Βανς: Το Ιράν πρέπει να μειώσει ουσιαστικά τον εμπλουτισμό ουρανίου

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι ντι Βανς, σε συνέντευξή του στο Reuters, υπογράμμισε την ανάγκη το Ιράν να προβεί σε «ουσιαστική» μείωση της δυναμικότητας εμπλουτισμού ουρανίου, προκειμένου να εκπληρωθούν οι απαιτήσεις της Ουάσινγκτον και να τερματιστεί ο επτάμηνος πόλεμος μεταξύ των δύο χωρών. Η δήλωση αυτή έρχεται εν μέσω αβεβαιότητας από την πλευρά των ΗΠΑ σχετικά με τον τρόπο λήψης αποφάσεων στην Τεχεράνη.

Ο Βανς, γνωστός για την επιφυλακτικότητά του απέναντι σε στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ στο εξωτερικό, έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης για την επίλυση της σύγκρουσης. Τον Ιούνιο, είχε μεσολαβήσει για μια προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία, η οποία όμως κατέρρευσε ταχύτατα. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και έχει μετατραπεί σε πολιτικό βάρος για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Μιλώντας τη Δευτέρα, μετά από προεκλογική περιοδεία στην Αλάσκα, ο Βανς τόνισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα απαιτούσε από το Ιράν να μειώσει άμεσα τη δυναμικότητα εμπλουτισμού ουρανίου που διαθέτει, και όχι απλώς να παράσχει διαβεβαιώσεις για μελλοντικές μειώσεις. «Αν δεν θέλετε πυρηνικό όπλο, τότε γιατί χρειάζεστε καύσιμο εμπλουτισμένο κατά 60%; Και αν θέλετε να δείξετε δέσμευση ότι δεν θα κατασκευάσετε πυρηνικό όπλο, μην παράγετε καύσιμο υψηλού εμπλουτισμού. Αυτό είναι ένα πολύ βασικό ζήτημα-όριο», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ πρόσθεσε: «Νομίζω ότι, αν θέλουν να δείξουν δέσμευση ότι δεν θα κατασκευάσουν πυρηνικό όπλο, θα έκαναν κάτι ουσιαστικό όσον αφορά τη δυναμικότητα εμπλουτισμού τους». Οι θέσεις της Ουάσινγκτον για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έρχονται σε αντίθεση με τις απαιτήσεις της Τεχεράνης, όπως δήλωσε ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος στο Reuters την Τετάρτη, απαντώντας στα σχόλια του Βανς.

Το Ιράν και οι ΗΠΑ έχουν ανταλλάξει προτάσεις τις τελευταίες εβδομάδες με στόχο τον τερματισμό του πολέμου και το άνοιγμα εκ νέου των Στενών του Ορμούζ, μιας ζωτικής σημασίας οδού για την παγκόσμια μεταφορά ενέργειας. Ο Τραμπ απέρριψε την τελευταία πρόταση της Τεχεράνης και έχει προειδοποιήσει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να ενταθούν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές. Ο Βανς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν ανοιχτές σε μια συμφωνία, αλλά θα απαιτούσαν συγκεκριμένες πυρηνικές παραχωρήσεις από το Ιράν. «Δεν πρόκειται να ανταλλάξουμε λόγια με πράξεις», τόνισε.

Ο Τραμπ και αξιωματούχοι της κυβέρνησής του έχουν επανειλημμένα ζητήσει να αποκλειστεί η δυνατότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής ή απομάκρυνσης των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας. Ωστόσο, το μήνυμα είναι λιγότερο σαφές ως προς το εάν, βάσει μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας, θα μπορούσε να επιτραπεί στο Ιράν να διατηρήσει κάποια ποσότητα εμπλουτισμένου ουρανίου, σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα που θα ήταν απαραίτητα για την ταχεία κατασκευή ενός πυρηνικού όπλου.

Η κόκκινη γραμμή της Τεχεράνης

Ο ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι δεν έχουν πραγματοποιηθεί διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ότι η Ουάσινγκτον πρέπει πρώτα να ικανοποιήσει τους όρους της Τεχεράνης, προτού ξεκινήσουν οι πυρηνικές συνομιλίες. Ο αξιωματούχος δήλωσε ότι η αναγνώριση από τις ΗΠΑ του δικαιώματος του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου αποτελεί την κόκκινη γραμμή της Τεχεράνης, για την οποία, όπως είπε, «δεν πρόκειται να δείξει ευελιξία με κανέναν τρόπο». Ωστόσο, ανέφερε ότι οι λεπτομέρειες του εμπλουτισμού μπορούν να συζητηθούν αργότερα.

«Τα σχόλια του Βανς είναι οι ιδέες και τα αιτήματα της Ουάσινγκτον. ... Οι Αμερικανοί είναι ελεύθεροι να υποβάλλουν αιτήματα και να έχουν ιδέες, αλλά αυτά έρχονται σε αντίθεση με τις απαιτήσεις του Ιράν», δήλωσε ο ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος, ο οποίος συμμετέχει στις έμμεσες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Το Ισραήλ, οι ΗΠΑ και άλλα δυτικά κράτη κατηγορούν εδώ και καιρό το Ιράν ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων την απόφασή του να εμπλουτίσει ουράνιο σε ποσοστό 60%, πολύ υψηλότερο από το επίπεδο που απαιτείται για ειρηνικές χρήσεις και πιο κοντά στο 90% που απαιτείται για ένα όπλο. Το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων· Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να συμφωνήσει να αραιώσει το πλέον υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιό της.

