Βρετανογερμανική προσέγγιση μετά το Brexit

Η πολιτική σκηνή της Βρετανίας βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο, με τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ να ανακοινώνει την παραίτησή του υπό το βάρος εσωκομματικών πιέσεων. Η αποχώρηση αυτή, αν και αναμενόμενη, δημιουργεί νέα δεδομένα στις σχέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση και ιδιαίτερα με τη Γερμανία. Ο διάδοχος, Άντι Μπέρναμ, πρώην δήμαρχος του Μάντσεστερ και δημοφιλής προσωπικότητα των Εργατικών, αναμένεται να αναλάβει τα ηνία, διατηρώντας τη φιλοευρωπαϊκή γραμμή που είχε χαράξει ο προκάτοχός του.

Στο Βερολίνο, η είδηση της παραίτησης Στάρμερ προκάλεσε αίσθηση, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Στέφαν Κορνέλιους να τονίζει ότι η γερμανική κυβέρνηση είχε πάντα έναν αξιόπιστο εταίρο στο πρόσωπό του, ειδικά σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και υποστήριξης προς την Ουκρανία. Η συνεργασία αυτή ήταν καθοριστική για την επαναπροσέγγιση Βρετανίας και ΕΕ μετά το Brexit, μια διαδικασία που ξεκίνησε δέκα χρόνια πριν, όταν το δημοψήφισμα της 24ης Ιουνίου 2016 συγκλόνισε την Ευρώπη. Το 52% των Βρετανών ψήφισε υπέρ της εξόδου, προκαλώντας αντιδράσεις όπως αυτή του τότε Γερμανού υπουργού Εξωτερικών Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, που μίλησε για "καταστροφή", και της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ, που το χαρακτήρισε "βαθύ σημείο καμπής".

Η απόφαση για Brexit είχε έντονη γερμανική διάσταση, καθώς η πολιτική ανοιχτών συνόρων της Μέρκελ από το 2015 είχε ως αποτέλεσμα οι πολιτογραφημένοι μετανάστες να αποκτούν αυτόματα δικαίωμα διαμονής στη Βρετανία. Ο Κριστόφ Φρίκερ του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, ειδικός σε θέματα Brexit, επισημαίνει ότι η μεταναστευτική πολιτική ήταν καθοριστικός παράγοντας, ενώ σημειώνει την ειρωνεία ότι μετά το Brexit, τα στοιχεία μετανάστευσης αυξήθηκαν, αλλά όχι από πολίτες της ΕΕ.

Οικονομικές και αμυντικές επιπτώσεις

Το γερμανοβρετανικό εμπόριο υπέστη σημαντική μείωση μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την ενιαία αγορά και την τελωνειακή ένωση την 1η Ιανουαρίου 2021. Σύμφωνα με το Γερμανικό Βιομηχανικό και Εμπορικό Επιμελητήριο, το Ηνωμένο Βασίλειο υποχώρησε από την πέμπτη θέση των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων της Γερμανίας το 2016, στην ένατη θέση σήμερα. Ωστόσο, η απώλεια δεν είναι μόνο οικονομική. Ο Φρίκερ υπογραμμίζει ότι η Γερμανία έχασε έναν ισχυρό αμυντικό εταίρο, ένα κενό που τώρα επιχειρείται να καλυφθεί μέσω νέων συμφωνιών.

Η επαναπροσέγγιση προχωρά με γοργούς ρυθμούς, με δύο σημαντικές συμφωνίες: τη Συμφωνία Trinity House τον Οκτώβριο του 2024, που ενίσχυσε την αμυντική συνεργασία, και τη Συνθήκη του Κένσινγκτον τον Ιούλιο του 2025, μια ευρύτερη συνθήκη φιλίας. Παράλληλα, η επίσκεψη του Βασιλιά Καρόλου στο Βερολίνο και το Αμβούργο τον Μάρτιο του 2023, όπου εκφώνησε ομιλία στη γερμανική Βουλή εν μέρει στα γερμανικά, αποτέλεσε σύμβολο των αναθερμαινόμενων σχέσεων.

Ο Μπέρναμ και το μέλλον των σχέσεων

Ο Φρίντριχ Μερτς και ο Κιρ Στάρμερ, παρά τις διαφορετικές πολιτικές τους καταβολές, βρήκαν κοινό έδαφος στην υποστήριξη προς την Ουκρανία και τον πραγματισμό τους, όπως σημειώνει η Λίν Ζέλε του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων. Ο Μερτς, με ισχυρό αγγλοσαξονικό υπόβαθρο, επιθυμεί στενότερη πολιτική σχέση μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ. Ο διάδοχος Μπέρναμ, γνωστός για τον φιλοευρωπαϊσμό του, αναμένεται να συνεχίσει αυτή την πορεία. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως δημάρχου του Μάντσεστερ, υπέγραψε συμφωνία με τη Μητρόπολη του Ρουρ το 2021, την πρώτη περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών, και το 2025 ξεκίνησε συνεργασία σε τομείς όπως το υδρογόνο, η κυβερνοασφάλεια και η ψηφιακή υγεία.

Παρά τη μεταστροφή της κοινής γνώμης, με δημοσκοπήσεις να δείχνουν πλειοψηφία υπέρ της παραμονής στην ΕΕ, κανένας κορυφαίος πολιτικός δεν προτείνει νέο δημοψήφισμα. Η γερμανική κυβέρνηση καλείται να συνεργαστεί με τη νέα βρετανική ηγεσία, ελπίζοντας σε μια στενότερη σχέση, όσο αυτό είναι εφικτό.