Αυστηρότερα μέτρα της ΕΕ για τον σκιώδη στόλο της Ρωσίας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εντείνει τις προσπάθειές της για την αντιμετώπιση των δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούν δόλιες πρακτικές νηολόγησης, προκειμένου να μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις διεθνείς κυρώσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει επεκτείνει την εντολή της Επιχείρησης IRINI, της ναυτικής αποστολής στη Μεσόγειο, η οποία πλέον έχει την εξουσία να ακινητοποιεί, να επιθεωρεί και να κατάσχει πλοία που ανήκουν στον λεγόμενο "σκιώδη στόλο" της Ρωσίας. Η απόφαση αυτή, που ελήφθη στις 8 Ιουνίου, έχει ήδη προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Μόσχας, η οποία την καταδικάζει ως παράνομη και προκλητική.

Τα πλοία του σκιώδους στόλου είναι συνήθως παλαιότερα και δεν διαθέτουν αναγνωρισμένη δυτική ασφαλιστική κάλυψη ή πιστοποιήσεις ασφάλειας. Πλέοντας υπό σημαίες διαφόρων χωρών, επιχειρούν να αποκρύψουν την πραγματική τους ιδιοκτησία, το φορτίο και τις μετακινήσεις τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Καμερούν, το οποίο έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους διαύλους δόλιων νηολογήσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, τρία δεξαμενόπλοια — τα Nelsa, Oneiroi και Sandhya — που υποβλήθηκαν σε νηοψία από την Επιχείρηση IRINI τις τελευταίες εβδομάδες, διαπιστώθηκε ότι χρησιμοποιούσαν δόλια εγγραφή στο νηολόγιο του Καμερούν.

Η αντίδραση της κυβέρνησης του Καμερούν ήταν άμεση και δραστική. Σε επιστολή που απέστειλε στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) στις 16 Ιουνίου, η χώρα ανακοίνωσε τη διαγραφή 39 πλοίων από το νηολόγιό της, μετά από επίσημη έρευνα που αποκάλυψε ότι αρκετά πλοία επιχειρούσαν παράνομα υπό τη σημαία της. Παράλληλα, εντοπίστηκαν δύο ιστοσελίδες που χρησιμοποιούνταν δολίως για την απόδοση της σημαίας του Καμερούν σε πλοία. Το υπουργείο Μεταφορών της χώρας υπογράμμισε ότι συνεργάζεται στενά με τις διεθνείς αρχές για την προστασία της αξιοπιστίας του νηολογίου της και την καταπολέμηση των παράτυπων εγγραφών, διευκρινίζοντας ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο για τις δραστηριότητες οποιουδήποτε πλοίου μετά τη διαγραφή του.

Οι ναυτικές δυνάμεις της Γαλλίας, του Βελγίου, της Βρετανίας και της Σουηδίας έχουν ήδη κατασχέσει εννέα πλοία από τις αρχές του 2026, εκ των οποίων τα πέντε έφεραν σημαία Καμερούν. Το πιο πρόσφατο περιστατικό αφορά το δεξαμενόπλοιο Deliver, το οποίο κρατήθηκε από το γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό στις 25 Ιουνίου, κοντά στη Σικελία, παρά το γεγονός ότι είχε ήδη διαγραφεί από το νηολόγιο του Καμερούν. Η αυστηροποίηση των ελέγχων έχει οδηγήσει και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να απαγορεύσουν, από το 2024, τον κατάπλου πλοίων με σημαία Καμερούν στα λιμάνια τους, εκτός εάν διαθέτουν πιστοποιήσεις ασφάλειας ανώτατου επιπέδου.

Νέο πακέτο κυρώσεων και διεύρυνση των κριτηρίων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει ένα νέο πακέτο κυρώσεων για τα μέσα Ιουλίου, το οποίο θα στοχεύει ακόμη πιο αποτελεσματικά τον σκιώδη στόλο. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, το πακέτο προβλέπει την προσθήκη 30 ακόμη πλοίων στον κατάλογο των κυρώσεων, καθώς και τη διεύρυνση των κριτηρίων καταχώρισης. Πλέον, θα περιλαμβάνονται πλοία που συμμετέχουν στον ανεφοδιασμό πλοίων που τελούν υπό κυρώσεις ή στην εκφόρτωση των φορτίων τους. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Κάγια Κάλας, δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι στόχος είναι να αλλάξουν οι βέλτιστες πρακτικές και να περιοριστεί η δυνατότητα της Ρωσίας να χρηματοδοτεί τον πόλεμο.

Οι κίνδυνοι που εγκυμονούν τα συγκεκριμένα πλοία είναι πολλαπλοί, τόσο για την ασφάλεια των ναυτικών όσο και για την προστασία του περιβάλλοντος. Η μη τήρηση των απαιτήσεων συντήρησης ή η πιθανότητα δομικής αστοχίας μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικά συμβάντα, όπως συνέβη με δύο ρωσικά παράκτια πετρελαιοφόρα στη Μαύρη Θάλασσα στα τέλη του 2024. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, με την ΕΕ να ηγείται των προσπαθειών για την πάταξη των παράνομων δραστηριοτήτων και την προστασία της ναυσιπλοΐας.