Διπλωματικό ολίσθημα ή στρατιωτικός σχεδιασμός; Ο χάρτης της CENTCOM για την Κύπρο

Σοβαρό διπλωματικό ζήτημα προκαλεί η επιλογή της Κεντρικής Διοίκησης των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ (CENTCOM) να χρησιμοποιήσει σε επίσημη δημοσίευσή της χάρτη στον οποίο η Κύπρος εμφανίζεται χωρισμένη από γραμμή στο εσωτερικό της, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα για το μήνυμα που εκπέμπεται σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη περίοδο για το Κυπριακό.

Το επίμαχο οπτικό υλικό συνόδευε ανακοίνωση της 15ης Αυγούστου σχετικά με την ολοκλήρωση δεκαήμερης περιοδείας του διοικητή της CENTCOM, ναυάρχου Μπραντ Κούπερ, στη Μέση Ανατολή. Η σημασία του περιστατικού ενισχύεται από το γεγονός ότι δεν πρόκειται για χάρτη κάποιου ιδιωτικού ή εμπορικού παρόχου, αλλά για υλικό που δημοσιοποιήθηκε από επίσημο στρατιωτικό οργανισμό των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στον συγκεκριμένο χάρτη αποτυπώνεται γραμμή που διαχωρίζει το κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου από τις ελεύθερες περιοχές. Η πραγματικότητα της γραμμής κατάπαυσης του πυρός και της νεκρής ζώνης των Ηνωμένων Εθνών υφίσταται από την τουρκική εισβολή του 1974, όμως αυτό δεν ταυτίζεται με την ύπαρξη διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων στο εσωτερικό της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το λεγόμενο κατοχικό καθεστώς στα βόρεια του νησιού αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία. Για τον λόγο αυτό, κάθε επίσημη χαρτογραφική απεικόνιση που μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ύπαρξης διακρατικού συνόρου αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα και απαιτεί σαφή εξήγηση από την αμερικανική πλευρά.

Η γραμμή ενδέχεται να αποτελεί απλώς επιχειρησιακή αποτύπωση της υφιστάμενης γραμμής κατάπαυσης του πυρός και όχι αλλαγή της επίσημης αμερικανικής πολιτικής στο Κυπριακό. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί την ανάγκη να διευκρινιστεί επισήμως για ποιο λόγο επιλέχθηκε συγκεκριμένη συμβολογία σε έναν χάρτη που εκδόθηκε από τη CENTCOM.

Η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει κάθε εικόνα «δύο κρατών»

Το περιστατικό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η Τουρκία προωθεί συστηματικά τα τελευταία χρόνια τη θέση περί «δύο κρατών» και «κυριαρχικής ισότητας» στην Κύπρο.

Για τη Λευκωσία και την Αθήνα, η διεθνής υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας αποτελεί θεμελιώδη και αδιαπραγμάτευτη θέση. Επομένως, ακόμη και μια χαρτογραφική απεικόνιση που ενδέχεται να έγινε για επιχειρησιακούς λόγους δεν μπορεί να αφήνεται χωρίς διευκρίνιση όταν είναι δυνατόν να αξιοποιηθεί επικοινωνιακά από την τουρκική πλευρά.

Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστεί η προέλευση του χάρτη, η λογική της συγκεκριμένης σχεδίασης και αν η CENTCOM προτίθεται να διορθώσει ή να εξηγήσει την απεικόνιση ώστε να μην δημιουργούνται εντυπώσεις περί διαφορετικής αμερικανικής στάσης στο Κυπριακό.

Η αντίδραση στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης ήταν άμεση. Το τηλεοπτικό δίκτυο Haber Global αφιέρωσε εκτενή συζήτηση στον χάρτη, με ορισμένους σχολιαστές να εκφράζουν αρχικά ενθουσιασμό θεωρώντας ότι η εικόνα θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση αποδοχή της διαίρεσης του νησιού.

Χαρακτηριστική ήταν η παρατήρηση Τούρκου αναλυτή ότι μόλις είδε τον χάρτη κοίταξε αμέσως την Κύπρο, επισημαίνοντας ότι το νησί εμφανιζόταν «χωρισμένο στα δύο».

