Αθήνα: Οι άστεγοι δεν είναι αόρατοι – Είναι το πρόσωπο της κοινωνικής κατάρρευσης

Οι Άστεγοι στην Αθήνα παύει πλέον να μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα περιθωριακό κοινωνικό φαινόμενο. Τα νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι πίσω από τους ανθρώπους που ζουν στον δρόμο βρίσκεται, σε μεγάλο βαθμό, η οικονομική κατάρρευση, η απώλεια εισοδήματος και η αδυναμία πρόσβασης σε αξιοπρεπή στέγη.

Σύμφωνα με την εικόνα που αποτυπώνεται για τους άστεγους της πρωτεύουσας, περίπου 7 στους 10 είναι Έλληνες, ενώ οι βασικοί λόγοι που οδηγούν στο να μείνουν άστεγοι είναι οικονομικοί. Η διαπίστωση αυτή ανατρέπει την εύκολη και βολική αφήγηση που θέλει το πρόβλημα να αφορά κυρίως «άλλους» ή να περιορίζεται σε ειδικές ομάδες του πληθυσμού.

Η άστεγοι αφορούν πλέον ανθρώπους που έχασαν τη δουλειά τους, δεν άντεξαν το βάρος των χρεών, βρέθηκαν εκτός αγοράς κατοικίας ή δεν κατάφεραν να καλύψουν το αυξανόμενο κόστος ζωής. Η ακρίβεια, τα ενοίκια, οι χαμηλοί μισθοί και η απουσία σταθερού πλέγματος προστασίας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η απώλεια στέγης μπορεί να έρθει πολύ πιο γρήγορα από όσο πιστεύει η κοινωνία.

Η οικονομική πίεση οδηγεί στον δρόμο

Τα στοιχεία καταγράφουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων αστέγων συνδέεται με οικονομικούς λόγους. Δεν πρόκειται μόνο για έλλειψη εργασίας, αλλά για συνολική αδυναμία επιβίωσης σε μια πόλη όπου η κατοικία γίνεται όλο και πιο ακριβή και το εισόδημα όλο και πιο ανεπαρκές.

Η Αθήνα αντιμετωπίζει ένα σύνθετο πρόβλημα στέγασης. Η άνοδος των ενοικίων, η πίεση από τη βραχυχρόνια μίσθωση, η απουσία επαρκούς κοινωνικής κατοικίας και η συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης δημιουργούν συνθήκες αποκλεισμού για ανθρώπους που μέχρι πρότινος βρίσκονταν μέσα στην κανονικότητα.

Η εικόνα των αστέγων στους δρόμους της πόλης δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής πρόνοιας. Είναι καθρέφτης μιας οικονομίας που αφήνει πίσω της ανθρώπους χωρίς ουσιαστικό δίχτυ προστασίας. Όταν ένας εργαζόμενος ή ένας άνεργος δεν μπορεί να πληρώσει ενοίκιο, λογαριασμούς και βασικές ανάγκες, η απόσταση από την ασφάλεια μέχρι τον δρόμο μικραίνει επικίνδυνα.

Χρόνιο φαινόμενο, ανεπαρκείς απαντήσεις

Η άστεγοι στην Αθήνα εμφανίζει και χαρακτηριστικά χρονιότητας. Ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων παραμένει στον δρόμο για χρόνια, γεγονός που δείχνει ότι η έξοδος τους ως προς το να μείνουν άστεγοι, δεν επιτυγχάνεται μόνο με προσωρινή φιλοξενία ή περιστασιακή σίτιση. Χρειάζονται σταθερές πολιτικές επανένταξης, πρόσβαση σε στέγη, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και σύνδεση με την εργασία.

Οι δομές φιλοξενίας και οι κοινωνικές υπηρεσίες έχουν κρίσιμο ρόλο, όμως δεν αρκούν όταν το πρόβλημα παράγεται καθημερινά από τις ίδιες τις οικονομικές συνθήκες. Η διαχείριση των αστέγων χωρίς πολιτική στέγασης μοιάζει με προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το σύμπτωμα χωρίς να αγγίζεται η αιτία.

Το γεγονός ότι η πλειονότητα των αστέγων είναι Έλληνες και ότι οι οικονομικοί λόγοι κυριαρχούν ως αιτία απώλειας στέγης πρέπει να λειτουργήσει ως προειδοποίηση. Η κοινωνική κατάρρευση δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Χτίζεται σταδιακά, μέσα από χαμηλά εισοδήματα, ακριβή κατοικία, ανεπαρκείς παροχές και έλλειψη πρόληψης.

Η Αθήνα χρειάζεται μια σοβαρή πολιτική για το θέμα των αστέγων που να ξεπερνά τη λογική της έκτακτης βοήθειας. Απαιτούνται προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, προστασία απέναντι στις εξώσεις, ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών, σταθερή παρακολούθηση των ανθρώπων που ζουν στον δρόμο και ουσιαστικές διαδρομές επανένταξης.

Το πρόβλημα των αστέγων δεν λύνεται με ευχολόγια ούτε με εποχικές παρεμβάσεις τις ημέρες του καύσωνα ή του ψύχους. Είναι βαθύ κοινωνικό ζήτημα, με καθαρή οικονομική ρίζα. Όσο η Πολιτεία δεν αντιμετωπίζει τη στέγη ως βασικό κοινωνικό δικαίωμα, οι δρόμοι της Αθήνας θα συνεχίσουν να γεμίζουν με ανθρώπους που κάποτε είχαν σπίτι και σήμερα μετρούν την επιβίωση μέρα με τη μέρα.