«Ασαφές πώς λαμβάνει αποφάσεις το Ιράν»

Περιπλέκοντας περαιτέρω την κατάσταση, ο Βανς υποστήριξε ότι η Ουάσινγκτον δεν είναι βέβαιη για το ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις στην Τεχεράνη. Ο Βανς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε συνομιλίες με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Ωστόσο, όπως είπε, δεν είναι σαφές πόση εξουσία διαθέτουν στο πλαίσιο της ιρανικής δομής εξουσίας, μετά τα κοινά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στην αρχή του πολέμου, τα οποία σκότωσαν τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

«Ένα από τα πράγματα που διαπιστώσαμε είναι ότι δεν είναι απολύτως σαφές πώς λαμβάνει αποφάσεις η χώρα τους», δήλωσε ο Βανς. Ξεχωριστά, ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι το «μεγαλύτερο πρόβλημά» του είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει ποιος διοικεί το Ιράν. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε την Κυριακή ότι οι Αμερικανοί αξιωματούχοι γνωρίζουν πολύ καλά ποιοι είναι οι Ιρανοί συνομιλητές τους και πώς λειτουργεί το σύστημα λήψης αποφάσεων του Ιράν. «Το πρόβλημα είναι στην πραγματικότητα το αντίθετο: έγκειται στις αντιφατικές θέσεις και τα αντικρουόμενα μηνύματα των Αμερικανών αξιωματούχων», δήλωσε ο Εσμαϊλ Μπαγκαεΐ σε εβδομαδιαία συνέντευξη Τύπου.

Ο Βανς δήλωσε στο Reuters ότι έχει πραγματοποιήσει προσωπικές συνομιλίες με διοικητές στο πεδίο, προκειμένου να αξιολογήσει τις συνθήκες στο μέτωπο. Απέρριψε τις ανησυχίες σχετικά με τις ελλείψεις κρίσιμων πυρομαχικών και πρόσθεσε ότι, ενώ τα ιρανικά στρατεύματα είναι περιοδικά σε θέση να πλήττουν εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, σε μεγάλο βαθμό δεν μπορούν να εμποδίσουν τις εξαγωγές ενέργειας μέσω της θαλάσσιας οδού. Ο Βανς αρνήθηκε να πει εάν ηγείται των ειρηνευτικών συνομιλιών, αν και αναφέρεται συχνά ως ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Λευκού Οίκου. «Σίγουρα συμμετέχουμε», δήλωσε. «Τελικά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ καθοδηγεί τα πράγματα».

Ο πόλεμος —και το κόστος του, ύψους 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον μήνα— έχει καταστεί βασικό ζήτημα στην προεκλογική εκστρατεία. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας έχουν θέσει τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικανούς σε θέση άμυνας σε ανταγωνιστικές πολιτείες που θα κρίνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου. Ο Βανς έχει επιδιώξει να μετριάσει την κριτική για τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ διαχειρίζεται τη σύγκρουση, λέγοντας στους ψηφοφόρους ότι δεν θα πρέπει να αφήσουν αυτό το ζήτημα να τους εμποδίσει να στηρίξουν τους Ρεπουμπλικανούς στις εκλογές του επόμενου μήνα.

Στην Αλάσκα, ο Βανς έκανε προεκλογική εκστρατεία υπέρ του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή, Νταν Σάλιβαν, ο οποίος δίνει μια αμφίρροπη μάχη για την επανεκλογή του απέναντι στη Δημοκρατική υποψήφια Μαίρη Πελτόλα. Ο Τραμπ κέρδισε την Αλάσκα με διαφορά 13 ποσοστιαίων μονάδων το 2024, όμως η άνοδος του καθημερινού κόστους ζωής έχει καταστήσει την πολιτεία διεκδικήσιμη. Πριν μιλήσει στο Reuters, ο Βανς επικέντρωσε μεγάλο μέρος της ομιλίας του στις ανησυχίες για την οικονομική προσιτότητα, ιδίως όσον αφορά την ενέργεια. Η απομακρυσμένη τοποθεσία της Αλάσκας καθιστά τα καταναλωτικά αγαθά ακριβότερα και η παραγωγή ενέργειας αποτελεί βασικό κλάδο της οικονομίας.

Οι παρευρισκόμενοι στη συγκέντρωση ξέσπασαν σε επευφημίες όταν ο Σάλιβαν παραλίγο να παρουσιάσει τον Βανς ως πρόεδρο των ΗΠΑ αντί για αντιπρόεδρο. Ο Βανς θεωρείται ένας από τους κορυφαίους Ρεπουμπλικανούς υποψηφίους για να διαδεχθεί τον Τραμπ. Ο Βανς δήλωσε αργότερα στο Reuters ότι δεν έχει αποφασίσει εάν θα διεκδικήσει την προεδρία το 2028. «Από τη φύση μου αναβάλλω τα πράγματα», δήλωσε. «Πραγματικά, δεν το έχω σκεφτεί και πολύ».