Η αρχική ανάγνωση, πάντως, γρήγορα μετριάστηκε. Στην ίδια συζήτηση επισημάνθηκε ότι η αμερικανική απεικόνιση δεν πρέπει να θεωρηθεί αναγνώριση του κατοχικού καθεστώτος και ότι οι ΗΠΑ δεν προχώρησαν σε αυτή την επιλογή για να ικανοποιήσουν την Άγκυρα.

Η επιχειρησιακή διάσταση και η στρατιωτική σημασία της Κυπριακής Δημοκρατίας

Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε στα τουρκικά μέσα, ο χάρτης μπορεί να αντανακλά περισσότερο τον επιχειρησιακό σχεδιασμό των αμερικανικών δυνάμεων και τις περιοχές στις οποίες έχουν πραγματική δυνατότητα πρόσβασης και συνεργασίας.

Η λογική που περιγράφηκε συνοψίζεται στην επισήμανση ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν έχουν επιχειρησιακή πρόσβαση στο βόρειο κατεχόμενο τμήμα, ενώ αντίθετα συνεργάζονται με την Κυπριακή Δημοκρατία στις ελεύθερες περιοχές.

Οι Τούρκοι αναλυτές συνέδεσαν τη συγκεκριμένη χαρτογράφηση με την αυξανόμενη στρατηγική συνεργασία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κυπριακής Δημοκρατίας και ιδιαίτερα με την Αεροπορική Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο.

Στη σχετική τηλεοπτική συζήτηση εκφράστηκε μάλιστα η άποψη ότι πρόκειται περισσότερο για «χάρτη στρατιωτικού σχεδιασμού» παρά για απλή πολιτική ή γεωγραφική απεικόνιση.

Παράλληλα, έγινε αναφορά σε αμερικανική επενδυτική δραστηριότητα στην περιοχή, με Τούρκους σχολιαστές να υποστηρίζουν ότι έχουν διατεθεί περίπου 150 εκατ. δολάρια για υποδομές και ότι εξετάζονται περαιτέρω δυνατότητες επέκτασης της συνεργασίας.

Το ίδιο το τουρκικό πάνελ κατέληξε, πάντως, σε μια κρίσιμη παραδοχή: η επίσημη αμερικανική πολιτική απέναντι στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου δεν έχει αλλάξει και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναγνωρίζουν το ψευδοκράτος.

Η συζήτηση έφτασε μάλιστα μέχρι τη διαπίστωση ότι η Τουρκία δεν έχει καταφέρει να εξασφαλίσει αναγνώριση του κατοχικού καθεστώτος ούτε από κράτη του τουρκόφωνου κόσμου, γεγονός που περιορίζει δραστικά κάθε προσπάθεια να παρουσιαστεί ο χάρτης της CENTCOM ως διπλωματική νίκη της Άγκυρας.

Με βάση αυτή την ανάγνωση, η αμερικανική απεικόνιση ενδέχεται τελικά να αποκαλύπτει περισσότερο την αυξημένη στρατιωτική και γεωστρατηγική σημασία της Κυπριακής Δημοκρατίας στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ για την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή παρά οποιαδήποτε μεταβολή στη θέση της Ουάσινγκτον για το Κυπριακό.

Αυτό, όμως, δεν μειώνει τη σοβαρότητα του επικοινωνιακού και διπλωματικού ζητήματος. Σε ένα πρόβλημα όπου οι λέξεις, οι χάρτες και οι συμβολισμοί αξιοποιούνται συστηματικά από την Άγκυρα για την προώθηση της λύσης των «δύο κρατών», κάθε αμφίσημη επίσημη απεικόνιση μπορεί να αποκτήσει πολιτική χρήση πολύ μεγαλύτερη από την αρχική της πρόθεση.

Η Λευκωσία και η Αθήνα έχουν επομένως κάθε λόγο να απαιτήσουν ξεκάθαρες εξηγήσεις από τη CENTCOM και την Ουάσινγκτον. Η διεθνής νομιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν μπορεί να αφήνει χώρο για χαρτογραφικές ασάφειες, ιδιαίτερα όταν αυτές μπορούν να μετατραπούν σε εργαλείο προπαγάνδας υπέρ της μονιμοποίησης της διχοτόμησης.