Αυτοψία Μενδώνη σε έργα πολιτισμού στη Θράκη

Την πορεία υλοποίησης εμβληματικών πολιτιστικών έργων στην περιοχή της Θράκης είχε την ευκαιρία να επιθεωρήσει από κοντά η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, σε μια περιοδεία που ανέδειξε τη στρατηγική σημασία της ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς στις ακριτικές περιοχές της χώρας. Η επίσκεψη περιλάμβανε σταθμούς σε τρία κομβικά σημεία: το τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο, τον αρχαιολογικό χώρο της Πλωτινόπολης και τον ταφικό τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης στην Ορεστιάδα.

Η παρουσία της Υπουργού είχε ως βασικό αντικείμενο την αυτοψία στις εργασίες ολοκλήρωσης και προστασίας των μνημείων, επιβεβαιώνοντας τον σχεδιασμό του Υπουργείου για ισόρροπη ανάπτυξη και ολιστική διαχείριση της πολιτιστικής παρακαταθήκης. Τα συγκεκριμένα έργα, σύμφωνα με το υπουργείο, αποτελούν ζωντανά παραδείγματα του πώς η αρχαιολογική και αρχιτεκτονική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός προόδου και ταυτότητας για τις τοπικές κοινωνίες.

Η δέσμευση για το τέμενος Βαγιαζήτ

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, η κυρία Μενδώνη αναφέρθηκε εκτενώς στο σπουδαίο έργο αποκατάστασης του τεμένους Βαγιαζήτ, ενός μνημείου που χαρακτήρισε ως δεσπόζουσας σημασίας για την αρχιτεκτονική κληρονομιά της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Υπενθυμίζεται ότι το μνημείο υπέστη σοβαρές ζημιές από την καταστροφική πυρκαγιά του 2017, με το Υπουργείο Πολιτισμού να αναλαμβάνει από το 2019 τη δέσμευση για την πλήρη και υποδειγματική του αποκατάσταση.

Η Υπουργός τόνισε την επιτυχή αντιμετώπιση των μεγάλων τεχνικών προκλήσεων που παρουσίασε το έργο, όπως η δύσκολη ανακατασκευή της ξύλινης στέγης και η πλήρης αναστήλωση του μιναρέ, ο οποίος έχει ύψος 22 μέτρα. Παράλληλα, γίνεται μέριμνα για τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και τη διασφάλιση της προσβασιμότητας για όλους τους πολίτες, με την κατασκευή ειδικού αναβατορίου για άτομα με αναπηρία. Το μνημείο, που καλύπτει έκταση σχεδόν ενός στρέμματος και χρονολογείται από το 1420, αναμένεται να αποδοθεί στο κοινό εντός του 2026, με τον προϋπολογισμό του έργου να ανέρχεται σε περίπου 15 εκατομμύρια ευρώ, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.

Οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνουν την πλήρη ανακατασκευή της πυραμιδοειδούς στέγης με την τρουλωτή ξύλινη ψευδοροφή, την αποκατάσταση του μιναρέ σε όλο του το ύψος, καθώς και την ανακατασκευή των ξύλινων θυρών, των παραθύρων και των φεγγιτών. Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί η συντήρηση του δαπέδου και έχει τοποθετηθεί αλεξικέραυνο για την προστασία του μνημείου από ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η ανάδειξη της ρωμαϊκής Πλωτινόπολης

Ο δεύτερος σταθμός της αυτοψίας ήταν ο αρχαιολογικός χώρος της Πλωτινόπολης, που βρίσκεται νοτιοανατολικά του Διδυμοτείχου στον οχυρό λόφο «Αγία Πέτρα». Η ρωμαϊκή πόλη ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Τραϊανό (98-117 μ.Χ.) προς τιμήν της συζύγου του Πλωτίνης και εξελίχθηκε σε σημαντικό οικονομικό και εκκλησιαστικό κέντρο της περιοχής. Η ταύτιση της θέσης έγινε το 1960 από τον καθηγητή Γ. Μπακαλάκη, ενώ το 1965 ήρθε στο φως η μοναδική στην Ελλάδα χρυσή προτομή του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου.

