρομής ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Συγκεκριμένα, τα στοιχεία της εταιρείας Kpler, η οποία ειδικεύεται στην ανάλυση δεδομένων ναυσιπλοΐας μέσω πομπών και δορυφορικών συστημάτων, δείχνουν ότι άνω του 80% των διελεύσεων από τα Στενά πραγματοποιούνται πλέον από την πλευρά του Ομάν. Πρόκειται για μια διαδρομή που έχει λάβει έγκριση από τα Ηνωμένα Έθνη και αποτελεί σημείο τριβής για την Τεχεράνη, η οποία επιμένει στον έλεγχο της βόρειας προσέγγισης.

Η στρατηγική μετατόπιση των εμπορικών ροών

Η απόφαση των πλοιοκτητών να χρησιμοποιούν τη διαδρομή του Ομάν, παρά τις απειλές και τις επιθέσεις που έχουν εξαπολυθεί από ιρανικές δυνάμεις σε δεκάδες εμπορικά σκάφη, αποτυπώνει την εκτίμηση ότι η προστασία από τα αμερικανικά πολεμικά πλοία είναι πλέον πιο αξιόπιστη. Ο Homayoun Falakshahi, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην Kpler, επισημαίνει ότι η εικόνα αυτή υποδηλώνει πως το Ιράν έχει χάσει, τουλάχιστον εν μέρει, τον έλεγχο που ασκούσε στη θαλάσσια δίοδο, ένα στοιχείο που μεταφράζεται και σε οικονομικό κόστος για την Τεχεράνη.

Η μείωση της κίνησης από τη διαδρομή που προτιμά το Ιράν έχει περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητά του να εισπράττει τέλη διέλευσης, μια πρακτική που είχε εφαρμόσει κατά τους ανοιξιάτικους μήνες. Η λήξη του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αυτή την εβδομάδα, θεωρητικά, παρέχει στην Τεχεράνη το νομικό έρεισμα να επαναφέρει το καθεστώς διοδίων. Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Kpler, η ιρανική πλευρά δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να εφαρμόσει αποτελεσματικά αυτή την πολιτική, γεγονός που ενισχύει την εικόνα της απώλειας ελέγχου.

Η διάσταση των «σκοτεινών» μεταφορών και οι αμερικανικές εκτιμήσεις

Παράλληλα, οι πραγματικές ροές πετρελαίου μέσω του Ορμούζ ενδέχεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερες από αυτές που καταγράφουν τα συμβατικά συστήματα παρακολούθησης. Χώρες όπως το Κουβέιτ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ναυλώσει πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια (VLCCs) για τη μεταφορά αργού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με τον Andy Lipow, πρόεδρο της Lipow Oil Associates, το πετρέλαιο μεταφορτώνεται σε δεξαμενόπλοια πελατών εκτός της επικίνδυνης ζώνης, στον Κόλπο του Ομάν, με τα πλοία να απενεργοποιούν τους πομπούς τους για εβδομάδες, προκειμένου να αποφύγουν ιρανικές επιθέσεις. Αυτή η λεγόμενη «σκοτεινή» ναυσιπλοΐα διαφεύγει εν μέρει από την καταγραφή υπηρεσιών όπως η Kpler, αν και μέρος της μπορεί να εντοπιστεί μέσω δορυφορικών εικόνων.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν αναπτύξει σημαντική στρατιωτική δύναμη στην περιοχή, υποστηρίζουν ότι διαθέτουν πληρέστερη εικόνα για την κίνηση των πλοίων. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι συνολικές μεταφορές πετρελαίου μέσω των Στενών, συμπεριλαμβανομένων των εναλλακτικών διαδρομών, έφτασαν τα περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ένα επίπεδο που πλησιάζει τον μέσο όρο των 20 εκατομμυρίων βαρελιών που καταγραφόταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης. Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν τον πρόεδρο Donald Trump να διακηρύξει ότι οι ΗΠΑ έχουν «πλήρη έλεγχο» των Στενών, έναν ισχυρισμό που έχει επαναλάβει πολλάκις.

Η αποτρεπτική στρατηγική της Τεχεράνης και οι νέες διαπραγματεύσεις

Παρά τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις, το CNN επισημαίνει ότι ο πλήρης έλεγχος δεν έχει επιτευχθεί από καμία πλευρά. Οι συνεχιζόμενες ιρανικές επιθέσεις και οι πετρελαϊκές ροές που παραμένουν κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα υποδηλώνουν ότι η Ουάσινγκτον δεν έχει πλήρη κυριαρχία στη θαλάσσια δίοδο. Από την άλλη πλευρά, ο Dan Pickering, ιδρυτής της Pickering Energy Partners, εκτιμά ότι ο στόχος της Τεχεράνης δεν ήταν ποτέ η απόλυτη κυριαρχία, αλλά η άσκηση αποτρεπτικής ισχύος για να διατηρεί την εικόνα του ελέγχου. Ωστόσο, εάν οι πραγματικές ροές πετρελαίου είναι τόσο υψηλές όσο υποστηρίζουν οι ΗΠΑ, τότε η αποτρεπτική ικανότητα του Ιράν έχει υπονομευθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες.

Μια νέα παράμετρος που περιπλέκει το τοπίο είναι οι συνομιλίες μεταξύ Ομάν και Ιράν για την αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά, χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί δυσαρέσκεια στην Ουάσινγκτον, ενώ παραμένει ασαφές πώς θα επηρεάσει τις πετρελαϊκές ροές και τον πραγματικό έλεγχο της περιοχής. Ο Andy Lipow συνοψίζει την κατάσταση λέγοντας ότι όλες οι πληροφορίες και οι τίτλοι θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη, καταλήγοντας ωστόσο ότι είναι δίκαιο να αναγνωριστεί πως το Ιράν έχει χάσει εν μέρει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.