BRICS: Κοινή διακήρυξη με αιχμές για Μέση Ανατολή

Η σύνοδος κορυφής των BRICS στο Νέο Δελχί ολοκληρώθηκε με την υιοθέτηση κοινής διακήρυξης, γεγονός που αποτέλεσε έκπληξη για τους αναλυτές, δεδομένων των ανταγωνιστικών γεωπολιτικών συμφερόντων των έντεκα χωρών μελών. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού και ένα σημαντικό μερίδιο των ενεργειακών πόρων του πλανήτη. Το κεντρικό ερώτημα ήταν κατά πόσον θα μπορούσαν να καταλήξουν σε ένα κοινό ανακοινωθέν που να γεφυρώνει τις διαφορές τους. Ο οικοδεσπότης της συνόδου, Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, απάντησε αιφνιδιαστικά, τονίζοντας ότι «και υπάρχει κοινή διακήρυξη και υιοθετήθηκε ομόφωνα».

Περιεχόμενο της κοινής διακήρυξης

Η κοινή διακήρυξη περιλαμβάνει σειρά σημείων που αποτυπώνουν τις θέσεις των μελών. Εκφράζεται βαθιά ανησυχία για τη συνεχιζόμενη κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Ασία, με έκκληση για μέγιστη αυτοσυγκράτηση και αποφυγή ενεργειών που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν περαιτέρω την κατάσταση. Παράλληλα, καταδικάζεται η επιβολή μονομερών μέτρων εξαναγκασμού που αντιτίθενται στο Διεθνές Δίκαιο. Υπογραμμίζεται η ανάγκη συνεργασίας για την απρόσκοπτη ροή του παγκόσμιου εμπορίου και των αλυσίδων εφοδιασμού και ενέργειας, ενώ εκφράζονται ανησυχίες για την πυρηνική ασφάλεια, η οποία πρέπει να γίνεται σεβαστή ακόμη και εν καιρώ πολέμου. Επιπλέον, προβλέπεται συνεργασία για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών πληρωμών μεταξύ των μελών των BRICS και εκφράζονται ανησυχίες για τους μονομερείς δασμούς που στρεβλώνουν το παγκόσμιο εμπόριο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην προκαταρκτική συνάντηση των BRICS τον περασμένο Μάιο, οι διαφορές μεταξύ Ιράν, Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων σχετικά με τον πόλεμο είχαν εμποδίσει την έκδοση ανάλογου κοινού ανακοινωθέντος, γεγονός που καθιστά τη σημερινή συμφωνία ακόμη πιο σημαντική.

Οι θέσεις των ηγετών

Την παράσταση έκλεψε ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος στην ομιλία του κάλεσε τα μέλη των BRICS να αναλάβουν πρωτοβουλία με στόχο την παγκόσμια ειρήνη και να εναντιωθούν σε οποιεσδήποτε παραβιάσεις εθνικής κυριαρχίας. Τόνισε ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν εκπροσωπεί τα κοινά συμφέροντα, εξαπολύοντας παράλληλα βέλη κατά του Ντόναλντ Τραμπ για τους δασμούς και κάνοντας λόγο για μια νέα μάχη κατά του προστατευτισμού. Ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, οικοδεσπότης της συνάντησης, θα παραδώσει και τυπικά τη σκυτάλη στην Κίνα, η οποία θα αναλάβει την προεδρία και θα φιλοξενήσει την 19η σύνοδο κορυφής των BRICS το 2027.

Σε αντίθεση με τον Κινέζο ομόλογό του, ο Ναρέντρα Μόντι επιδιώκει στρατηγικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, ενώ η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος στρατηγικός αντίπαλος της Ινδίας. Στην ομιλία του, ο Μόντι χαρακτήρισε τους BRICS ως πλατφόρμα για τις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες, ώστε να έχουν ισχυρότερη φωνή στις παγκόσμιες υποθέσεις. Η επίσκεψη του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στο Νέο Δελχί είναι η πρώτη εδώ και επτά χρόνια, έπειτα από μια περίοδο διπλωματικής ψυχρότητας. «Οι BRICS δεν είναι εναντίον κανενός», είπε ο Μόντι, προσθέτοντας ότι το μπλοκ έχει φτάσει σε μια στιγμή «ενηλικίωσης» κατά την οποία ο Παγκόσμιος Νότος πρέπει να θέσει κανόνες στην παγκόσμια διακυβέρνηση.

Ο Βλάντιμιρ Πούτιν δήλωσε ότι η Μόσχα είναι ανοιχτή σε συνεργασία με χώρες σε όλο τον κόσμο, αλλά τόνισε: «Είμαστε υπέρ των συμφερόντων μας». Η Ρωσία παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά μέλη, με την Κίνα να έχει στενούς δεσμούς, όπως και με το Ιράν, το οποίο εκπροσωπείται στη σύνοδο του Νέου Δελχί από τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν και ήδη πρόταξε στην ομιλία του την απεξάρτηση από το δολάριο.

Προκλήσεις και προοπτικές

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει ήδη αποκαλύψει τις ευαίσθητες ισορροπίες εντός των BRICS, και η σύγκρουση Ιράν-ΗΠΑ μεγαλώνει την πρόκληση. Η Κίνα και η Ρωσία έχουν υποστηρίξει το Ιράν σε διεθνή φόρουμ, ενώ η Ινδία έχει υιοθετήσει μια επιφυλακτική προσέγγιση. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν τριβές με την Τεχεράνη, και όλα αυτά κατέστησαν την κοινή διακήρυξη έναν γρίφο, με δοκιμασία να βρεθεί μια διατύπωση για την κρίση στη Μέση Ανατολή που θα μπορούσαν να αποδεχτούν τόσο το Άμπου Ντάμπι όσο και η Τεχεράνη, σύμφωνα με το Reuters. «Συμφώνησαν σε μια κοινή διακήρυξη που είναι απίθανο να κατονομάζει κάποια χώρα, αλλά καταδικάζει τη μονομερή επιθετικότητα από οποιαδήποτε χώρα», δήλωσαν στο Reuters τέσσερις πηγές.

Η επίτευξη συμφωνίας για την κοινή διακήρυξη, παρά τις αντιθέσεις, αναδεικνύει την πολυπλοκότητα των σχέσεων εντός των BRICS και τη δυνατότητα για συνεργασία σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η ενέργεια, το εμπόριο και η ασφάλεια. Οι εξελίξεις αυτές παρακολουθούνται στενά από τη διεθνή κοινότητα, καθώς οι αποφάσεις των BRICS μπορούν να επηρεάσουν τις παγκόσμιες ισορροπίες.