Οι συστηματικές ανασκαφές, που ξεκίνησαν το 1977, έχουν φέρει στο φως ένα εντυπωσιακό οικοδομικό συγκρότημα με ψηφιδωτά δάπεδα διακοσμημένα με περίτεχνα μοτίβα, καθώς και μια αίθουσα με παραστάσεις που απεικονίζουν τον ποταμό Έβρο ως νέο και την Πόλη ως γυναίκα. Η Υπουργός ενημερώθηκε για την πορεία συντήρησης των ψηφιδωτών, τις αποψιλώσεις στον χώρο και την καταγραφή των ευρημάτων της ανασκαφής 2020-2022 στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Το έργο προστασίας και ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, με προϋπολογισμό 2.180.000 ευρώ, είναι ενταγμένο στο Περιφερειακό Πρόγραμμα «Ανατολική Μακεδονία – Θράκη 2021-2027» και στοχεύει στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, προσβάσιμου και επισκέψιμου αρχαιολογικού πάρκου με τις απαραίτητες λειτουργικές υποδομές.

Ο ταφικός τύμβος της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο μεγάλο έργο προστασίας και ανάδειξης του ταφικού τύμβου της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης, ενός μνημείου που χαρακτηρίστηκε ως εξαιρετικό αρχαιολογικό σύνολο παγκόσμιας ακτινοβολίας. Ο τύμβος, που ανακαλύφθηκε τη διετία 2002-2004, αποτελεί μια ανεκτίμητη πηγή γνώσεων για τις ταφικές τελετουργίες της ανώτερης κοινωνικής τάξης της ρωμαϊκής Θράκης μεταξύ 100 και 150 μ.Χ.

Η μοναδικότητα του μνημείου έγκειται στην εξαιρετική διατήρηση των ευρημάτων του, που περιλαμβάνουν τέσσερις λάκκους καύσης με πλούσια κτερίσματα, την προσφορά πέντε αμαξών με τα μεταλλικά και ξύλινα στοιχεία τους, καθώς και τις ταφές αλόγων. Κατά την αυτοψία διαπιστώθηκε η εντατική πρόοδος των εργασιών για την ανέγερση των κτιριακών εγκαταστάσεων, συνολικού εμβαδού περίπου 2.650 τετραγωνικών μέτρων, με κεντρικό στοιχείο ένα θολωτό υπόσκαφο κέλυφος προστασίας που θα καλύψει το σύνολο των ευρημάτων.

Η τελική μορφή του κελύφους παραπέμπει στην αρχική όψη του αρχαίου τύμβου, ενώ εσωτερικά θα φιλοξενήσει εκθεσιακούς χώρους και αίθουσα πολλαπλών χρήσεων. Παράλληλα, κατασκευάζεται κτήριο 300 τετραγωνικών μέτρων για το φυλάκιο, το εκδοτήριο εισιτηρίων και την εξυπηρέτηση του κοινού. Η εγκεκριμένη μουσειογραφική μελέτη και ο φωτισμός των εκθεμάτων ενσωματώνονται σταδιακά στο έργο, το οποίο θα αναδεικνύει τις άμαξες με τα υποζύγιά τους και περίπου 250 αρχαιολογικά ευρήματα. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 14.650.000 ευρώ, συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και πρωτοποριακά έργα ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων στη Βόρεια Ελλάδα.

Το Δίκτυο Αγροτικών Μουσείων στον Έβρο

Η περιοδεία της Υπουργού ολοκληρώθηκε με την επίσκεψη σε δύο πρώην δημοτικά σχολεία στην Καρωτή και την Πτελέα, τα οποία εντάσσονται στο υπό δημιουργία Δίκτυο Αγροτικών Μουσείων Έβρου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης, με στόχο την πολιτιστική αποκέντρωση και την προστασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στην Καρωτή, το νέο μουσείο θα εστιάσει στο τοπικό «μουσικό οικοσύστημα» και στα μουσικά δίκτυα της Θράκης, με αναφορά σε εμβληματικές μορφές όπως ο Χρόνης Αηδονίδης. Στην Πτελέα, το κτήριο θα φιλοξενήσει τον πλούτο υφαντών των τοπικών συλλόγων, αναδεικνύοντας μέσα από τρεις θεματικές αίθουσες την παραγωγική διαδικασία και τη σύνδεση των υφαντών με τον κύκλο της ζωής. Ο συνολικός προϋπολογισμός των δύο έργων ανέρχεται σε 205.000 ευρώ και καλύπτεται εξ ολοκλήρου από εθνικούς πόρους.

Την Υπουργό Πολιτισμού συνόδευσαν ο Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλος Τοψίδης, ο Δήμαρχος Ορεστιάδας Διαμαντής Παπαδόπουλος, η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη και προϊστάμενοι των αρμόδιων διευθύνσεων του ΥΠΠΟ.